دکتر داوود عطاران، فوقتخصص ریه و مراقبتهای ویژه و استاد گروه داخلی، به روند شکلگیری، توسعه و دستاوردهای گروه ریه دانشگاه علوم پزشکی مشهد طی حدود چهار دهه گذشته پرداخت؛ مسیری که از دهه ۶۰ آغاز شد، با ورود اساتید برجسته و تجهیز بخشها ادامه یافت و امروز این گروه را به یکی از قطبهای فوق تخصصی ریه در شرق کشور و ایران تبدیل کرده است.
آغاز مسیر از دهه ۶۰؛ انگیزهای که از یک جلسه علمی شکل گرفت
دکتر داوود عطاران در گفتگو با وبدا درباره نخستین آشنایی خود با گروه ریه اظهار داشت: آشنایی بنده مربوط به سال ۶۶ 13و دوران دانشجویی پزشکی ام است. وی گفت: جلسات مشترک داخلی و جراحی ریه ، که هر یکشنبه در بیمارستانهای قائم(عج) و امام رضا (ع) برگزار میشد، نقش بسیار مهمی در علاقهمندی او به حوزه داخلی و سپس ریه داشت.
به گفته او، این جلسات آموزشی طی بیش از ۴۰ سال همچنان برگزار میشود و همواره محلی برای طرح کیسهای دشوار بالینی و بحثهای علمی بوده است.
اساتید پیشکسوت دهه ۶۰؛ نسل بنیانگذار آموزش ریه در دانشگاه علوم پزشکی مشهد
دکتر عطاران با یادی از اساتید برجسته دهه ۶۰ گفت: مرحوم دکتر پرویز اصفهانیزاده، دکتر پرویز واحدی، مرحوم دکتر نعمتپور، دکتر فرید حسینی، دکتر توحیدی و دکتر جواد قاسمیه از چهرههای برجسته و تأثیرگذار گروه ریه در آن دوران بودند.
وی افزود: در بخش جراحی ریه نیز استاد مترجم، استاد حقی و دیگر اساتید وقت نقش مهمی در آموزش نسل جدید پزشکان داشتند.
بیماریهای شاخص دهه ۶۰؛ از سل و کیست هیداتید تا مصدومان جنگ
به گفته دکتر عطاران، در دهه ۶۰ بیماریهایی مانند سل، کیست هیداتید و برونشکتازی بسیار شایع بود.
در کنار این موارد، به دلیل جنگ تحمیلی، حجم زیادی از بیماران دچار تروماهای قفسه سینه، ریه و مصدومان شیمیایی بهویژه آسیبدیدگان گاز خردل به مراکز درمانی مراجعه میکردند.
او از نقش برجسته اساتیدی از جمله، دکتر بلالی و دکتر فرهودی در درمان و پیگیری این بیماران یاد کرد.
ورود تکنولوژی از دهه ۷۰؛ آغاز دوره تحول در تشخیص و درمان
این فوق تخصص دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به تغییرات مهم حوزه تشخیص بیماریهای ریوی پس از پایان جنگ تحمیلی گفت: از اوایل دهه ۷۰ موج تازهای از پیشرفتهای فناورانه در مراکز درمانی مشهد آغاز شد.
وی افزود: ورود دستگاه های سی تی اسکن پیشرفته، توسعه تستهای عملکرد تنفسی و راهاندازی دستگاه بادیپلتسیموگرافی و دستگاه های ویدئو برونکوسکوپ از مهمترین این تحولات بود که نقش قابلتوجهی در ارتقای دقت تشخیص و بهبود کیفیت خدمات تخصصی ریه ایفا کرد.
نخستين پذيرش دستيار دوره فوق تخصصي ريه در دانشگاه علوم پزشكي مشهد
به گفته دکتر عطاران، از سالهای اوایل دهه70 دانشگاه علوم پزشکی مشهد نخستین پذیرش دستیار فوقتخصصی ریه را در سطح دانشگاه را آغاز کرد.
