فوقتخصص گوارش و بیماریهای کبدی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به حدود دو دهه فعالیت تخصصی در حوزه بیماری سلیاک، از ثبت و پیگیری بیش از دو هزار بیمار مبتلا در قالب «رجیستری سلیاک» خبر داد و این اقدام را گامی مهم در بهبود تشخیص، درمان و حمایت از بیماران دانست.
دکتر آزیتا گنجی، در گفتوگو با وبدا با مرور تاریخچه شناخت این بیماری در پزشکی، به دوران جنگ جهانی دوم اشاره کرد و گفت: کاهش مصرف نان در آن دوره باعث بهبود علائم برخی بیماران مبتلا به اسهال مزمن و کاهش وزن شد و پس از بازگشت شرایط عادی، عود علائم، زمینه شناسایی حساسیت به گلوتن و آغاز شناخت علمی بیماری سلیاک را فراهم کرد.
دکتر گنجی با بیان اینکه افزایش شناسایی بیماران سلیاک میتواند ناشی از ارتقای آگاهی پزشکان و بهبود روشهای تشخیصی باشد، افزود: در عین حال، عوامل محیطی جدید مانند تغییرات در ترکیب گندم، شیوههای پخت نان یا حتی برخی عفونتهای ویروسی نیز میتوانند در فعال شدن سیستم ایمنی و بروز این بیماری نقش داشته باشند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره ماهیت بیماری سلیاک توضیح داد: سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در اثر حساسیت به گلوتن موجود در گندم و غلاتی مانند جو ایجاد میشود و با فعال شدن سیستم ایمنی، پرزهای روده باریک تخریب شده و در نهایت سوءجذب مواد غذایی، ویتامینها و املاح مورد نیاز بدن رخ میدهد.
وی با تأکید بر اینکه علائم سلیاک بسیار متنوع است، گفت: این بیماری بیش از ۵۰ علامت گوارشی و غیرگوارشی دارد؛ از درد شکم، اسهال و کاهش وزن گرفته تا اختلال رشد در کودکان، برخی بیماریهای پوستی و حتی نشانههای غیر اختصاصی که همین موضوع، تشخیص بهموقع را به یک ضرورت جدی تبدیل میکند.
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تغییر نگاه پزشکی به این بیماری افزود: در گذشته تصور میشد سلیاک بیشتر در کودکان بروز میکند، اما امروز میدانیم این بیماری میتواند در هر سنی و در افراد مستعد ژنتیکی و تحت تأثیر عوامل محیطی ظاهر شود.
دکتر گنجی درباره روند ایجاد رجیستری سلیاک در مشهد گفت: پیش از سال ۱۳۹۰ تعداد بیماران شناساییشده بسیار محدود بود و حتی امکانات تولید مواد غذایی بدون گلوتن نیز وجود نداشت، اما با افزایش چشمگیر بیماران، ضرورت ایجاد سامانه ثبت و پیگیری بیماران احساس شد و اکنون بیش از دو هزار بیمار در این سامانه ثبت شدهاند که با حمایت دانشگاههای علوم پزشکی مشهد و تهران اجرا میشود.
وی با اشاره به حمایتهای درمانی و معیشتی از بیماران سلیاکی اظهار کرد: پس از تأیید تشخیص، بیماران از بنهای حمایتی برای تهیه مواد غذایی بدون گلوتن بهرهمند میشوند و همچنین در نظام بیمههای پایه نشاندار شدهاند تا بسیاری از خدمات تشخیصی و درمانی مانند آندوسکوپی، کولونوسکوپی و آزمایشها را در مراکز دولتی بهصورت رایگان یا با حداقل هزینه دریافت کنند.
به گفته این فوقتخصص گوارش، کلینیک تخصصی سلیاک در بیمارستان امام رضا(ع) مشهد نزدیک به ۱۰ سال است که بهصورت فعال در حوزه ثبت بیماران، پیگیری درمان و توزیع بنهای حمایتی فعالیت میکند و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی بیماران داشته است.
وی همچنین با اشاره به اجرای طرحهای پژوهشی جدید گفت: سلیاک محدود به سن خاصی نیست و هماکنون طرح بررسی این بیماری در سالمندان بالای ۶۵ سال در حال اجراست که تاکنون دهها بیمار در این گروه سنی شناسایی شدهاند. از نظر جنسیتی نیز حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد مبتلایان را زنان تشکیل میدهند.
دکتر گنجی درباره تأثیر سلیاک بر باروری خاطرنشان کرد: در بیمارانی که رژیم غذایی بدون گلوتن را بهدرستی رعایت میکنند، بارداری معمولاً بدون عارضه خاصی طی میشود، اما در صورت عدم رعایت رژیم، خطر ناباروری و سقط افزایش مییابد و تجربههای بالینی نشان داده که با شروع رژیم مناسب، بسیاری از بیماران به بارداری موفق دست یافتهاند.
وی در پایان با اشاره به دستاوردهای علمی این مسیر افزود: طی سالهای اخیر بیش از ۵۰ طرح پژوهشی و پایاننامه دانشگاهی مبتنی بر رجیستری سلیاک در مشهد اجرا و نتایج آن در مجلات معتبر علمی منتشر شده که نشاندهنده ظرفیت بالای این حوزه برای تولید علم و بهبود خدمات سلامت است.