دبیر کارگروه سلامت روان در بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد با هشدار نسبت به آسیبهای عمیق روانی ناشی از تماشای تصاویر حوادث و خشونت در شبکههای اجتماعی، بر ضرورت «رژیم مصرف رسانهای» و مراقبت ویژه از سلامت روان کودکان و نوجوانان تأکید کرد.
دکتر فرشاد شیبانی، روانشناس بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگویی تخصصی با وب دا به تبیین ابعاد روانی مواجهه با اخبار تصویری دلخراش پرداخت و اظهار داشت: با گسترش شبکههای اجتماعی، افراد بهطور مستمر و گاه ناخواسته در معرض ویدئوهای خشونتآمیز، جنگ و تصادفات قرار میگیرند که این امر میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای سیستم عصبی و روان بهدنبال داشته باشد.
مکانیسم بیولوژیک واکنش مغز به تصاویر خشن
دکتر شیبانی با اشاره به ساختار دفاعی بدن توضیح داد: مغز انسان بهگونهای تکامل یافته که در برابر خطر واکنش سریع نشان دهد. تماشای صحنههای خشن، حتی از پشت صفحه نمایش، سیستم هشدار مغز را فعال کرده و منجر به ترشح هورمونهای استرس نظیر آدرنالین و کورتیزول میشود. در صورت تکرار این مواجهه، مغز فرصت بازسازی و بازگشت به حالت آرامش را از دست میدهد که نتیجه آن فرسودگی روانی و بروز علائم تروما است.
از اضطراب مداوم تا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
دبیر کارگروه سلامت روان در بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد، اضطراب، بیقراری، کابوسهای شبانه، بیحسی هیجانی و تحریکپذیری را از علائم شایع پس از تماشای این تصاویر برشمرد. وی هشدار داد: اگر این نشانهها بیش از یک ماه ادامه یابد و عملکرد روزمره فرد را مختل کند، ممکن است به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) تبدیل شود که نیازمند مداخلات فوقتخصصی روانپزشکی و روانشناسی است.
کودکان و نوجوانان؛ قربانیان اصلی محتوای خشونتآمیز
این عضو هیأت علمی دانشگاه با تأکید بر آسیبپذیری بیشتر سنین پایین، خاطرنشان کرد: کودکان و نوجوانان به دلیل عدم تکامل سیستم تنظیم هیجانی و ناتوانی در تفکیک کامل واقعیت از تصویر، بیشترین آسیب را میبینند. واکنشهایی نظیر شبادراری، ترس از تنهایی و پرخاشگری در کودکان، اغلب ریشه در مواجهه با محتواهای رسانهای نامناسب دارد که والدین باید با زبانی ساده و آرام به پردازش این احساسات در فرزندان کمک کنند.
راهکارهای محافظت از سلامت روان در دنیای دیجیتال
دکتر فرشاد شیبانی برای پیشگیری از این آسیبها، راهکارهای زیر را توصیه کرد:
۱. پرهیز آگاهانه: برای آگاهی از اخبار، مطالعه متن خبر از منابع معتبر کافی است و نیازی به تماشای فیلم یا تصاویر جزیی و دلخراش نیست.
۲. محدودسازی زمانی: کاهش فعالیت در شبکههای اجتماعی، بهویژه در ساعات پیش از خواب و در شرایط پراسترس.
۳. حمایت خانوادگی: گفتوگوی صمیمانه درباره احساسات و شنیده شدن بدون قضاوت توسط اطرافیان.
۴. نظارت والدین: مدیریت دقیق محتوای در دسترس کودکان و نوجوانان توسط خانوادهها.
وی در پایان خاطرنشان کرد: سلامت روان به اندازه سلامت جسم حائز اهمیت است و مراجعه به متخصص در صورت تداوم علائم اضطرابی، نه تنها نشانه ضعف نیست، بلکه اقدامی مسئولانه برای حفظ کیفیت زندگی و پیشگیری از آسیبهای عمیقتر پنهان است.
