گزارش، فرهنگ سازی مهمترین عامل در افزایش علاقمندی به زایمان طبیعی است

  • PDF

سزارین در جهانی که به دنبال کاهش اختلالات اعمال جراحی می باشد، توجیه پذیر نیست/فرهنگ سازی مهمترین عامل در افزایش علاقمندی به زایمان طبیعی می باشد/ بازسازی بلوک های زایمان در بیمارستان های دانشگاه، آرامش زنان باردار را به دنبال دارد.

به گزارش وب دا؛ مادر شدن، فرزند آوری، بارداری و زایمان از جمله شرایطی است که برای زنان و دختران هر جامعه ای دارای معنا و مفهوم خاصی است.

زایمان و یا همان لحظه تولد نوزاد، از مهمترین لحظات زندگی یک زن به شمار می رود که شاید هرگز از ذهن او پاک نگردد.اما در این میان نکته اساسی اهمیت زایمان به صورت طبیعی نسبت به زایمان به شکل سزارین است.

کارشناسان امر معتقدند این موضوع که زایمان طبیعی برای مادر و فرزند نتایج بهتری را از زایمان به صورت عمل سزارین در بر دارد، نکته ای نیست که بر اساس یک برآورد سطحی به آن رسیده باشند.

زایمان طبیعی با وجود درد بسیاری که بر مادر تحمیل می کند؛ دارای حسن های بسیاری است که سلامت نوزاد در بزرگسالی و داشتن هوش بالاتر نسبت به متولیدن سزارینی از جمله مهمترین آن به شمار می رود.

در کنار این موضوع، بحث فرزند آوری نیز برای هر جامعه و ملتی دارای اهمیت و حساسیت خاص خود است. تاکیدات بسیار مقام معظم رهبری بر رشد فرزندآوری در کشور و از طرفی تلاش مجدانه وزیر بهداشت در قالب بسته هفتم، برنامه طرح تحول نظام سلامت، نشان از اهمیت رشد فرزندآوری در کشور دارد.

در این راستا، عمل سزارین که به دنبال آن باز شدن لایه های شکم را به دنبال دارد، منجر به نگرانی مادران جهت بارداری مجدد می شود و این موضوع در صورتی که منع بارداری را به دنبال داشته باشد مفید فایده برای سیاست های کلان جمعیتی یک کشور نیست.

اما در این میان چرا برخی خانواده ها و مادران استقبال خود را از عمل سزارین بیش از زایمان طبیعی نشان می دهند؟ و نقش پزشکان در بالا بردن میزان انجام زایمان های طبیعی به چه شکل است؟.

متاسفانه فرهنگ سازی غلط در کشور طی دورانی که سیاست های تنظیم جمعیت به صورت جدی دنبال می شد، منجر به کاهش بارداری در کشور و تنزل نرخ بارداری از 8/6 در سال 76 به 4/2 در سال های اخیر رسیده است.

علاقه مردم به داشتن فرزند کمتر بر اساس شعار «فرزند کمتر زندگی بهتر» موجب شد طی مدت 19 سال کشور با کمبود جمعیت رو به رو شود و این مدت، تغییر نگرش مردم به باردار شدن و گرایش نسبت به زایمان طبیعی را به دنبال داشت.

سزارین انتخابی و تولد فرزند به این شکل در میان زنان باردار، نه تنها نوعی زایمان سهل و آسان معرفی شد، بلکه در برخی موارد تولد فرزند به شکل عمل سزارین با توجه به هزینه بالای آن نوعی شان اجتماعی برای مادر به شمار می رفت.

در این میان بازگشت کشور به نرخ باروری مورد نیاز جمعیتی کشور و استقبال دوباره زنان از زایمان به شکل طبیعی، نیازمند فرهنگ سازی طولانی مدت جهت بازگرداندن آب رفته از جوی است.

در ادامه این گزارش به گفت‌وگو با طاهره متولی؛ کارشناس مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشستیم تا برنامه‌های دانشگاه در قالب طرح تحول سلامت جهت رشد میزان زایمان طبیعی را جویا شویم.

**پوشش خدمات دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای زنان باردار به چه شکل است؟

دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 32 بیمارستان در استان و شهرستان ها را تحت پوشش خود دارد که شامل 15 بیمارستان دولتی، بیمارستان های خصوصی، خیریه و ارگانی می شود.

از این تعداد سهم مشهد پنج بیمارستان دولتی ( قائم(عج)، امام رضا(ع)، ام البنین، دکتر شریعتی و شهید هاشمی نژاد) است که در تمام این بیمارستان های زایشگاه؛ جهت زایمان زنان باردار در حال ارائه خدمات است.

