همه ساله در جهان خبرهای تلخی از مرگ و مسمومیت افراد بر اثر استشمام گاز کربن مونوکسید منتشر می شود، اما با رعایت نکات ایمنی می توان از بروز مسمومیت جلوگیری کرد و به افرادی که دچار مسمومیت شده اند، کمک های اولیه ضروری را ارائه داد.
بر اساس اعلام وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی،استفاده از آبگرمکن یا بخاری های مستعمل یا دارای نقص فنی و فاقد دودکش یا دارای دودکش بدون عملکرد مناسب در منزل بیشترین موارد ابتلا به مسمومیت با گاز منوکسید کربن را تشکیل می دهد.
مونوکسید کربن (CO)، گازی بی رنگ و بی بو است و بیشتر افراد در ابتدا منتشر شدن آن را احساس نمی کنند و عمده ترین منبع تولید این گاز، سوخت ناقص نفت و گاز است، اما اصولاً در اثر احتراق هر نوع ماده سوختنی خصوصاً در محیط های دربسته و فاقد اکسیژن ممکن است، تولید شود.
بر اثر تنفس مقدار فراوان گاز مونوکسید یا جذب آن از راه پوست، این ماده وارد خون می شود و به جای اکسیژن وارد ارگانهای حیاتی بدن، چون قلب و مغز و شش ها میشود و به این ترتیب باعث مرگ افراد میشود.
مسمومیت با گاز کربن مونوکسید برای نوزادان، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماریهای تنفسی، همچون آمفیزم و بیماران قلبی بسیار خطرناک است و حتی تنفس درصد بسیار کمی از این گاز می تواند به سلامت آنها آسیب برساند،
تمایل این گاز برای ترکیب با هموگلوبین خون ما ۲۵۰ برابر بیش از اکسیژن است، لذا با بالا رفتن درصد آن در هوای اتاق به سرعت باعث ایجاد مسمومیت خواهد شد و اکسیژن رسانی به بافت های مختلف بدن از جمله مغز و قلب را دچار اختلال می کند که به علت بی رنگ و بی بو بودن این گاز، ممکن است وجود آن در محیط تا زمان ایجاد علائم مسمومیت شدید مورد توجه واقع نشود.
از جمله مهمترین منابع تولید این گاز می توان، اجاق گاز، آبگرمکن چراغ های گازی خوراک پزی، دیزل های تولید برق خانگی در زمان قطع برق، بخاری گازی، شومینه و حتی روشن بودن خودرو در محیط بسته پارکینگ خانه را نام برد. افزون بر گاز، وسایلی همچون بخاری هیزمی و شومینه نیز از عوامل تولید مونوکسید کربن هستند که بر اثر سوختن ناقص و وجود نداشتن تهویه مناسب هوا، سبب مسمومیت افراد میشوند.
در محیط های سربسته مانند اتاق، آپارتمان، قایق و چادر مسافرتی به ویژه زمانی که راه های خروج هوا و تحلیل آن بسته شده باشد، خطر مسمومیت با گاز به شدت افزایش مییابد، وجود تهویه ایمن و استاندارد دودکش از جنس بدنه و کلاهک موردتایید، از جمله اصلی ترین نکته ها در محافظت از سلامتی شما و خانواده هایتان است.
علائم مسمومیت حاد با این گاز، شامل سردرد، سرگیجه، تهوع و استفراغ و احتمالا درد شکمی و سپس حالت بیهوشی، تشنج و اغما است و در بیماران مبتلا به ناراحتیهای قلبی ممکن است تشدید بیماری یک علامت علامت هشدار دهنده باشد.
از سایر علائم مسمومیت می توان به سفتی عضلات، افزایش تعداد تنفس، کاهش فشار خون و گاه تنگی مردمک ها اشاره کرد. باید توجه داشت که اگر فردی در اثر ابتلا به مسمومیت با گاز مونوکسید کربن جان خود را از دست ندهد، ممکن است دچار نواقص عصبی و روانی پیشرفته نظیر فلج عضوی یا اختلال قوای مغز شود، مسمومیت شدید با این گاز میتواند کشنده باشد.
