متخصص سلامت روان بیمارستان قائم(عج) مشهد گفت: جنگ تنها به صحنه نبرد محدود نمیشود، بلکه آثار روانی آن میتواند سالها پس از پایان درگیریها، زندگی فرد را در ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار دهد و به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) منجر شود.
دکتر رضا شمآبادی در گفتگو با وب دا با اشاره به پیامدهای ماندگار روانی جنگ اظهار کرد: بسیاری تصور میکنند آثار جنگ با پایان درگیریها خاتمه مییابد، در حالی که اثرات روانی آن ممکن است سالها در ذهن و بدن انسان باقی بماند. یکی از مهمترین این پیامدها، اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD است.
وی درباره ماهیت این اختلال توضیح داد: PTSD زمانی بروز میکند که فرد پس از تجربه یک رویداد شدیداً تلخ و تهدیدکننده مانند حضور در جنگ، انفجار، آسیب شدید یا از دست دادن نزدیکان، دچار علائم پایداری همچون اضطراب، کابوس، یادآوریهای ناخواسته حادثه و بیقراری جسمی و روانی شود. اگر این علائم بیش از یک ماه ادامه یافته و عملکرد روزمره فرد را مختل کند، احتمال ابتلا به PTSD مطرح میشود.
شیوع PTSD در جوامع جنگزده
این متخصص سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به آمارهای جهانی گفت: مطالعات نشان میدهد حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد سربازان پس از حضور در جنگ به اختلال استرس پس از سانحه مبتلا میشوند. همچنین در برخی مناطق جنگزده، بین ۱۵ تا ۳۰ درصد مردم علائم قابل توجه این اختلال را تجربه میکنند.
وی افزود: کودکان در شرایط جنگی آسیبپذیری بیشتری دارند و در برخی گزارشها، میزان بروز علائم PTSD در میان آنان حتی به ۴۰ درصد نیز رسیده است.
دکتر شمآبادی تأکید کرد: این آمارها نشان میدهد جنگ صرفاً یک رویداد نظامی نیست، بلکه یک مسئله مهم سلامت عمومی است که میتواند سلامت روان یک جامعه را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
PTSD؛ اختلالی با پایههای زیستی و عصبی
وی با بیان اینکه PTSD تنها یک مشکل روانی ساده نیست، تصریح کرد: پژوهشهای علوم اعصاب نشان دادهاند این اختلال با تغییرات واقعی در ساختار و عملکرد مغز همراه است.
به گفته این متخصص، در مبتلایان به PTSD، آمیگدالا یا مرکز پردازش ترس در مغز بیشفعال میشود؛ بهگونهای که حتی شنیدن یک صدای بلند یا استشمام بویی خاص میتواند واکنش شدید ترس را در فرد ایجاد کند.
دکتر شمآبادی ادامه داد: همچنین هیپوکامپ که نقش مهمی در حافظه دارد، در اثر استرس طولانیمدت ممکن است دچار کاهش حجم شود و این موضوع توانایی تفکیک خاطرات گذشته از واقعیت فعلی را مختل میکند. از سوی دیگر، فعالیت قشر پیشپیشانی مغز که مسئول کنترل هیجانات و تصمیمگیری است، کاهش مییابد و در نتیجه توانایی فرد در مدیریت واکنشهای احساسی کمتر میشود.
وی افزود: این یافتهها نشان میدهد PTSD نه یک ضعف شخصیتی و نه یک اختلال ساختگی، بلکه بیماریای با پایههای زیستی و عصبی مشخص است.
نقش حمایت اجتماعی در پیشگیری
متخصص سلامت روان بیمارستان قائم(عج) با تأکید بر اهمیت پیشگیری از بروز این اختلال اظهار کرد: حمایت اجتماعی قوی پس از بازگشت از شرایط جنگی، فراهم شدن امکان گفتوگو درباره تجربههای تلخ به جای سرکوب احساسات، آموزش آمادگی روانی پیش از مواجهه با بحران و دسترسی آسان به خدمات سلامت روان، از عوامل مؤثر در کاهش احتمال ابتلا به PTSD هستند.
وی خاطرنشان کرد: شناسایی زودهنگام علائمی مانند بیخوابی، اضطراب مداوم، گوشبهزنگی شدید و تحریکپذیری نیز اهمیت زیادی در پیشگیری و کنترل این اختلال دارد.
PTSD قابل درمان است
دکتر شمآبادی با اشاره به امکان درمان اختلال استرس پس از سانحه گفت: خوشبختانه PTSD درمانپذیر است و بسیاری از مبتلایان با دریافت خدمات تخصصی رواندرمانی و در صورت نیاز درمان دارویی، میتوانند به زندگی عادی بازگردند.
وی درباره زمان مراجعه به متخصص افزود: اگر فردی پس از تجربه حادثهای شدید یا حضور در شرایط جنگی، بیش از یک ماه دچار کابوسهای مکرر، یادآوریهای آزاردهنده، اجتناب از موقعیتهای یادآور حادثه، بیخوابی، تحریکپذیری، احساس گناه شدید یا اضطراب مداوم باشد، لازم است برای ارزیابی تخصصی به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کند.
این متخصص سلامت روان در پایان تأکید کرد: مراجعه به متخصص سلامت روان نشانه ضعف نیست، بلکه اقدامی مهم برای بازگشت به تعادل روانی و بهبود کیفیت زندگی محسوب میشود و هرچه مداخلات درمانی زودتر آغاز شود، نتایج مطلوبتری حاصل خواهد شد.