17 بیمارستان خصوصی(مهر، رضوی، سینا، بنت الهدی، مهرگان، پاستور)، بیمارستان خیریه(امام هادی (ع)، امام زمان(عج)، امام سجاد(ع)، موسی بن جعفر و زایشگاه جوادالائمه(ع))، بیمارستان های ارگانی مانند بیمارستان 550 تخت خوابی ارتش، امام حسین(ع)، ثامن الائمه و 17 شهریور (وابسته به تامین اجتماعی)  و البته دو بیمارستان آریا و 22 بهمن وابسته به دانشگاه آزاد نیز تماما تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد قرار دارند.

در شهرستان های استان نیز 10 بیمارستان دولتی( ثامن الائمه چناران، 22 بهمن خواف، امام خمینی درگز، لقمان حکیم سرخس، امام خمینی فریمان، تخصصی زنان «شهدای قوچان»، حضرت ابالفضل(ع) کاشمر و امام حسن مجتبی(ع) در کلات) خدمات زنان و زایمان را در اختیار بیماران قرار می دهند.

**روند توسعه بلوک های زایمان از روش سنتی به LDR تا کنون به چه شکل پیش رفته است؟ و چه خدماتی در بیمارستان های دانشگاه برای مادران باردار ارائه می گردد؟

در روش قدیمی و سنتی، زن باردار باید در اتاق های مختلف جهت داشتن زایمان طبیعی بستری و این موضوع منجر به اذیت شدن مادر باردار با توجه به شرایطی که داشت می شد.

به عنوان مثال بیمارستان ام البنین(س) که هشت هزار زایمان در سال دارد تا قبل از توسعه بلوک های زایمان در قالب برنامه طرح تحول سلامت، تنها دارای دو اتاق زایمان بود که هر اتاق نیز دو تخت زایمان داشت.

در حال حاضر ما شرایطی را ایجاد کرده ایم که زن باردار مراجعه کننده به بیمارستان از همان ابتدای پذیرش تا هنگام زایمان و حتی دو ساعت پس از زایمان را در یک اتاق و بر روی یک تخت می گذراند.

تخت های زایمان استقرار یافته در بلوک های تازه تاسیس زایمان، قابلیت تبدیل شدن به تخت درمانی جهت استراحت مادر و تخت زایمان را دارد و مراجعه کننده ما تا هنگام انتقال به بخش، در یک اتاق اختصاصی و با امکانات مناسب، زایمان خود را انجام می دهد.

در حال حاضر بیمارستان قائم(عج) 9 تخت اختصاصی زنان باردار دارد و بیمارستان تخصصی زنان ام البنین(ع) نیز دارای 13 تخت از این دست می باشد که در هر اتاق تنها یک بیمار بستری می شود.

اما در خصوص ارائه خدمات برای زنان باردار باید به دوره آموزشی مختص زنان باردار اشاره کرد.

به این شکل که برای زنان باردار در بیمارستان های دانشگاه پس از توسعه بلوک های زایمان، کلاس های آموزشی در هشت جلسه یک ساعت و نیمه برگزار می شود.

این کلاس ها از هفته بیستم بارداری مادر آغاز می شود و تا هفته سی وهفتم ادامه پیدا می کند.

در این کلاس ها که 12 ساعت در مجموع را شامل می شود، یک نفر همراه با بیمار تا انتهای دوره حضور خواهد داشت که در انتها به مادر و همراه وی گواهی نامه حضور در دوره اعطاء می شود.

از امتیازات حضور در این دوره، اجازه حضور همراه، در هنگام زایمان مادر است. با توجه به آموزش های داده شده به مادر و همراه وی، این حضور می تواند از استرس مادر کاسته و زایمان را راحت تر کند.

**هزینه زایمان طبیعی و شرکت در کلاس های آموزشی به چه نحو است؟

در حقیقت قبل از پاسخ به این سئوال باید گفت: کم کردن اختلاف تعرفه پرداختی زایمان طبیعی و سزارین در حقیقت تلاش جهت رشد انجام زایمان طبیعی در میان پزشکان است تا در انجام زایمان طبیعی رغبت زیادی داشته باشند.

بر این اساس؛ هیچ هزینه ای از مادر و همراه وی جهت حضور در کلاس های آموزشی گرفته نمی شود و زایمان طبیعی نیز در تمامی بیمارستان های تحت پوشش دانشگاه، رایگان صورت می گیرد.

