پایگاه خبری وبدا

دانشیار گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت مراقبت‌های جسمانی پس از زایمان، گفت: رعایت اصول صحیح توانبخشی، استراحت کافی، انجام تمرینات علمی و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض اسکلتی ـ عضلانی و ارتقای سلامت مادران دارد.

دکتر افسانه زینل‌زاده در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: دوران پس از زایمان یکی از حساس‌ترین مراحل زندگی زنان است، زیرا در این دوره عضلات شکم، کف لگن، ستون فقرات و مفاصل که طی بارداری و زایمان تحت فشار زیادی قرار گرفته‌اند، نیازمند بازسازی و بازیابی عملکرد طبیعی خود هستند. به طور معمول روند بهبودی اولیه بین ۶ تا ۱۲ هفته طول می‌کشد، اما بازگشت کامل عملکرد عضلات و بافت‌ها ممکن است چندین ماه زمان ببرد.

وی افزود: هدف اصلی مراقبت‌های فیزیوتراپی پس از زایمان، بازسازی عضلات کف لگن و عضلات مرکزی بدن (Core)، اصلاح وضعیت بدنی، کاهش دردهای اسکلتی ـ عضلانی و پیشگیری از مشکلاتی مانند بی‌اختیاری ادرار، افتادگی اندام‌های لگنی، دیاستاز رکتوس (جداشدگی عضلات راست شکم)، دردهای کمری و لگنی و سایر اختلالات حرکتی است.

استراحت کافی؛ نخستین گام در روند بهبودی

دانشیار گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه برخی مادران تلاش می‌کنند بلافاصله پس از زایمان به فعالیت‌های عادی بازگردند، گفت: در هفته‌های نخست پس از زایمان، استراحت کافی بخش مهمی از فرآیند درمان است. استراحت در حالت افقی، هر زمان که امکان‌پذیر باشد، فشار وارد بر عضلات کف لگن و دیواره شکم را کاهش داده و روند ترمیم بافت‌ها را تسریع می‌کند.

وی همچنین بر اهمیت خواب کافی، تغذیه مناسب و حمایت اعضای خانواده در انجام امور روزمره تأکید کرد و افزود: این عوامل نقش مهمی در تسریع روند بهبودی مادر دارند.

تمرینات کف لگن را از روزهای نخست آغاز کنید

دکتر زینل‌زاده انجام تمرینات کگل را یکی از مؤثرترین اقدامات برای بازتوانی عضلات کف لگن دانست و گفت: در صورت نداشتن منع پزشکی، مادران می‌توانند این تمرینات را از روزهای نخست پس از زایمان آغاز کنند.

وی درباره نحوه انجام این تمرین توضیح داد: مادر باید عضلاتی را که هنگام جلوگیری از خروج ادرار فعال می‌شوند، به‌آرامی منقبض کرده، انقباض را یک تا پنج ثانیه حفظ کند و سپس عضلات را کاملاً رها سازد. در طول تمرین نباید نفس حبس شود و لازم است بین هر انقباض، عضلات فرصت استراحت کامل داشته باشند.

به گفته وی، انجام این تمرینات سه نوبت در روز و هر بار ۵ تا ۱۰ تکرار، به تقویت عضلات کف لگن و بازگشت عملکرد طبیعی آن‌ها کمک می‌کند.

پیاده‌روی؛ ایمن‌ترین فعالیت بدنی پس از زایمان

این عضو هیأت علمی دانشگاه، پیاده‌روی سبک را مناسب‌ترین فعالیت بدنی در دوران پس از زایمان دانست و اظهار کرد: مادران با تأیید پزشک معالج می‌توانند از روزهای نخست، پیاده‌روی کوتاه را آغاز کرده و به‌تدریج مدت آن را افزایش دهند.

وی افزود: پیاده‌روی علاوه بر بهبود گردش خون و کاهش خطر تشکیل لخته‌های خونی، موجب افزایش سطح انرژی، بهبود عملکرد سیستم تنفسی و ارتقای سلامت روان مادران می‌شود.

تنفس صحیح؛ کلید بازسازی عضلات مرکزی بدن

دکتر زینل‌زاده با اشاره به اهمیت تمرینات تنفس دیافراگمی گفت: هنگام بازدم، عضلات عمقی شکم باید به‌آرامی فعال شوند و بدون ایجاد فشار اضافی، شکم به سمت داخل کشیده شود. این تمرین باعث فعال شدن عضلات عرضی شکم شده و نقش مهمی در بازسازی عضلات مرکزی بدن ایفا می‌کند.

