پایگاه خبری وبدا

روانشناس بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه تصمیم‌های درمانی نباید تحت تأثیر فشارهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی قرار گیرد، گفت: هرگونه مداخله درمانی باید بر پایه بهترین شواهد علمی، منافع واقعی بیمار، سلامت جسم و روان و ارزیابی دقیق خطر و فایده انجام شود.

دکتر فرشاد شیبانی در گفت‌وگو با خبرنگار وبدا با اشاره به یکی از مفاهیم مهم روان‌شناسی معاصر اظهار کرد: خودابژه‌انگاری (Self-objectification) وضعیتی است که در آن فرد به‌تدریج خود را نه به‌عنوان انسانی دارای هویت، ارزش‌ها، توانمندی‌ها و احساسات، بلکه عمدتاً به‌عنوان ظاهری برای دیده شدن و قضاوت دیگران تجربه می‌کند.

وی افزود: در چنین شرایطی، ارزشمندی فرد بیش از آنکه بر دانش، اخلاق، مهارت، خلاقیت یا کیفیت روابط اجتماعی استوار باشد، به میزان جذابیت ظاهری او وابسته می‌شود؛ موضوعی که پیامدهایی همچون نظارت مداوم بر ظاهر، نگرانی از قضاوت دیگران، کاهش تمرکز بر سایر ابعاد زندگی و افزایش خطر ابتلا به اضطراب، افسردگی و نارضایتی از تصویر بدنی را به دنبال دارد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مفهوم «وابستگی عزت‌نفس به ظاهر» (Appearance-Based Self-Worth) تصریح کرد: در این وضعیت، احساس ارزشمندی فرد عمدتاً از ظاهر او نشأت می‌گیرد؛ بنابراین کوچک‌ترین تغییرات ظاهری، افزایش سن، مقایسه با دیگران یا حتی یک اظهار نظر ساده می‌تواند عزت‌نفس او را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات نشان می‌دهد هرچه وابستگی عزت‌نفس به ظاهر بیشتر باشد، احتمال گرایش به انجام مکرر اعمال زیبایی، رفتارهای وسواس‌گونه در مراقبت از ظاهر و نارضایتی مزمن از بدن نیز افزایش می‌یابد.

دکتر شیبانی با بیان اینکه صنعت زیبایی به یکی از بزرگ‌ترین بازارهای اقتصادی جهان تبدیل شده است، گفت: تداوم رشد این صنعت به افزایش تقاضا برای محصولات، خدمات و مداخلات زیبایی وابسته است. در بسیاری از تبلیغات، این پیام به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم القا می‌شود که موفقیت، محبوبیت، اعتمادبه‌نفس و حتی شادکامی تنها با دستیابی به استانداردهای خاصی از زیبایی امکان‌پذیر است.

وی ادامه داد: شبکه‌های اجتماعی نیز با انتشار گسترده تصاویر و ویدئوهای ویرایش‌شده و استفاده از فیلترهای مختلف، انتظارات غیرواقع‌بینانه‌ای از ظاهر افراد ایجاد می‌کنند و زمینه را برای افزایش نارضایتی از تصویر بدنی فراهم می‌سازند.

این روانشناس بالینی با تأکید بر اینکه گرایش به مداخلات زیبایی صرفاً یک انتخاب فردی نیست، خاطرنشان کرد: از منظر روان‌شناسی اجتماعی، این پدیده حاصل تعامل عوامل فردی، فرهنگی، رسانه‌ای و اقتصادی است. هنگامی که ظاهر به مهم‌ترین معیار ارزشمندی انسان تبدیل می‌شود، بسیاری از افراد برای کسب پذیرش اجتماعی، موفقیت شغلی یا احساس تعلق، به سمت انجام مداخلات زیبایی سوق پیدا می‌کنند و در چنین شرایطی، مرز میان نیاز واقعی درمانی و نیاز القاشده از سوی بازار بسیار باریک می‌شود.

دکتر شیبانی مسئولیت متخصصان حوزه سلامت را فراتر از انجام صحیح اقدامات درمانی دانست و اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین وظایف پزشکان و سایر متخصصان سلامت، کمک به تصمیم‌گیری آگاهانه بیماران است. پزشکی نوین بر اصل «مراقبت بیمارمحور» تأکید دارد؛ به این معنا که تصمیم درمانی باید بر پایه بهترین شواهد علمی، منافع واقعی بیمار، سلامت جسم و روان و ارزیابی دقیق خطر و فایده اتخاذ شود، نه صرفاً براساس درخواست مراجعه‌کننده یا فشارهای فرهنگی و اقتصادی.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت بازنگری در مفهوم ارزشمندی انسان در جامعه گفت: اگر عزت‌نفس افراد بر پایه توانمندی‌ها، اخلاق، روابط سالم، احساس کارآمدی و رشد فردی شکل بگیرد، زیبایی می‌تواند بخشی از سلامت و کیفیت زندگی باشد؛ اما اگر ظاهر به تنها معیار ارزش انسان تبدیل شود، حتی موفق‌ترین مداخلات زیبایی نیز نمی‌توانند رضایت و آرامش پایدار را برای افراد به ارمغان آورند.