وی در همین راستا افزود: این تحول مهم با تلاشهای دکتر کشمیری و سایر اساتید گروه ریه، فوقتخصص ریه آموزشدیده در کانادا و آمریکا که در دوران جنگ با انگیزه خدمت به کشور بازگشته بود، امکانپذیر شد.
نقشآفرینی دکتر عطاران؛ از رتبه یک کشوری تا بازگشت از تورنتو
دکتر عطاران که ورودی سال ۷۶ و فارغالتحصیل ۷۸ فوقتخصص ریه است، موفق شد رتبه نخست بورد کشوری را کسب کند.
او در سال ۲۰۰۲ دوره تکمیلی ریه را در دانشگاه تورنتو گذراند و گفت: با وجود امکان ادامه فعالیت در خارج از کشور، به دلیل علاقه و تعهد به ایران، با شوق فراوان به کشور بازگشت تا آموختههای جدید را در خدمت بیماران و آموزش دانشگاه قرار دهد.
نوآوریها و تجهیزات جدید پس از بازگشت از کانادا
دکتر داوود عطاران با اشاره به گسترش خدمات تخصصی ریه در دهه ۸۰ اعلام کرد: تشخیص اختلالات تنفسی خواب در این دوره بهطور جدی آغاز شد، که در سال های بعد منجر به، و مقدمات راهاندازی بخش پلیسومنوگرافی با سرپرستی خانم دکتر امینی، فلوشیپ خواب در مرکز درمانی بیمارستان امام رضا(ع) فراهم گردید.
وی افزود: همزمان با این اقدامات، استفاده از تهویه غیرتهاجمی NIV))نیز از اوایل دهه ۸۰ در بخش ریه و ICU داخلی راهاندازی شد و نقش مهمی در مدیریت بیماران دچار نارسایی تنفسی و کاهش نیاز به روشهای تهاجمی ایفا کرد.
وی افزود: راهاندازی تست ورزش قلبی–ریوی (CPET)از دیگر تجهیزات دیگر این بخش بود. به گفته او، پس از مشاهده این تکنولوژی در کانادا، دستگاه CPET برای نخستین بار در بیمارستان قائم(عج) خریداری و فعال شد. این دستگاه تاکنون برای تشخیص افتراقی بیماریهای ریوی و قلبی کاربرد گسترده دارد.
دکتر داوود عطاران درباره توسعه تجهیزات تخصصی در بخش ریه دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: تجهیز این بخش به دستگاه پلوروسکوپی، امکان انجام بررسیها و اقدامات تشخیصی دقیقتر در بیماریهای پلور را فراهم کرد و گام مهمی در ارتقای خدمات تخصصی ریه در این مجموعه به شمار میآید.
وی، در ادامه با اشاره به ورود فناوریهای نوین به این حوزه افزود: دستگاه EBUS نیز از دیگر نوآوریها و تجهیزات پیشرفتهای است که در سال ۱۴۰۰ در دانشگاه علوم پزشکی مشهد با کمک های معاونت وقت سازمان مدیریت و برنامه ریزی آقای مهندس پرورنده و اختصاص بودجه به دانشگاه راهاندازی شد و هماکنون بهطور فعال مورد استفاده قرار میگیرد. این فوقتخصص ریه توضیح داد دستگاه EBUS بهعنوان یکی از ابزارهای کلیدی در تشخیص تودههای مدیاستن و تعیین مرحله سرطان ریه، نقش مهمی در افزایش دقت تشخیص و برنامهریزی درمان بیماران ایفا میکند.
دکتر عطاران همچنین به توسعه مراقبتهای ویژه در حوزه بیماریهای داخلی اشاره کرد و گفت: از اوایل دهه ۸۰، بخش ICU داخلی در بیمارستانهای قائم(عج) و امام رضا(ع) فعال شد. به گفته وی، راهاندازی و توسعه این بخشها یکی از اقدامات مهم در ارتقای خدمات درمانی بیماران بدحال به شمار میرود.