آگاه باشید که هر وسیله گرمازای سوختنی که به نحوی با سوخت های فسیلی نظیر نفت، گاز و ذغال سنگ کار کند، به صورت بالقوه میتواند سبب تولید گاز مونوکسید کربن شود. لذا، از بخاری های مستعمل و فرسوده بدون دودکش یا دارای دودکش نامناسب و غیر استاندارد استفاده نشود. استفاده از بخاری های بدون دودکش به هیچ وجه از تولید گاز مونوکسیدکربن جلوگیری نمی کند، به دوستان و اقوام در خصوص استفاده از این وسایل خبر رسانی کنید، تا در صورت بروز مسمومیت به سرعت به کمک شما بیایند.
بررسی تمام وسایل گرمایشی به طور روزانه اطمینان از سالم بودن سوپاپ، لوله، اتصالات و تعمیر سریع هر نوع آسیب و نقص تا خطر مسمومیت به حداقل برسد. در فضای بسته و محدود به تهویه کافی و مناسب ندارد، آتش روشن نکنید. هرگز در فضای بسته گاراژ موتور اتومبیل را روشن نگذارید، قبل از راه اندازی این وسایل گرمایشی از سلامت مسیر دودکش ساختمان و بدون ترک و نشتی بودن آن اطمینان حاصل کرده و از اتصال مناسب و صحیح لوله بخاری و آبگرمکن به دودکش دیواری اطمینان حاصل کنید. در زمان بروز باد، باران و یا بارش برف شدید امکان آسیب دیدن کلاهک دودکش وجود دارد، همچنین برخی از پروندهها به دلیل گرم بودن این مکان بر روی آن آشیانه درست می کند که می تواند سبب مسدود شدن دودکش و بروز مسمومیت در افراد شود. تمام دودکش ها باید وسیله انتهایی ضدباد کلاهک مناسب داشته باشند.
در محیط های شغلی و منازل که در آنها از کوره و مشعل استفاده میشود، سلامت دستگاه و سیستم تخلیه دود اطمینان حاصل کنید، هر وسیله گازسوز باید دارای یک دودکش مستقل و منتهی به فضای بیرون باشد و به کارگیری آبگرمکن های دیواری در فضای بسته و مکان های فاقد جریان هوا مجاز نیست. شیب لوله های افقی در داخل واحدها باید مثبت و رو به بالا و ارتفاع عمودی لوله در بیرون حداقل سه برابر طول افقی آن باشد.
توجه به داغ بودن دودکش پس از روشن کردن وسیله گرمایشی به اطمینان شما از تخلیه گاز کمک خواهد کرد، اگر لوله دودکش بخاری شما سرد است، دلیل آن خارج نشدن محصولات احتراق و گازهای سمی از دودکش است، در این صورت باید ضمن رفع نقص، به طور موقت با باز کردن قسمتی از در یا پنجره تهویه در محیط ایجاد کنید. ضمن ایجاد تهویه مناسب جهت آشپزخانه و حمام منزل از نصب آبگرمکن در حمام و نیز روشن کردن شعله های اجاق گاز در آشپزخانه جهت نگه داشتن محیط داخل خانه جداً خودداری کنید.
در صورت امکان خاموش کردن وسایل گرمایشی گازی در زمان استراحت شبانه باز گذاشتن در و پنجره برای ایجاد جریان هوا در زمان استفاده از وسایل گرمایشی گازسوز و استفاده از حسگر اعلام انتشار گاز مونوکسید کربن که توسط کارشناس میتواند بر روی دستگاه آن نصب شود، اقدامات پیشگیرانه خوبی است.
دکترای تخصصی طب ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: حجامت های زیادی بدون توجه به مزاج شخصی، سن، جنس، توان فرد ، فصل، روز، ساعت و مکان انجام می شود، که بیتوجهی به این امورموجب شده این اقدام طبی در پیشگیری و درمان موثر نباشد، و چه بسا موجب تشدید بیماری و عوارض جبران ناپذیری برای فرد بشود.