در ادامه نگاهی به آمار زایمان طبیعی در کشور انداخته و استقبال زنان و خانواده ها از زایمان طبیعی را با دیگر کشورها مورد قیاس قرار دادم.

متاسفانه انجام بیش از 50 درصد زایمان ها به صورت عمل سزارین در کشور بر اساس آمارهای اعلام شده از سوی مسئولان نشان از عدم موفقیت، در حفظ جایگاه زایمان طبیعی در کشور دارد.

در حالی که کشورهای صنعتی و توسعه یافته جهان با وجود توان علمی بالا در بخش عمل های جراحی، بیش از 85 درصد زایمان های خود را به صورت طبیعی انجام می دهند؛ اما در ایران به دلیل کار فرهنگی نادرست گرایش زنان باردار بیشتر به سمت زایمان سزارینی پیش رفته است.

آن چه از آمار ارائه شده توسط مسئولان بر می آید هنوز در انجام زایمان طبیعی در استان و کشور در جایگاه مناسبی قرار نداریم؛ اما تمرکز وزارت بهداشت حول برنامه طرح تحول سلامت در خصوص حمایت از انجام زایمان طبیعی، توانسته است تا اندازه قابل توجهی از سرعت انجام عمل سزارین در کشور کاسته و زایمان طبیعی را با اقبال روبه رو سازد.

در قسمت پایانی این گزارش، نکات تخصصی و کاربردی اهمیت ترویج زایمان طبیعی در میان زنان در کشور را در گفت‌وگو با فریده فرخی؛ کارشناس مسئول واحد مامایی حوزه معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد دنبال کردیم.

**ترویج زایمان طبیعی چه ضرورتی در استان دارد؟

ترویج زایمان طبیعی، یکی از بسته های مهم طرح تحول نظام سلامت است که با هدف ارتقای سطح سلامت مادران در سطح کشور توسط وزارت بهداشت از اردیبهشت ماه  1393 در بیمارستان های دولتی  اجرا می شود.

با توجه به سیاست های جدید جمعیتی مبنی بر افزایش فرزند آوری و ترویج زایمان طبیعی در قالب طرح تحول نظام سلامت تلاش می شود با رایگان کردن زایمان طبیعی و همچنین معاینات و آزمایش‌های زنان باردار؛ مسیر فرزندآوری برای زوج‌ها را آسان تر کنیم.

متاسفانه فرهنگ نادرست ترویج زایمان به روش سزارین در سال های گذشته خطرات و مشکلات بسیاری را برای مادران، نوزادان و در سطحی بالاتر برای جامعه به همراه داشته است به نحوی که آثار سوء آن تا سال ها همچنان باقی است و در حال حاضر نیز یکی از مشکلات دربرنامه کاهش سزارین، بالابودن شاخص سزارین های تکراری است .

امروزه در اکثر نقاط دنیا سعی برآن است تا اختلالاتی که قبلا با استفاده از اعمال جراحی درمان می کردند را با استفاده ار تکنولوژی ها جدید برطرف سارند تا فرد تحت اعمال تهاجمی و عوارض آن قرار نگیرد، حال چگونه توجیه کنیم که برای یکی از طبیعی ترین اعمال بدن انسان؛ یعنی زایمان، باید از عمل جراحی استفاده کرد؟!!

**چند درصد زایمان ها در کشور نیاز به عمل سزارین دارند؟

البته در برخی از شرایط به منظور حفظ سلامت مادر و نوزاد ناگزیر از انجام سزارین هستیم؛ اما این موارد فقط در حدود پنج الی 15 درصد زایمان ها را شامل می شود.

**چگونه می توان به ترویج زایمان طبیعی در کشور پرداخت؟

بهترین  راه کاهش آمار سزارین و ترویج زایمان طبیعی، فرهنگ سازی و آگاه سازی مردم و خصوصا قشر زن در جامعه است، و بایستی مزایای زایمان طبیعی برای مادران باردار به صورت کاملا واضح و روشن تشریح شود و این فرهنگ نادرست اصلاح گردد.

هدف اصلی ترویج زایمان طبیعی، حفظ شان و کرامت مادران است. حذف مداخلات غیر ضروری در روند زایمان و استفاده از روش های کاهش درد دارویی و غیر دارویی به منظور خوشایند سازی زایمان منجر به ارتقا خود کارامدی مادران در انجام زایمان طبیعی خواهد شد.

زایمان طبیعی با تقویت حس مادری و ارتقا صبر و تحمل مادر قبل از تولد نوزاد، توان وی را افزایش داده و نقش مادری را کامل می نماید.

