فوقتخصص جراحی عروق و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اعلام کرد: حدود ۱۰ درصد از جمعیت کشور مبتلا به دیابت هستند و بین ۱۵ تا ۲۵ درصد آنان در طول زندگی با عوارض پا و مشکلاتی موسوم به پای دیابتی مواجه میشوند.
دکتر غلامحسین کاظمزاده با اشاره به افزایش چشمگیر شیوع دیابت در چهار دهه اخیر گفت: پای دیابتی تنها محدود به زخم نیست؛ بلکه طیفی از مشکلات شامل اختلال در راه رفتن، تغییرات فرم انگشتان و استخوانهای پا و دفورمیتیهای عضلانی است که در بسیاری موارد پیش از بروز زخم خود را نشان میدهد. با تشخیص و درمان بهموقع میتوان از ایجاد زخمهای عمیق و متعدد جلوگیری کرد.
وی کنترل دقیق قند خون را مهمترین اقدام پیشگیرانه دانست و افزود: دیابت علاوه بر پا، بر کلیهها، چشمها و عروق نیز اثر میگذارد. هرچه نوسانات قند خون کمتر باشد، سلامت اعصاب و عروق پا حفظ شده و احتمال بروز زخم کاهش مییابد. صرف کنترل قند ناشتا یا یک نوبت قند بعد از صبحانه کافی نیست و باید قند سهماهه نیز بهعنوان شاخص اصلی نوسانات قند بررسی شود.
این جراح عروق با تأکید بر اینکه کنترل مناسب دیابت امکان داشتن زندگی فعال و سالم را فراهم میکند، هشدار داد: کاهش شدید قند خون نیز خطرناک است و میتواند به اعصاب پا آسیب غیرقابل برگشت وارد کند.
دکتر کاظمزاده با بیان اینکه مراقبت از بیماران مبتلا به پای دیابتی یک موضوع چندتخصصی است، گفت: بیمار پس از کنترل قند خون میتواند به پزشک عمومی، جراح عروق، متخصص بیماریهای عفونی یا ارتوپدی مراجعه کند. هدف اصلی این همکاریها جلوگیری از بروز زخمهای عمیق و پیشگیری از قطع عضو است.
وی با اشاره به اهمیت انتخاب کفش مناسب افزود: کفشهای تنگ و نوکباریک از عوامل آسیبزا در بیماران دیابتی هستند. بسیاری از بیماران پس از پوشیدن کفش جدید یا حضور طولانیمدت در مراسم، دچار تاول میشوند. این موضوع به دلیل کاهش حس پا ناشی از نوروپاتی دیابتی بوده و یک زنگ خطر جدّی است.
به گفته وی، زخمها یا تاولهای سطحی در صورت مراجعه زودهنگام قابل درمان هستند، اما تأخیر میتواند موجب عفونت و درگیری بافتهای عمیق و استخوان شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه در توضیح آسیبهای عصبی پا در بیماران دیابتی گفت: اعصاب پا در دیابت از سه جهت دچار آسیب میشوند: حسی، حرکتی و سمپاتیک. این آسیبها میتوانند موجب تغییر شکل انگشتان (مانند انگشت چکشی)، صافی کف پا و حتی دررفتگی استخوانها (شارکو فوت) شوند. خشکی شدید پوست و ترکهای عمقی نیز ناشی از اختلال اعصاب سمپاتیک بوده و مستعد ایجاد زخم هستند.
وی افزود: در افراد غیر دیابتی، زخمهای سطحی به سرعت بهبود مییابند؛ اما در بیماران دیابتی همین زخمها میتوانند عفونی شده و حتی ضرورت قطع عضو را به همراه داشته باشند.
دکتر کاظمزاده در خصوص روند درمان اظهار کرد: معاینه اولیه بیماران دیابتی ساده و کمهزینه است. بسیاری از بیماران درگیری شدید عروقی ندارند و عامل اصلی، اختلال عصبی است. آموزش مراقبت، پانسمان مناسب و کاهش فشار از روی زخم در اغلب موارد کافی است؛ اما استفاده از کفش نامناسب یا فشار مداوم، روند درمان را پیچیده میکند.
وی خاطرنشان کرد: در صورت بروز زخم عمیق یا درگیری استخوان، گاهی ناگزیر به قطع عضو برای حفظ سلامت بیمار هستیم. با این حال، بسیاری از افراد پس از قطع یک یا چند انگشت پا با تداوم مراقبت صحیح، زندگی روزمره طبیعی دارند.
عضو هیأت علمی دانشگاه در پایان تأکید کرد: کنترل دقیق دیابت و استفاده از کفش مناسب، مهمترین راهکارهای پیشگیری از زخمهای دیابتی است.