وی تأکید کرد: مدیریت بیماران تنفسی و حتی غیرتنفسی بدحال توسط فوقتخصصهای ریه در این بخشها، موجب افزایش چشمگیر نرخ بقا و بهبود وضعیت بیماران شده است.
حرکت به سوی پیوند ریه؛ از آموزش در UCLA تا اجرا در مشهد
در سال ۲۰۱۱، دکتر عطاران دوره پیوند ریه، ILD و PH را در دانشگاه UCLA آمریکا گذراند. پس از بازگشت، با همکاری دکتر باقری و گروههای قلب و بیهوشی( اقای دکتر عباسی جراح قلب، سرکار خانم دکتر زیرک از گروه بیهوشی) برنامه پیوند ریه در مشهد آغاز شد.
دکتر عطاران گفت: تا پیش از همهگیری دوران کرونا، دو پیوند موفق ریه در دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام شد. اما با شیوع کرونا، روند پیوند متوقف شد؛ اما از سال ۱۴۰۰ با ورود دستگاه ECMO برنامه مجدداً فعال شد و درمانگاه پیوند ریه آغاز به کار کرد.
حضور بیوقفه گروه ریه مشهد در خط مقدم مقابله با کرونا
به گفته دکتر عطاران، از اسفند ۱۳۹۸ تا حدود سالهای ۱۴۰۲، گروه ریه دانشگاه علوم پزشکی مشهد در خط مقدم درمان بیماران مبتلا به کرونا حضور داشت و با تمام توان و از جانودل خدماترسانی کرد.
وی، با اشاره به فداکاری اساتید این گروه افزود: در این مدت، بسیاری از اعضای هیأت علمی چندین بار به بیماری کرونا مبتلا شدند، اما روند ارائه خدمات درمانی حتی لحظهای متوقف نشد. دکتر عطاران نیز از جمله اعضای کادر درمان بود که در جریان درمان بیماران، چندین بار به کرونا مبتلا شد و مدتی را در بخش ICU تحت مراقبت قرار گرفت.
او ادامه داد: خوشبختانه با توسعه تجهیزات ICU و افزایش توان تخصصی مراکز درمانی، تعداد قابلتوجهی از بیماران بسیار بدحال در این دوران بهبود یافتند و به زندگی عادی بازگشتند.
راهاندازی کلینیکها و رجیستریهای تخصصی ریه
اقدامی بسیار مؤثر در گروه ریه، راه اندازی کلینیک پرفشاری شریان ریه ( PH)است. این کلینیک از سال ۱۳۹۷ با همکاری خانم دکتر وکیلیان راهاندازی شد و اکنون یکی از مهمترین مراکز تشخیصی درمانی کشور در این حوزه است. علاوه بر این کلینیک آسم مقاوم به درمان نیز که هم اکنون در بیمارستان امام رضا(ع) فعال است و نقش مهمی در درمان بیمارانی دارد که به درمان اسم مقاوم هستند.
راهاندازی کلینیک CF بالغین؛ اقدامی مهم در پاسخ به افزایش طول عمر بیماران
دکتر داوود عطاران از راهاندازی و فعالشدن روند درمان بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک (CF) در سنین بزرگسالی بهعنوان یکی از اقدامات مهم گروه ریه دانشگاه علوم پزشکی مشهد یاد کرد.
وی با اشاره به افزایش طول عمر بیماران مبتلا به CF در سالهای اخیر گفت: با پیشرفتهای درمانی و بهبود مراقبتهای تخصصی، تعداد قابلتوجهی از بیماران مبتلا به این بیماری اکنون به سنین بزرگسالی رسیدهاند و نیازمند خدمات تخصصی متناسب با شرایط سنی خود هستند.