بارداري و زايمان يك فرايند طبيعي است كه به دنبال آن مادر دچار تغييرات جسمي و روحي مي شود كه در صورت حمايت، اين دوران بدون عارضه سپري خواهد شد.

در فرایند زایمان طبیعی و بدون مداخله، بدن مادر فرصت تطابق با فرایند زایمان را به تدریج طی می نماید و لذا از آسیب و صدمات کمتری متاثر خواهد شد.

**بسته هفتم طرح تحول سلامت چه برنامه هایی جهت افزایش حمایت از زایمان طبیعی در بر گرفته است؟

 در راستاي ترويج زايمان طبيعي و به منظور افزايش انگيزه ارائه كنندگان خدمات زايمان طبيعي و مادران باردار اقدامات زیر در طرح تحول سلامت انجام شده است:

 

بهينه سازي ابنيه،تاسيسات وتجهيزات پزشكي بلوك های زايمان دانشگاه

در طرح تحول سلامت مبلغ 127 میلیارد و 900 میلیون ریال جهت بهسازی و یا احداث بلوک های زایمان، 15 بیمارستان دانشگاه اختصاص یافته است.

تمامی زایشگاه ها به واحدهای زایمانی ویژهLDR تبدیل خواهند شد؛ به صورتی که مادر از ابتدای بستری تا ترخیص از زایشگاه در یک اتاق خصوصی و آرام و به دور از استرس و در کنار یکی از افراد محرم خود یا مامای همراه، بتواند زایمان طبیعی و موفقی را داشته باشد.

 

برگزاري كلاسهاي آموزش مادران باردار و آمادگي براي زايمان طبيعي در کلیه  بیمارستان ها و مراکز بهداشت و مراکز مشاوره خصوصی،  که در این راستا کلاس‌های آمادگی برای زایمان به منظور حمايت ازمادران باردار در کلیه بیمارستان‌ها راه اندازی شده است.

 

در اين كلاس ها؛ آموزش هاي لازم دوران بارداري و زايمان و مراقبت هاي پس از زايمان از مادر و نوزاد (ورزش هاي دوران بارداري، تكنيك هاي تنفسي صحيح، اصلاح وضعيت، آرامسازی، نمايش فيلم هاي آموزشي) باعث مي گردد كه مادران بارداري سالم تر و زايمان راحت تري با كاهش ترس و اضطراب و درد داشته باشند.

**طرح «مامای همراه» چه مزایایی برای مادر دارد؟

زنان باردار در قالب این طرح، می‌توانند با مراجعه به یکی از مراکز مشاوره مامایی فهرستی از خدمات این مراکز را به همراه اسامی ماماهای آن مرکز دریافت و مامای همراه خود را انتخاب کنند تا در تمام دوران بارداری، بخشی از آ‌ن یا حتی بعد از زایمان، مطابق خواست آن ها مامای همراه در خانه یا بیمارستان کنارشان باشد و علاوه بر آموزش و مشاوره، خدمات لازم را مطابق تعرفه تعیین شده به آن‌ها ارائه کند.

مامای همراه، عامل زایمان نیست؛ بلکه نقش همراه مادر را دارد؛ زیرا از نظر علمی ثابت شده است که وجود همراه و فردی که مادر او را بشناسد و به او اعتماد داشته باشد در کنار مادر در دوره بارداری و هنگام زایمان در کاهش درد و استرس مادر بسیار تاثیرگذار است و باعث احساس آرامش بیشتر مادر می‌شود.

هنگام زایمان مامای همراه می‌تواند در تمام مراحل زایمان در کنار مادر باشد و اگر قرار بر سزارین است مامای همراه می‌تواند تا جلوی در اتاق عمل همراه مادر باشد و بلافاصله بعد از زایمان نیز در کنار مادر باشد و از او مراقبت کند و به خصوص در ساعات اول برای شیردهی نوزاد به مادر کمک کند.

**دوره های آموزشی زایمان طبیعی، در بیمارستان های دانشگاه با چه هدفی دنبال می شود؟

ترويج فرهنگ زايمان طبيعي از طرق مختلف از جمله برگزاري دوره هاي آموزشي جهت ارائه دهندگان خدمت و فرهنگ سازي از طريق رسانه هاي عمومي در سطح مناطق تحت پوشش دانشگاه صورت می گیرد.

 

زايمان طبيعی حق هر مادری است و اميد است در آينده ای نه چندان دور تمام مادران از حقوق خود در این خصوص مطلع باشند و از آن دفاع نمايند.

