عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و فلوشیپ جراحی پلاستیک چشم (اکولوپلاستی)، ضمن تبیین تفاوت جراحی‌های معمول چشم با این رشته فوق‌تخصصی، بر ضرورت تشخیص زودهنگام تومورهای پلک تأکید کرد.

دکتر محمد اعتضاد رضوی در گفت‌وگو با وب‌دا، با تعریف اکولوپلاستی به‌عنوان فلوشیپ تخصصی جراحی‌های پیرامونی چشم، اظهار کرد: این حوزه درمانی، مدیریت بیماری‌های مرتبط با پلک‌ها، سیستم اشکی (لاکریمال) و حدقه چشم (اوربیت) را شامل می‌شود.

این متخصص چشم‌پزشکی با برشمردن حوزه‌های گسترده این رشته فوق‌تخصصی، تصریح کرد: اکولوپلاستی طیف وسیعی از درمان‌ها، از جمله جراحی‌های زیبایی و درمانی پلک، رفع انسداد و درمان ضایعات سیستم اشکی، از جمله اشک‌ریزش و ترشحات چرکی، و نیز درمان تومورها، التهابات حدقه و عوارض چشمی بیماری‌های تیروئیدی، مانند بیرون‌زدگی چشم، را در بر می‌گیرد.

علائم هشدار برای مراجعه به متخصص چشم

دکتر اعتضاد رضوی اهمیت توجه به علائم بالینی در ناحیه پلک را مورد اشاره قرار داد و گفت: توده‌های مزمن در لبه پلک، به‌ویژه اگر با زخم، تخریب لبه پلک یا ریزش مژه‌ها همراه باشند، می‌توانند نشانه‌ای از ضایعات بدخیم باشند. مراجعه زودهنگام بیماران برای درمان این ضایعات، علاوه بر امکان‌پذیر کردن جراحی ساده‌تر، با تخریب بافتی کمتر همراه است و نتیجه بازسازی پلک را به‌مراتب بهبود می‌بخشد.

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سایر موارد شایع نیازمند مداخله تخصصی را شامل موارد زیر دانست:

بلفاروپتوز (افتادگی پلک): ناشی از ضعف عضلانی یا شل‌شدگی پوست که منجر به احساس سنگینی پلک می‌شود.

لید رترکشن (عقب‌نشینی پلک): باز ماندن بیش از حد پلک‌ها که اغلب در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید مشاهده می‌شود.

دکتر اعتضاد رضوی در ادامه تأکید کرد: تشخیص و مداخله به‌موقع در بیماری‌های پلک و حدقه، اصلی‌ترین عامل در پیشگیری از عوارض ثانویه و دستیابی به نتایج درمانی بهینه است.

بلفارواسپاسم و افتادگی پلک؛ فراتر از زیبایی

عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در تشریح «بلفارواسپاسم» (پلک زدن بیش از حد)، آن را ناشی از منشأ عصبی یا موضعی دانست و افزود: در کنار این بیماری، انواع توده‌ها و ضایعات پلک نیز فرد را به مراجعه به متخصص سوق می‌دهند.

وی با تأکید بر اینکه افتادگی پلک (پتوز) همواره یک مسئله زیبایی نیست، توضیح داد: اگر میزان افتادگی پلک، دید بیمار را مختل کند، جنبه عملکردی پیدا می‌کند و درمان آن برای بهبود بینایی ضروری است. این موضوع به‌ویژه در کودکان اهمیت حیاتی دارد؛ چراکه افتادگی قابل‌توجه پلک می‌تواند منجر به تنبلی چشم (آمبلیوپی) شود که در صورت عدم اقدام به‌موقع در سنین پایین، ممکن است جبران‌ناپذیر باشد.

این متخصص اکولوپلاستی همچنین به جنبه‌های زیبایی و روانی افتادگی پلک در بزرگسالان اشاره کرد و گفت: عدم تقارن پلک‌ها در سنین بالا می‌تواند موجب نگرانی و ناراحتی بیماران شود که خوشبختانه با جراحی‌های دقیق اکولوپلاستیک، این مشکل در اغلب موارد قابل‌حل است.

توده‌های پلک؛ از خوش‌خیم تا بدخیم

دکتر اعتضاد رضوی در پاسخ به این پرسش که چه زمانی توده‌های پلک نگران‌کننده هستند، بیان کرد: توده‌های پلک به دو دسته خوش‌خیم و بدخیم تقسیم می‌شوند. توده‌هایی مانند کیست‌های حاوی ترشحات، از جمله کیست‌های کراتینیزه، شالازیون و گل‌مژه، معمولاً خوش‌خیم هستند و اغلب با درمان‌هایی مانند تخلیه کیست، کمپرس گرم و گذشت زمان بهبود می‌یابند.

وی افزود: دیگر توده‌های خوش‌خیم شامل nevus خال، papilloma و keratoacanthoma هستند که عمدتاً جنبه زیبایی دارند.

این فلوشیپ جراحی پلاستیک چشم، درباره شاخص‌های هشداردهنده برای توده‌های بدخیم نیز گفت: اگر توده‌ای به‌تدریج و در طول زمان رشد کند، دچار زخم یا خونریزی شود، این موارد می‌تواند نشان‌دهنده فعالیت سلول‌های بدخیم باشد.

دکتر اعتضاد رضوی شایع‌ترین بدخیمی پلک را «کارسینوم سلول پایه (BCC) »  دانست و خاطرنشان کرد: این تومورها با جراحی به‌طور کامل برداشته می‌شوند و معمولاً متاستاز، یعنی گسترش به نقاط دوردست، ندارند و قابل درمان قطعی هستند.

با این حال، وی به تومورهای نادرتر و خطرناک‌تری مانند «کارسینوم سلول سنگفرشی» (SCC) و «ملانوما» اشاره کرد که پتانسیل متاستاز دارند.