تأکید استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد بر ضرورت تغییر پارادایم در مداخلات پیشگیرانه حوزه باروری
استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به افزایش شیوع ناباروری بهعنوان یکی از چالشهای مهم بهداشت عمومی در قرن ۲۱، بر ضرورت تغییر رویکرد از «تمرکز صرف بر فاکتورهای پزشکی و زنانه» به «دیدگاه زوجمحور» و توجه به عوامل قابل اصلاح سبک زندگی تأکید کرد.
دکتر ساناز ملازاده در گفتوگو با وب دا اظهار کرد: مقابله با روند روبهافزایش ناباروری نیازمند یک تغییر پارادایم اساسی است؛ رویکردی که در آن مشاوره پیش از بارداری به عنوان یک استراتژی پیشگیرانه کلیدی جایگاه ویژهای دارد.
وی با اشاره به نقش تغذیه و سبک زندگی در سلامت باروری گفت: موضوع بسیار فراتر از مصرف ساده ویتامینهاست. شواهد علمی متعدد نشان دادهاند که رژیم غذایی مناسب، کیفیت تخمک و اسپرم را به شکل معناداری بهبود میبخشد. آنتیاکسیدانها با کاهش استرس اکسیداتیو، اسیدهای چرب غیراشباع با بهبود عملکرد هورمونی و فیبر با تنظیم انسولین، نقش کلیدی در تقویت باروری دارند. از این رو مصرف روغن زیتون، حبوبات، مغزها، ماهی و سبزیجات توصیه میشود.
این استادیار دانشگاه افزود: رژیمهای غذایی با شاخص گلیسمی بالا با ایجاد هایپرانسولینمی، در زنان مبتلا به PCOS موجب افزایش آندروژن و اختلال در تخمکگذاری میشوند و در مردان نیز مقاومت به انسولین باعث کاهش کیفیت اسپرم خواهد شد. به گفته وی، فلور میکروبی روده نیز از طریق تأثیر بر متابولیسم استروژن و التهاب سیستمیک، نقش مهمی در باروری دارد و مصرف پروبیوتیکها، پریبیوتیکها و غذاهای تخمیری میتواند راهکار مؤثری باشد.
دکتر ملازاده فعالیت بدنی را «شمشیر دو لبه» توصیف کرد و ادامه داد: بر اساس الگوی Uشکل، فعالیت بدنی متوسط ، حدود ۱۵۰ دقیقه در هفته با شدت متوسط باعث بهبود حساسیت به انسولین، مدیریت استرس، کاهش التهاب و ارتقای کیفیت گامتها میشود. در مقابل، بیتحرکی یا فعالیت ورزشی شدید و بیش از حد میتواند اثرات منفی بر عملکرد باروری داشته باشد؛ از جمله آمنوره هیپوتالاموسی در زنان و کاهش تعداد و تحرک اسپرم در مردان.
وی با تأکید بر نقش مدیریت وزن گفت: بافت چربی یک ارگان اندوکرین فعال است و افزایش BMI بالاتر از ۲۵ در زنان به افزایش تولید استروژن محیطی، مقاومت به انسولین و تشدید PCOS منجر میشود. در مردان نیز موجب افزایش تبدیل تستوسترون به استروژن و آسیب DNA اسپرم خواهد شد. از سوی دیگر، کمبود وزن نیز میتواند موجب اختلال در محورهای هورمونی و کاهش کیفیت اسپرم و تخمک شود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه ادامه داد: سلامت روان، استرس و خواب از محورهای مغفولمانده اما بسیار اثرگذار در باروری هستند. استرس روانی از طریق فعالسازی محور HPA و افزایش کورتیزول میتواند ترشح GnRH و در نتیجه تنظیم سیکل قاعدگی را مختل کند؛ فرایندی که در مردان نیز کیفیت اسپرم را تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل، مدیریت استرس و بهبود کیفیت خواب باید در کنار اصلاح سایر مؤلفههای سبک زندگی مورد توجه قرار گیرد.