زمان زایمان لحظه پر اضطراب و مهیج برای زن و خانواده می باشد و با فرارسیدن هفته های آخر بارداری، در بدن  تغییراتی روی می دهد که زن باردار و جنین را برای زایمان آماده و وضع حمل جنین را از طریق مجرای زایمانی میسر می سازد. در این زمان جنین قادر است به زندگی خود در خارج از رحم ادامه دهد.

بطور حتم انجام زایمان به روش سزارین انتخابی، قدرت تطابق بدن مادر و نوزاد را با زایمان کاهش می دهد.

 زايمان طبيعی از بسياري جهات براي مادران و نوزادان مفيد می باشد. فوايدی از لحاظ پزشکی، جسمانی، روانی و مالی، فوایدی که در نهایت خواسته یک زن باردار جهت داشتن زایمانی ایمن و سالم را پوشش می دهد.

  **مهمترین فواید زایمان طبیعی را به اختصار بیان کنید؟

 درد زایمان طبیعى، درد قبل از وضع حمل است ضمن این که درد زایمان طبیعى به این دلیل که  متناوب می باشد؛ بین فواصل درد براى فرد امکان استراحت را فراهم می کند.

کاهش احتمال عفونت و کاهش آمبولى و کاهش مصرف آنتى بیوتیک، بازگشت سریع تر به محیط خانواده و شروع زندگى عادى، مدت کمتر بستری شدن بعد از زایمان طبیعی، کاهش حجم خونی که مادر طی زایمان طبیعی از دست می دهد (تقریبا نصف یک عمل سزارین است، لذا خطر خونریزی و کم خونی، در یک زایمان طبیعی خیلی کمتر از زایمان به طریق سزارین است)  از جمله این موارد است.

 از نظر اقتصادی نیز، زایمان طبیعی به نفع اقتصاد خانواده است، خطرات ریسک بیهوشی برای زایمان طبیعی وجود ندارد و پس از زایمان طبیعی، مادران با انجام ورزش های مناسب، به مراتب سریع تر از زمانی که سزارین می شوند، می توانند تناسب اندام خود را به دست آورند.

   **آیا زايمان طبيعي براي نوزاد نیز مفید فایده است؟

 بله، زناني که زايمان طبيعي مي‌کنند در تماس اولیه نوزاد با مادر و تغذيه با شير مادر بلافاصله پس از تولد نوزاد موفق تر هستند در حالی که شيردهي در زناني که سزارين مي‌شوند با تاخير آغاز  می گردد.

زایمان طبیعى به نوزاد فرصت مى دهد خود را با محیط خارج از رحم تطبیق دهد. در واقع  انقباض‌های  طبیعى رحم هنگام زایمان، سبب خروج مایع از ریه های نوزاد و کنار آمدن تدریجى نوزاد با محیط خارج از رحم مى شود.

  **زایمان به روش سزارین دارای چه مضراتی است؟

 در ابتدا باید گفت سزارین عبارت است از زایمان جنین از طریق ایجاد برش هایی در دیواره قدامی شکم و رحم که دارای معایبی است.

 طولانی شدن دوران بستری در بیمارستان در مقایسه با زایمان طبیعی، طولانی شدن دوران نقاهت در مقایسه با زایمان طبیعی، احتمال بروز عوارضی مانند ایست قلبی، خونریزی از محل سزارین، عفونت، عوارض بیهوشی، ترومبوآمبولی و هیسترکتومی (خارج کردن رحم )، احتمال آسیب دیدن روده ها و احتمال آسیب دیدن مثانه از جمله خطرات احتمالی عمل سزارین است

البته برای نوزاد نیز عوارض بسیاری وجود دارد که خطرناک ترين عارضه جانبي جراحي سزارين برای نوزاد‌، احتمال نارسي است.

 

در پایان این گزارش باید گفت آن چه مشخص است، اتفاقی مبارک جهت فرهنگ سازی زایمان طبیعی به عنوان یک نعمت خدادادی جهت سلامت مادر و فرزند در کشور است که امید می رود با تلاش مسئولان و به کار رفتن همان جدیتی که تنظیم جمعیت خانواده را بیش از حد نیاز در کشور جلو برد، بتوان معضلات و مشکلات پیش رو در مسیر زایمان طبیعی را برداشت.

    شاید اگر منفعت جمعی بر منفعت شخصی در نگاه تمامی دست اندرکاران امر، از مسئولان گرفته تا پزشکان و مردم اولویت پیدا کند، دیر نباشد هنگامی که رشد زایمان طبیعی در کشور؛ نسلی سالم، پویا و با نشاط را به جامعه تحویل دهد.