رعایت اصول صحیح هنگام شیردهی و مراقبت از نوزاد

دانشیار گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شیوع دردهای گردن، شانه و کمر در مادران تازه‌زا، رعایت اصول ارگونومی را ضروری دانست و گفت: هنگام شیردهی، استفاده از بالش یا تکیه‌گاه مناسب، صاف نگه داشتن ستون فقرات و پرهیز از خم شدن طولانی‌مدت روی نوزاد، از بروز دردهای اسکلتی ـ عضلانی پیشگیری می‌کند.

تغذیه مناسب و مصرف کافی مایعات

وی با تأکید بر اهمیت تغذیه در دوران پس از زایمان اظهار کرد: مصرف آب کافی و غذاهای سرشار از فیبر، از جمله میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل، نقش مهمی در پیشگیری از یبوست دارد؛ زیرا یبوست می‌تواند فشار وارد بر عضلات کف لگن را افزایش دهد.

ارزیابی تخصصی توسط فیزیوتراپیست را جدی بگیرید

دکتر زینل‌زاده توصیه کرد: به‌صورت ایده‌آل، تمامی مادران چهار تا شش هفته پس از زایمان، حتی در صورت نداشتن هیچ‌گونه علامت، توسط فیزیوتراپیست متخصص کف لگن ارزیابی شوند.

وی افزود: انجام ارزیابی تخصصی، آموزش صحیح تمرینات، استفاده از روش‌هایی مانند بیوفیدبک و تدوین برنامه درمانی اختصاصی، از بروز بسیاری از مشکلات آینده پیشگیری می‌کند.

فعالیت‌هایی که باید از آن‌ها پرهیز کرد

این عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به مهم‌ترین محدودیت‌های دوران پس از زایمان گفت: تا حداقل شش هفته پس از زایمان نباید وسیله‌ای سنگین‌تر از وزن نوزاد بلند شود.

وی ادامه داد: انجام ورزش‌هایی مانند درازونشست، کرانچ، پلانک طولانی، دویدن، پریدن، طناب‌زدن و سایر فعالیت‌های پرفشار تا ۶ تا ۱۲ هفته پس از زایمان توصیه نمی‌شود و آغاز مجدد این فعالیت‌ها باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام گیرد.

دکتر زینل‌زاده همچنین از مادران خواست هنگام عطسه، سرفه یا اجابت مزاج از وارد کردن فشار بیش از حد به عضلات کف لگن خودداری کنند و در صورت امکان با فعال‌سازی ملایم این عضلات از آن‌ها محافظت کنند.

وی افزود: نشستن طولانی‌مدت روی سطوح سخت، به‌ویژه پس از زایمان طبیعی، می‌تواند موجب افزایش درد و فشار در ناحیه لگن شود؛ بنابراین استفاده از بالشتک‌های مناسب توصیه می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

دانشیار گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: اگر مادر هنگام انجام فعالیت‌های روزمره یا تمرینات ورزشی با علائمی مانند درد، نشت ادرار، احساس سنگینی یا افتادگی در ناحیه لگن، درد شدید شکم یا کمر و یا تشدید علائم مواجه شد، باید تمرین را متوقف کرده و برای بررسی تخصصی به پزشک یا فیزیوتراپیست مراجعه کند.

وی در پایان تأکید کرد: دوران پس از زایمان، فرصتی برای بازسازی و توانمندسازی بدن مادر است. رعایت اصول صحیح مراقبتی، انجام تمرینات علمی، پرهیز از فعالیت‌های سنگین و مراجعه به‌موقع برای ارزیابی تخصصی، علاوه بر حفظ سلامت مادر، کیفیت زندگی او را در سال‌های آینده نیز بهبود می‌بخشد.

دکتر زینل‌زاده به مادران توصیه کرد در هنگام انجام فعالیت‌های روزمره، بلند شدن از تخت، حمل نوزاد و انجام تمرینات ورزشی، همواره حرکت را همراه با بازدم ملایم انجام دهند تا فشار کمتری به عضلات کف لگن و دیواره شکم وارد شود.