دانشیار گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگو با وبدا با اشاره به آسیبپذیری بیشتر سالمندان در شرایط بحران و جنگ، بر ضرورت توجه ویژه به سلامت روان و جسم این گروه سنی تأکید کرد.
دکتر زنیره سلیمی در گفتگو با وب دا اظهار کرد: سالمندان، بهویژه افرادی که بهتنهایی زندگی میکنند یا با بیماریهای زمینهای و اختلالات شناختی مواجه هستند، در شرایط بحرانی آسیبپذیرترند و در موقعیتهایی مانند جنگ با مشکلات متعددی روبهرو میشوند که میتواند سلامت جسمی و روانی آنان را تحت تأثیر قرار دهد.
این دانشیار گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: در شرایط عادی نیز بسیاری از سالمندان، بهویژه افرادی که دچار ناتوانیهای جسمی یا ذهنی هستند، برای ادامه زندگی وابستگی بیشتری به اطرافیان جوانتر دارند و از نظر روانشناختی انعطافپذیری کمتری نسبت به افراد جوان و میانسال نشان میدهند؛ از این رو نسبت به تغییرات ناگهانی در روال زندگی روزمره، از جمله جابهجایی اجباری محل زندگی، حساستر هستند.
وی ادامه داد: بروز بحرانها میتواند روند دیدارهای خانوادگی، مشارکت در اجتماعات مذهبی یا محلی و همچنین حمایتهای مادی و روانی ارائهشده از سوی مراقبان را مختل کند. از سوی دیگر، محدودیتهای جسمی و حرکتی سالمندان نیز ممکن است موجب افزایش نگرانی آنان و مراقبانشان شود.
دکتر سلیمی تصریح کرد: مجموعه این عوامل میتواند احساس تنهایی، انزوا، رهاشدگی و بیپناهی را در سالمندان تشدید کرده و پیامدهای روانشناختی ناخوشایندی مانند اضطراب، خشم، استرس، بیقراری و حتی کنارهگیری اجتماعی را در پی داشته باشد.
این روانپزشک با تأکید بر لزوم حفظ ثبات در زندگی روزمره سالمندان گفت: هر فرد در طول شبانهروز برنامهای معمول برای خواب، بیداری، غذا خوردن، ارتباط با دیگران و انجام فعالیتهای هدفمند دارد و وجود نظم و ثبات در این روالها نقش مهمی در حفظ سلامت روان ایفا میکند. در شرایط بحران نیز حفظ این عادات میتواند زندگی را قابل پیشبینیتر کرده و احساس امنیت و آرامش را به سالمندان بازگرداند.
وی خاطرنشان کرد: ثبات در زمان خواب و بیداری، مصرف منظم داروها، زمانبندی مشخص برای وعدههای غذایی و همچنین برنامهریزی منظم برای دیدار اعضای خانواده با سالمند از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ آرامش روانی آنان کمک کند.
دکتر سلیمی همچنین بر اهمیت ادامه فعالیتهای سبک و مورد علاقه سالمندان تأکید کرد و افزود: انجام فعالیتهایی مانند مطالعه، ذکرهای روزانه یا حرکات سبک بدنی و حتی سپردن وظایف ساده به سالمند میتواند احساس مفید بودن، امنیت و کنترل بر شرایط را در دوران بحران تقویت کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ادامه با اشاره به تأثیر منفی مواجهه مداوم با اخبار بحران گفت: سالمندان نباید در معرض شنیدن پیوسته اخبار ناگوار قرار گیرند، زیرا تکرار مداوم اخبار میتواند موجب افزایش اضطراب و نگرانی در آنان شود. به گفته وی، دریافت اخبار حداکثر دو بار در طول شبانهروز برای سالمندان کافی است.
وی همچنین حفظ حتی کوچکترین محافل ارتباطی خانوادگی یا دوستانه را برای سلامت روان سالمندان ضروری دانست و تأکید کرد: حضور یک مراقب آشنا و نزدیک در کنار سالمند میتواند احساس امنیت بیشتری برای وی ایجاد کند.
دکتر سلیمی افزود: در پاسخ به پرسشها و نگرانیهای سالمندان درباره شرایط محیطی باید از اغراق یا کوچکنمایی پرهیز کرد و با لحنی آرام و آگاهیبخش، توضیحاتی واقعبینانه و همدلانه ارائه داد. همچنین سالمندان باید فرصت داشته باشند احساسات و نگرانیهای خود را بدون قضاوت بیان کنند و از سوی اطرافیان با گوش دادن فعال مورد حمایت قرار گیرند.
وی خاطرنشان کرد: لازم است به سالمندان اطمینان داده شود که واکنشهایی مانند ترس، اضطراب یا احساس جدایی پس از تجربه رویدادهای آسیبزا، واکنشهایی طبیعی هستند. توجه به نشانههای غیرکلامی سالمندان نیز در تشخیص وضعیت روانی آنان اهمیت دارد.
این روانپزشک با اشاره به اهمیت مداخلات زودهنگام روانپزشکی و نوروسایکولوژیک پس از رویدادهای آسیبزا گفت: این مداخلات میتواند حمایت و درمان فوری را فراهم کرده و از بروز پیامدهای طولانیمدت روانی ناشی از تروما جلوگیری کند.
وی تأکید کرد: در صورت مشاهده علائمی مانند افکار مداوم درباره آسیب به خود یا دیگران یا مرگ، نشانههای گسست از واقعیت، حملات شدید ترس و پانیک، بیخوابی مزمن و کابوسهای مکرر، کاهش توانایی در انجام امور روزمره، احساس شدید پوچی و درماندگی، انزواطلبی، مصرف خودسرانه دارو یا بروز رفتارهای پرخطر، تحریکپذیری و پرخاشگری شدید یا تغییرات رفتاری غیرمعمول، لازم است سالمند هرچه سریعتر توسط متخصص مورد ارزیابی قرار گیرد.
