به مناسبت هفته سلامت، وبینار منطقهای «تحمل ابهام؛ راهکارهای روانشناختی برای شرایط غیرقابل پیشبینی» با حضور اساتید مشاور دانشگاههای منطقه ۹ کشور برگزار شد.
به گزارش وبدا، این وبینار به همت کارگروه سلامت روان در بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد و با همکاری مرکز مشاوره مبتنی بر سبک زندگی دانشگاه و شورای برنامهریزی خدمات مشاوره و سبک زندگی کلان منطقه ۹ کشور برگزار شد.
دکتر فرشاد شیبانی، استادیار روانشناسی بالینی و دبیر کارگروه سلامت روان در بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در این باره گفت: این وبینار با هدف بررسی روشهای علمی و عملی برای مواجهه با شرایط بلاتکلیفی در دورههای بحران برگزار شد و در آن پیامدهای روانشناختی ابهام برای اساتید و دانشجویان مورد بررسی قرار گرفت.
وی افزود: در این نشست علمی، مفهوم «تحمل بلاتکلیفی» در بستر شرایط بحرانی و دورههای گذار تبیین شد و بر ضرورت تغییر از سبکهای واکنش ناکارآمد به سمت رویکردهای سازگارانه تأکید گردید. هدف اصلی این برنامه نیز تبیین علمی مفهوم بلاتکلیفی، بررسی آثار آن بر سلامت روان و عملکرد روزمره و ارائه راهکارهایی برای افزایش تابآوری در محیطهای دانشگاهی بود.
دکتر شیبانی با تعریف بلاتکلیفی به عنوان فاصله میان «آنچه میدانیم» و «آنچه برای پیشبینی آینده لازم است بدانیم» اظهار داشت: بلاتکلیفی تنها به معنای کمبود اطلاعات نیست، بلکه تجربهای است که فرد را در حالت تعلیق میان سناریوهای مختلف قرار میدهد و سیستم عصبی را در وضعیت آمادهباش مداوم نگه میدارد؛ وضعیتی که در دورههای گذار مانند تغییرات ناگهانی در سیاستهای آموزشی یا نامشخص بودن وضعیت آزمونها تشدید میشود.
وی با اشاره به دیدگاههای روانشناسی شناختی درباره دشواری تحمل بلاتکلیفی گفت: مغز انسان به طور طبیعی برای پیشبینی آینده طراحی شده است و زمانی که اطلاعات کافی وجود نداشته باشد، سیستم تهدید فعال میشود. به همین دلیل بسیاری از افراد حتی یک خبر قطعی نامطلوب را نسبت به وضعیت نامشخص قابلتحملتر میدانند.
دبیر کارگروه سلامت روان در بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ادامه به چهار سبک رایج واکنش به بلاتکلیفی اشاره کرد و گفت: سبک اجتنابی شامل نادیده گرفتن وضعیت و به تعویق انداختن تصمیمهاست؛ سبک کنترلی با جستجوی افراطی اطلاعات و پیگیری مداوم اخبار همراه است؛ سبک وسواسی با درگیری ذهنی با سناریوهای متعدد «اگر… چه میشود؟» شناخته میشود و در نهایت سبک سازگارانه بر پذیرش ندانستن و تمرکز بر عوامل قابل کنترل تأکید دارد.
وی افزود: بررسیها نشان میدهد بسیاری از دانشجویان ترکیبی از سبکهای کنترلی و وسواسی را تجربه میکنند، در حالی که رویکرد سازگارانه میتواند به مدیریت بهتر هیجانها و تمرکز بر اقدامات عملی کمک کند.
به گفته دکتر شیبانی، میزان تحمل بلاتکلیفی تنها یک ویژگی ثابت شخصیتی نیست و تحت تأثیر عواملی همچون ویژگیهای شخصیتی، حساسیت به استرس، تجربههای پیشین فرد در مواجهه با شرایط نامشخص و مهارتهای مقابلهای آموختهشده شکل میگیرد.
وی همچنین به پیامدهای روانی بلاتکلیفی مداوم اشاره کرد و گفت: افزایش اضطراب، اختلال خواب، خستگی ذهنی، کاهش تمرکز و حافظه، افت انگیزه و اختلال در روابط بینفردی از جمله پیامدهای رایج این وضعیت است. با این حال این واکنشها نشانه ضعف فردی نیست، بلکه پاسخ طبیعی سیستم عصبی به فشار ناشی از ندانستن محسوب میشود.
دکتر شیبانی در بخش آموزشی این وبینار، «تحمل بلاتکلیفی» را مهارتی آموختنی معرفی کرد و گفت: این مهارت در سه سطح شناختی، هیجانی و رفتاری قابل تقویت است. در سطح شناختی، شرکتکنندگان با تمرینهایی برای تفکیک امور قابل کنترل از موارد خارج از کنترل آشنا شدند و تمرین «دو فهرست» برای مدیریت افکار اضطرابزا اجرا شد.
وی ادامه داد: در سطح هیجانی نیز تکنیکهایی مانند تنفس دیافراگمی، ریلکسیشن عضلانی، گراندینگ و نامگذاری احساسات آموزش داده شد که میتواند به کاهش شدت اضطراب کمک کند. در سطح رفتاری نیز بر اهمیت ایجاد روتینهای روزانه پایدار، برنامهریزی انعطافپذیر و طراحی سناریوهای جایگزین برای شرایط مختلف تأکید شد.
دبیر کارگروه سلامت روان در بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد همچنین به معرفی تکنیکهای سریع برای مدیریت اضطراب لحظهای پرداخت و گفت: روشهایی مانند تکنیک گراندینگ ۵-۴-۳-۲-۱، توقف ذهنی دهثانیهای برای قطع چرخه افکار تکراری، نوشتن سناریوهای مختلف برای آینده و تمرین «تحمل یک دقیقهای بلاتکلیفی» میتواند به تنظیم بهتر هیجانها کمک کند.
وی در پایان تأکید کرد: بلاتکلیفی بخشی اجتنابناپذیر از زندگی فردی، تحصیلی و حرفهای است و هدف از این آموزشها حذف کامل آن نیست، بلکه افزایش توانایی افراد برای عملکرد مؤثر در شرایط نامشخص است. به گفته وی، پیام اصلی این کارگاه آن است که «وقتی نمیتوانیم آینده را کنترل کنیم، میتوانیم شیوه مواجهه خود با آن را مدیریت کنیم.»
