فوق تخصص بیماریهای کبد و گوارش بالغین و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به افزایش شیوع بیماریهای التهابی روده (IBD) در جهان و ایران گفت: تشخیص بهموقع و آغاز سریع درمان میتواند علائم بیماری را کنترل کرده و کیفیت زندگی بیماران را به وضعیت طبیعی بازگرداند.
دکتر مریم فتحی در گفتگو با وب دا اظهار کرد: بیماریهای التهابی روده یا IBD از بیماریهای مزمن دستگاه گوارش هستند که سیستم گوارشی را درگیر میکنند و شیوع آنها در جهان رو به افزایش است.
وی افزود: در کشورهای اروپایی از هر هزار نفر حدود سه تا پنج نفر به این بیماری مبتلا هستند و در کشورهای آسیایی از جمله ایران نیز از هر دههزار نفر حدود چهار تا هفت نفر با این بیماری زندگی میکنند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه سن شایع بروز بیماری بین ۱۵ تا ۳۵ سالگی است، گفت: البته یک پیک سنی دیگر نیز در سالمندان بین ۶۰ تا ۷۰ سالگی مشاهده میشود.
کرون و کولیت اولسراتیو؛ دو شکل اصلی IBD
دکتر فتحی درباره انواع بیماریهای التهابی روده توضیح داد: این بیماریها دو نوع اصلی شامل بیماری کرون و کولیت اولسراتیو دارند که الگوی درگیری در آنها متفاوت است.
وی افزود: در بیماری کرون ممکن است هر بخشی از دستگاه گوارش، از دهان تا انتهای روده، درگیر شود؛ اما در کولیت اولسراتیو معمولاً روده بزرگ درگیر خواهد شد.
نقش ژنتیک، سیستم ایمنی و سبک زندگی
این فوق تخصص گوارش درباره علت بروز بیماری گفت: علت دقیق بیماری هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما عوامل مختلفی در ایجاد یا تشدید آن نقش دارند. مهمترین عامل، واکنش نادرست سیستم ایمنی بدن است که به اشتباه علیه سلولهای روده واکنش نشان میدهد و موجب التهاب میشود.
وی ادامه داد: عامل ژنتیکی نیز اهمیت دارد؛ بهطوریکه اگر یکی از والدین مبتلا باشد، احتمال ابتلای فرزند بین دو تا ده برابر افزایش پیدا میکند.
دکتر فتحی با اشاره به نقش عوامل محیطی اظهار کرد: استرسهای مزمن، مصرف سیگار، استفاده زیاد از غذاهای فرآوریشده مانند سوسیس، کالباس و فستفودها، نوشابهها، عفونتهای گوارشی و مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها که تعادل میکروبیوم روده را بر هم میزنند، میتوانند در بروز یا تشدید بیماری نقش داشته باشند.
علائم بیماری و اهمیت تشخیص زودهنگام
وی درباره علائم بیماری گفت: شایعترین علامت بیماری، اسهالهای مکرر است که گاهی با دفع خون یا کف همراه میشود. دردهای شکمی بهصورت کرامپ، سوءجذب، کاهش وزن، بیحالی، کمخونی و احساس فوریت در دفع نیز از دیگر علائم این بیماری هستند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه افزود: بیماری ممکن است تظاهرات خارج رودهای نیز داشته باشد؛ از جمله درد و التهاب مفاصل، مشکلات چشمی، التهاب چشم، مشکلات کبدی و برخی ضایعات پوستی.
دکتر فتحی تأکید کرد: تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد، زیرا هرچه درمان سریعتر آغاز شود، احتمال کنترل کامل علائم و حفظ کیفیت زندگی بیمار بیشتر خواهد بود.
عوارض تأخیر در درمان
وی درباره روشهای تشخیص گفت: تشخیص بیماری ابتدا بر اساس شرح حال بیمار انجام میشود و سپس آزمایشهای خون و مدفوع، کولونوسکوپی و نمونهبرداری برای تأیید تشخیص صورت میگیرد. در برخی موارد نیز اندوسکوپی یا تصویربرداریهایی مانند MRI و سیتیاسکن مورد نیاز است.
این فوق تخصص گوارش هشدار داد: در صورت مراجعه دیرهنگام یا تشخیص دیررس، ممکن است عوارض جبرانناپذیری ایجاد شود؛ از جمله تنگی و انسداد روده، ایجاد فیستولهای رودهای و حتی افزایش خطر سرطان روده بزرگ. در چنین شرایطی گاهی بیمار به جراحی نیاز پیدا میکند.
داروهای بیولوژیک؛ تحول در درمان IBD
دکتر فتحی درباره درمان بیماری اظهار کرد: اساس درمان بر کنترل و سرکوب سیستم ایمنی بدن است. در این مسیر از کورتونهای کوتاهمدت، داروهای تعدیلکننده سیستم ایمنی و داروهای بیولوژیک استفاده میشود.
وی افزود: داروهای بیولوژیک تحول بزرگی در درمان این بیماری ایجاد کردهاند و در صورت شروع بهموقع میتوانند علائم بیماری را کنترل کرده و کیفیت زندگی بیماران را به حالت طبیعی بازگردانند.
توصیههای تغذیهای برای بیماران
این عضو هیأت علمی دانشگاه درباره تغذیه بیماران گفت: در دوره فعال بیماری بهتر است بیماران از غذاهای ساده و کمفیبر مانند برنج سفید، سوپ ساده، مرغ یا ماهی، سیبزمینی آبپز و موز استفاده کنند و از مصرف غذاهای سرخکرده، چرب، تند و فرآوریشده پرهیز شود.
وی ادامه داد: در این دوره مصرف سبزیجات خام و لبنیات نیز بهتر است محدود شود. همچنین توصیه میشود وعدههای غذایی با حجم کمتر و تعداد بیشتر مصرف شوند و دریافت مایعات کافی مورد توجه قرار گیرد.
دکتر فتحی افزود: زمانی که بیماری وارد مرحله خاموشی میشود، رژیم غذایی میتواند متعادلتر باشد و مصرف میوه، سبزیجات، مغزها، لبنیات کمچرب و پروتئینهایی مانند تخممرغ، ماهی و مرغ مشکلی ایجاد نمیکند.
وی تأکید کرد: غذاهای فرآوریشده حتی در دوره خاموشی نیز بهتر است مصرف نشوند و برخی ادویهها مانند زردچوبه به دلیل خاصیت ضدالتهابی میتوانند مفید باشند.
خاموشی بیماری به معنای پایان درمان نیست
این فوق تخصص گوارش با اشاره به نقش مدیریت استرس در کنترل بیماری گفت: خواب کافی، ورزش منظم، یوگا، مدیتیشن و در صورت نیاز مراجعه به روانشناس یا روانپزشک میتواند در کاهش استرس و کنترل بیماری بسیار مؤثر باشد.
وی همچنین بر اهمیت اصلاح سبک زندگی تأکید کرد و افزود: ترک سیگار، پیادهروی منظم، رعایت بهداشت فردی، شستن دستها قبل از غذا و شستوشوی کامل مواد غذایی میتواند از عفونتهای گوارشی و تشدید علائم بیماری جلوگیری کند.
دکتر فتحی در پایان خاطرنشان کرد: نکته بسیار مهم این است که بیماران نباید درمان را بهصورت خودسرانه قطع کنند. حتی اگر بیماری کاملاً خاموش شود و علائم از بین برود، ادامه درمان تحت نظر پزشک ضروری است؛ زیرا قطع ناگهانی دارو بدون نظر متخصص میتواند باعث عود شدید بیماری شود.