به گفته دکتر عطاران، در پاسخ به این نیاز، بیماران بزرگسال مبتلا به CF در بیمارستان قائم(عج)، در چارچوب خدمات تخصصی گروه ریه تحت درمان و پیگیری قرار میگیرند.
وی، این اقدام را گامی مهم در تکمیل زنجیره مراقبت بیماران CF و ارتقای کیفیت خدمات درمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد عنوان کرد.
فعالیت ریجستری گامی مؤثر در توسعه پژوهشهای بیماریهای ریه
دکتر عطاران درباره ریجستری( ثبت داده ها) بیماری های ریه گفت: رجیستری بیماریهای ریه بهعنوان یکی از طرحهای مهم گروه ریه دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در حال فعالیت است و نقشی برجسته در پیشبرد پژوهشهای تخصصی این حوزه ایفا میکند، که می توان به رجیستری PH، آمبولی ریه، ILD و آسم مقاوم اشاره نمود.
بازگشت به اهمیت روشهای ساده تشخیصی
دکتر عطاران در ادامه با تأکید، بر ارزش روشهای کلاسیک تشخیص گفت: در دهههای گذشته با وجود نبود امکانات پیشرفته، اتکا به شرححال دقیق، معاینه فیزیکی و رادیوگرافی ساده نتایج درخشانی داشت.
دکتر داوود عطاران با اشاره به اهمیت استفاده صحیح از ابزارهای تشخیصی گفت: نباید در روند بررسی بیماران ریوی بهطور افراطی به دستگاه CT وابسته بود.
وی تأکید کرد: حفظ و تقویت مهارتهای پایه تشخیصی امری ضروری است و بر همین اساس توصیه میشود همکاران همچنان از رادیوگرافی ساده، که در بسیاری موارد تصویری دقیق و کارآمد ارائه میدهد، استفاده کنند.
اساتید فعلی گروه ریه در بیمارستانهای قائم(عج) و امام رضا(ع)
به گفته دکتر عطاران، اساتید از جمله، دکتر اثنی عشری، دکتر بصیری، دکتر حجازی، دکتر سروری، دکتر نیک دوست، دکتر بنیاسد، دکتر رضایی طلب، دکتر احمدی حسینی، دکتر امینی، دکتر مزدوریان، دکتر پورصادق، دکتر توانایی، دکتر شازدهاحمدی، اساتید جراحی ریه، دکتر صدریزاده، دکتر فتاحی، دکتر باقری، دکتر توکلی، دکتر رضایی، دکتر نوری، دکتر امینی و دکتر امیر فخریان دربیمارستان قائم (عج) و بیمارستان امام رضا(ع)، به ارائه خدمات تخصصی، آموزش دستیاران و انجام فعالیتهای پژوهشی مشغول هستند
تبدیلشدن مشهد به قطب ریه شرق کشور
به گفته دکتر عطاران، امروز ترکیب قدرتمند فوقتخصصهای ریه و جراحی ریه در دو مرکز قائم(ع) و امام رضا (ع) باعث شده دانشگاه علوم پزشکی مشهد، به یکی از قطبهای بزرگ تشخیصی، آموزشی و درمانی ریه و جراحی توراکس در کشور تبدیل شود.
وی اضافه کرد: پذیرش دستیار فوقتخصصی، توسعه تجهیزات مدرن، کلینیکهای فوقتخصصی و تجربه سخت دوران کرونا از مهمترین عواملی هستند که این جایگاه را تثبیت کردهاند. قطعاً پیشرفت های ایجاد شده فوق مرهون زحمات تمامی اساتید گروه بوده است.
در پایان لازم می دانم، از زحمات و تلاش های استاد توحیدی از اساتید پیشکسوت گروه ریه که در دوران خدمت خود در دانشگاه علوم پزشکی مشهد زمینه ساز پیشرفت های علمی گروه شدند، تشکر و قدر دانی نمایم.