پایگاه خبری وبدا

 عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با هشدار نسبت به باور نادرست «بی‌ضرر بودن داروهای گیاهی» تأکید کرد: داروهای گیاهی همانند داروهای شیمیایی دارای ترکیبات مؤثر، عوارض جانبی و تداخلات دارویی هستند و مصرف خودسرانه آن‌ها می‌تواند سلامت افراد را به خطر انداخته و حتی در برخی موارد منجر به مرگ شود.

دکتر زهرا سبحانی، دکترای تخصصی داروسازی سنتی و استادیار آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا با اشاره به افزایش استقبال مردم از مصرف فرآورده‌های گیاهی در ایران و جهان، اظهار کرد: با گسترش استفاده از داروهای گیاهی، آگاهی‌بخشی درباره نحوه صحیح مصرف، تجویز منطقی و شناخت عوارض احتمالی این داروها بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.

وی با بیان اینکه داروهای گیاهی از منابع طبیعی تهیه می‌شوند، افزود: این فرآورده‌ها باید از مراکز معتبر و دارای مجوز تهیه شوند، زیرا نمونه‌های غیراستاندارد ممکن است به فلزات سنگین، سموم، آلودگی‌های میکروبی یا ترکیبات خطرناک آلوده باشند و سلامت مصرف‌کنندگان را تهدید کنند.

داروهای گیاهی نیز تداخل دارویی دارند

استادیار آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه افراد با اهداف مختلفی از جمله تقویت بدن، افزایش انرژی، آرام‌بخشی یا درمان بیماری‌های مزمن به مصرف داروهای گیاهی روی می‌آورند، تصریح کرد: تصور بی‌خطر بودن این داروها کاملاً اشتباه است، زیرا ترکیبات مؤثر موجود در گیاهان دارویی می‌توانند بر جذب، متابولیسم و عملکرد سایر داروها اثر گذاشته و موجب بروز تداخلات جدی شوند.

وی ادامه داد: برای مثال افرادی که داروهای ضدانعقاد یا رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند باید در استفاده از برخی گیاهان دارویی مانند سیر بسیار محتاط باشند، زیرا مصرف همزمان این گیاه می‌تواند خطر خونریزی را افزایش دهد. همچنین برخی گیاهان آرام‌بخش نیز در صورت مصرف همزمان با داروهای مشابه، احتمال بروز عوارض ناخواسته را افزایش می‌دهند.

برخی بیماران نباید خودسرانه از داروهای گیاهی استفاده کنند

دکتر سبحانی با تأکید بر اینکه مصرف داروهای گیاهی برای همه افراد مناسب نیست، گفت: بیماران مبتلا به صرع، تشنج، بیماری‌های کبدی، کلیوی و بسیاری از بیماری‌های مزمن باید پیش از مصرف هرگونه داروی گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنند، زیرا این فرآورده‌ها ممکن است اثر داروهای اصلی را کاهش یا افزایش داده و روند درمان را مختل کنند.

وی خاطرنشان کرد: حتی مصرف همزمان یک داروی گیاهی با داروهای ساده‌ای مانند استامینوفن نیز در برخی شرایط می‌تواند موجب بروز تداخلات دارویی شود؛ بنابراین هیچ داروی گیاهی نباید بدون نظر متخصص مصرف شود.

تجویز داروهای گیاهی تنها باید توسط پزشک انجام شود

این متخصص داروسازی سنتی با اشاره به اینکه داروی گیاهی نیز «دارو» محسوب می‌شود، اظهار کرد: همان‌طور که هیچ‌کس نباید داروی شیمیایی را بدون نسخه مصرف کند، مصرف داروهای گیاهی نیز باید بر اساس تشخیص پزشک و با در نظر گرفتن شرایط جسمی، بیماری زمینه‌ای، داروهای مصرفی و وضعیت سلامت فرد انجام شود.

وی افزود: تجویز صحیح داروهای گیاهی مستلزم شناخت کامل فیزیولوژی بدن، مکانیسم ایجاد بیماری و آگاهی از ترکیبات مؤثر گیاهان دارویی است و به همین دلیل، مراجعه به افراد غیرمتخصص یا توصیه‌های غیرعلمی می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

داروهای گیاهی را فقط از مراکز معتبر تهیه کنید

دکتر سبحانی با تأکید بر لزوم تهیه داروهای گیاهی از داروخانه‌های معتبر و مراکز دارای مجوز گفت: متأسفانه در برخی مراکز عرضه گیاهان دارویی، گونه‌های گیاهی به درستی شناسایی نمی‌شوند و گاهی گیاهی با اثر درمانی متفاوت یا حتی دارای سمیت، به جای گیاه مورد نظر در اختیار مردم قرار می‌گیرد که این موضوع می‌تواند عوارض خطرناکی ایجاد کند.

