بیشتر متخصصین قلب و عروق در دنیا نظرشان این است که نمک، نقش زیادی در افزایش فشار خون، گرفتگی عروق و بروز بیماریهای قلبی ایفا میکند. سرویس سلامت همگانی انگلیس، میزان نمک لازم برای هر بزرگسال را یک قاشق چایخوری میداند. 1 انجمن ملی سلامت امریکا نیز همین توصیه را به شهروندانش دارد. 2
سازمان بهداشت جهانی هم میزان مناسب مصرف نمک در سنین میانسالی به بالا را کمتر از 5 گرم در روز میداند که تقریبا همین مقدار میشود.
بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای امریکا، 90 درصد مردم این کشور، بیش از اندازه استاندارد نمک مصرف میکنند. دکتر تام فریدن، رئیس این مرکز به نشریه مدیکال نیوز تودی گفته که از هر 10 امریکایی، 9 نفرشان نمک زیادتر از میزان لازم مصرف دارند. 3
در ایران هم اوضاع خوب نیست. مدیر کل دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت اسفند ماه پارسال گفته بود که میزان مصرف نمک در ایران، دو برابر استاندارد جهانی است. به گفته خانم دکتر عبداللهی، متوسط مصرف نمک در بین ایرانیها 10 تا 12 گرم است. 4
خبرنامه بهداشتی دانشگاه هاروارد حدود ده سال پیش نوشته بود که بعضی دانشمندان اعتقاد دارند مصرف بالای نمک، تأثیر ناچیزی بر سلامت دارد و لزومی ندارد که مردم را به خاطر این مصرف ناچیز از خوردن این چاشنی لذتبخش محروم کنیم. 6
اما سازمان بهداشت جهانی به عنوان مرجع علمی دنیا که همهی محققان آن را قبول دارند مصرف نمک را حداکثر 5 گرم مجاز میداند و بیش از این مقدار نمک را برای تندرستی زیانآور قلمداد میکند.
یک بحث کوچک و ظاهرا فرعی هم در این میان وجود دارد که 5 گرم چقدر است؟ چون در متون انگلیسی، این مقدار را معادل یک teespoon دانستهاند، در ترجمههای فارسی هم آن را یک قاشق چایخوری فرض میکنند. اما سؤال بیشتر مردم این است که با وجود 4 یا 5 نوع قاشق چایخوری که از یک و یک پنجم تا دو برابر کوچکترین قاشق چایخوری، افزایش حجم دارند کدامیک ملاک این 5 گرم است؟ برای همین هم بعضی پزشکان معادل 5 گرم را یک قاشق چایخوری، بعضی دیگر، یک و نیم قاشق چایخوری و برخی هم یک قاشق مرباخوری ذکر کردهاند.
بعضی از مردم فکر میکنند که فقط پودر سفیدرنگی که در نمکدان یا بستههای نمک که در سوپرمارکتها فروخته میشود وجود دارد نمک است، اما این تصور نادرست است. چون مادهی اصلی نمک خوراکی یعنی سدیم، در بیش از 60 درصد مواد خوراکی از جمله نان و گوشتهای فراوری شده و حتی مواد طبیعی خوراکی که در کشاورزی بدست میآیند نیز حضور فعال دارد. پس واقع مطلب این است که کل نمکی که در قابلمه و سر سفره و توی مواد غذایی و آجیل و کالباس و حبوبات و نان هست باید در تمام شبانهروز مجموعا 5 گرم باشد. ملاحظه میفرمایید که پس از محاسبهی تقریبی نمکهای موجود در سایر مواد غذایی، نمک خوراکی که باید به طور خالص خورده شود خیلی کمتر از نیم قاشق چایخوری خواهد بود.
برای اصلاح الگوی مصرف نمک و کنترل فشارخون بالا چه باید کرد؟
معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد توصبه میکند: از مصرف نمك در سر سفره اجتناب نمایید و به جای آن از چاشنیهایی مانند سبزیهای معطر تازه یا خشك مانند نعنا، مرزه، ترخون، ریحان و مانند آن یا سیر، لیموترش تازه و آب نارنج برای بهبود طعم غذا و کاهش مصرف نمك استفاده کنید.
به جای تنقلات شور، به فرزندان خود، میوه و آجیل خام بدهید. فرزندان خود را از کودکی به مصرف غذای کم نمك عادت دهید.
به برچسب تغذیه ای محصولات غذایی از نظر میزان نمك ( سدیم ) توجه کنید و محصولی را انتخاب کنید که سدیم کمتری دارد.
از منابع مهم نمك، تنقلات شور مانند چیپس، پفك، انواع ساندویچها و غذاهای آماده، سس کچاپ، بیسکوییت، غذاهای بسته بندی و کنسروی است، پس مصرف آنها را به حداقل برسانید.
برخی سبزی ها مثل چغندر، هویج، کلم پیچ، اسفناج، کرفس، شلغم و انواع کلم ها سدیم زیادی دارند که بهتر است در بیماران فشارخونی کمتر مصرف شوند.
معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد- گروه بهبود تغذیه جامعه
1- https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/salt-nutrition
2- https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-eating/eat-smart / sodium/ how-much-sodium-should-i-eat-per-day
3- https://www.medicalnewstoday.com/articles/304833.php
4- گفتگو با ایرنا 7 اسفند 97
5- مصاحبه با وبدا دی ماه 97
6- https://www.health.harvard.edu/newsletters/harvard_heart_letter