دانشیار بیماریهای دهان، فک و صورت دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با ارائه نتایج پایاننامه دکتر سینا کامیاب اعلام کرد: بخش قابل توجهی از بیماران مبتلا به سرطان دهان پیش از ورود به روند درمان، آگاهی کافی از هزینهها، عوارض، نیازهای تغذیهای و اقدامات پیشگیرانه ندارند؛ مسئلهای که میتواند پایبندی به درمان و کیفیت زندگی آنان را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد.
دکتر لیلا ملاشاهی، استاد راهنمای دوم این پایاننامه، در گفتوگو با وبدا با اشاره به افزایش روند ابتلا به سرطان دهان در سالهای اخیر گفت: برخلاف گذشته، تعداد چشمگیری از بیماران جوان و بدون عوامل خطر شناختهشده به این بیماری مبتلا میشوند. وی افزود: پیامدهای درمان سرطان دهان بسیار گسترده است و عوارض جسمی، روانی، اقتصادی و عملکردی مانند مشکلات تغذیه، اختلال بلع، اختلال تکلم و خشکی دهان ناشی از رادیوتراپی را در بر میگیرد؛ اما بسیاری از بیماران بدون کوچکترین اطلاع از این چالشها وارد روند درمان میشوند.
وی با اشاره به اینکه این پژوهش با راهنمایی دکتر امیر چقماقی و مشاوره دکتر بشیر رسولیان انجام شده است، توضیح داد: ابتدا پرسشنامهای معتبر طراحی شد و سپس بیماران ۱۸ سال به بالا در بیمارستانهای امید و قائم(عج) مورد ارزیابی قرار گرفتند. حدود ۹۰ درصد شرکتکنندگان مبتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی دهان بودند. نتایج نشان داد سطح سواد اطلاعات درمانی بیماران قبل از شروع درمان و بیماران در حال درمان، تفاوت معناداری نداشت.
دکتر ملاشاهی افزود: این ارزیابی پنج محور اصلی شامل نحوه درمان، هزینهها، تغذیه، عوارض درمان و اقدامات پیشگیرانه را بررسی کرد. نتایج نشان داد بیش از نیمی از بیماران در زمینه هزینههای درمان و تغذیه آگاهی ناکافی داشتند و حدود ۶۳ درصد هیچ شناختی از عوارض درمان نداشتند. وی تأکید کرد: بهدلیل تشخیص دیرهنگام سرطان و فاصله کوتاه تا شروع درمان، فرصت کافی برای انجام اقدامات پیشگیرانه مانند معاینات دندانپزشکی پیشدرمانی وجود ندارد.
او با اشاره به فرایند پیچیده درمان افزود: بیماران غالباً نمیدانند پس از جراحی ممکن است نیازمند جلسات متعدد رادیوتراپی، گاهی شیمیدرمانی، فیزیوتراپی فک، مشاوره تغذیه و حتی پروتزهای فکی و دندانی باشند. این ناآگاهی موجب افزایش فشار روانی و کاهش تحمل بیماران در برابر عوارض درمان میشود.
این پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی مشهد به یکی از نمونههای مورد بررسی اشاره کرد و گفت: برای مثال، یک معلم جوان ادبیات فارسی که بدون هیچ ریسکفاکتوری مبتلا به سرطان زبان شده بود، پس از شروع درمان با مشکلات تکلم، کاهش وزن شدید و زخمهای دهانی مواجه شد؛ در حالی که پیش از عمل هیچ شناختی از پیامدهای درمانی نداشت.
دکتر ملاشاهی در پایان با بیان اینکه یافتههای این پژوهش میتواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی هدفمند قرار گیرد، اظهار کرد: تهیه بروشورهای قبل از درمان، آموزش بیماران و فراهمکردن شرایط مشارکت آگاهانه آنان در تصمیمگیریهای درمانی ضروری است. وی تأکید کرد: درمان سرطان یک کار تیمی است و آگاهیبخشی صحیح پیش از شروع درمان میتواند کیفیت زندگی و سلامت روان بیماران را بهطور قابل توجهی ارتقا دهد.