هر بخش گیاه، کاربرد درمانی متفاوتی دارد

وی با اشاره به اینکه بخش‌های مختلف گیاهان دارای خواص متفاوتی هستند، بیان کرد: در برخی گیاهان از گل، در برخی از برگ، ساقه، ریشه یا اندام‌های زیرزمینی استفاده می‌شود و انتخاب بخش مناسب گیاه برای درمان، نیازمند دانش تخصصی است. همچنین نوع بیماری و سازوکار ایجاد آن نیز در انتخاب داروی گیاهی مناسب نقش تعیین‌کننده دارد.

شرایط اقلیمی و مزاج در طب سنتی اهمیت دارد

استادیار آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه شرایط آب‌وهوایی و محل رویش گیاهان بر ترکیبات مؤثر آن‌ها تأثیر می‌گذارد، اظهار کرد: گیاهان مناطق گرمسیر و سردسیر از نظر میزان و نوع ترکیبات مؤثر با یکدیگر تفاوت دارند. افزون بر این، در طب سنتی ایران، مزاج فرد و مزاج گیاه نیز از عوامل مهم در انتخاب داروی مناسب محسوب می‌شود و این موضوع باید توسط پزشک متخصص طب سنتی و داروساز سنتی مورد ارزیابی قرار گیرد.

مصرف بی‌رویه دمنوش‌ها نیز می‌تواند آسیب‌زا باشد

وی با هشدار نسبت به مصرف مداوم و بی‌رویه دمنوش‌ها و فرآورده‌های گیاهی گفت: داروهای گیاهی غذا نیستند و مصرف روزانه و بدون محدودیت آن‌ها می‌تواند به کبد، کلیه و سایر اندام‌های بدن آسیب وارد کند. برخی گیاهان دارای ترکیباتی هستند که در صورت مصرف طولانی‌مدت یا با دوز نامناسب، موجب بروز مسمومیت‌های کبدی و کلیوی می‌شوند.

به توصیه فضای مجازی و اطرافیان اعتماد نکنید

دکتر سبحانی با انتقاد از رواج توصیه‌های غیرعلمی در فضای مجازی اظهار کرد: همان‌گونه که داروهای شیمیایی برای هر بیمار به‌صورت اختصاصی تجویز می‌شوند، داروهای گیاهی نیز باید متناسب با شرایط هر فرد مصرف شوند و توصیه آن‌ها به دیگران اقدامی نادرست و خطرناک است.

وی افزود: بسیاری از مطالب منتشرشده در فضای مجازی تنها به خواص کلی گیاهان اشاره می‌کنند و اطلاعاتی درباره تداخلات دارویی، عوارض جانبی، موارد منع مصرف و دوز مناسب ارائه نمی‌دهند. در حالی که عواملی مانند سن، وزن، بیماری‌های زمینه‌ای، نارسایی کبد یا کلیه و داروهای همزمان، همگی در تعیین مقدار و نحوه مصرف داروی گیاهی نقش اساسی دارند.

باور «داروی گیاهی بی‌ضرر است» پایه علمی ندارد

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با تأکید بر اینکه اثر درمانی گیاهان دارویی ناشی از وجود ترکیبات شیمیایی فعال در آن‌هاست، گفت: بسیاری از داروهای شیمیایی امروزی نیز ریشه در گیاهان دارویی دارند و بر همین اساس، همان‌گونه که این ترکیبات می‌توانند اثر درمانی داشته باشند، در صورت مصرف نادرست نیز قادرند عوارض جدی ایجاد کنند.

وی از مردم خواست برای حفظ سلامت خود، از مصرف خودسرانه داروهای گیاهی، توصیه‌های دوستان، اطرافیان و فضای مجازی پرهیز کرده و در صورت نیاز، تنها با نظر پزشک و از طریق داروخانه‌ها و مراکز معتبر اقدام به تهیه و مصرف این فرآورده‌ها کنند.