«روان آرام»؛ پیش‌نیاز اصلی یادگیری دانش‌آموزان در شرایط بحرانی
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید و بازگشایی مدارس پس از وقفه هفت‌ماهه در شرایط متأثر از بحران‌های منطقه‌ای، آرامش روانی دانش‌آموزان را پیش‌نیاز بازگشت مؤثر آنان به فرآیند یادگیری دانست و بر نقش خانواده و مدرسه در ایجاد محیطی امن، قابل پیش‌بینی و حمایتگر تأکید کرد.
دکتر ندا اخروی در گفت‌وگو با روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: در روزهایی که دنیای بیرون آمیخته با عدم‌قطعیت و اضطراب است، یکی از مهم‌ترین رسالت‌های ما ساختن فضاهایی امن و قابل پیش‌بینی برای فرزندانمان است؛ چراکه پس از ماه‌ها دوری از درس و در شرایط متأثر از بحران، باید به این نکته توجه داشت که روان آرام، پیش‌نیاز مغز یادگیرنده است.
وی افزود: به جای سرزنش دانش‌آموزان بابت عقب‌ماندگی‌های درسی یا تحمیل استانداردهای دست‌نیافتنی، می‌توان به عنوان معلم، والد و متخصص، محیطی امن ایجاد کرد که در آن استمرار در یادگیری و تاب‌آوری روانی مورد توجه قرار گیرد. امید نیز نه با نادیده گرفتن واقعیت‌ها، بلکه با برداشتن گام‌های کوچک و روزمره تقویت می‌شود.
مدرسه؛ یکی از مهم‌ترین عرصه‌های پیشگیری از آسیب‌های روانی
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش سلامت روان دانش‌آموزان در پیشرفت علمی و اجتماعی جامعه گفت: مدرسه تنها محل آموزش دروس نیست، بلکه یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های مداخله پیشگیرانه در حوزه سلامت روان محسوب می‌شود.
وی افزود: مربیان بهداشت و کادر اجرایی مدارس در خط مقدم شناسایی زودهنگام آسیب‌پذیری‌های روانی، استرس‌های ناشی از رقابت‌های تحصیلی و برخی اختلالات رفتاری قرار دارند و می‌توانند با ترویج رفتارهای سلامت‌محور، در ایجاد محیطی حمایتگر برای دانش‌آموزان نقش‌آفرینی کنند.
دکتر اخروی خاطرنشان کرد: سلامت جسم و روان ارتباطی جدایی‌ناپذیر دارند و توجه به سلامت روان دانش‌آموزان باید همزمان با سایر ابعاد سلامت آنان دنبال شود.
چهار محور برای آموزش آرامش و تنظیم هیجان به دانش‌آموزان
وی با توجه به شرایط موجود، چهار محور را برای کمک به آرامش و سازگاری روانی دانش‌آموزان مورد تأکید قرار داد و گفت: آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان، کاهش رقابت‌های فرساینده، مدیریت مصرف رسانه و اخبار و به رسمیت شناختن احساسات دانش‌آموزان، از محورهای مهم در این زمینه است.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: آموزش تنفس آرام، ذهن‌آگاهی و خودتنظیمی، عبور از فرهنگ نمره‌محوری و کمال‌گرایی افراطی و تمرکز بر رشد فردی، مدیریت میزان دریافت اخبار و اطلاعات و کمک به دانش‌آموزان برای شناسایی و بیان احساسات، می‌تواند به سازگاری بهتر آنان با شرایط کمک کند.
۱۰ توصیه کاربردی به معلمان و مدیران مدارس
دکتر اخروی با اشاره به اینکه در شرایط بحرانی ممکن است ذهن دانش‌آموزان بیش از گذشته درگیر احساس ناامنی و اضطراب باشد، ۱۰ توصیه اجرایی را به معلمان و مدیران مدارس ارائه کرد:
۱. پذیرش اضطراب: حواس‌پرتی، ترس و نگرانی دانش‌آموزان را نادیده نگیریم؛ زیرا در شرایط احساس ناامنی، ذهن ممکن است یادگیری را در اولویت نخست قرار ندهد.
۲. تنظیم هیجانی پیش از تدریس: می‌توان در ابتدای کلاس، تمرین‌های کوتاه تنفس آرام یا کشش عضلانی را اجرا کرد.
۳. بازگشت تدریجی به آموزش: پس از وقفه طولانی، از افزایش ناگهانی حجم مطالب و فشار آموزشی پرهیز و فرآیند آموزش را به‌صورت تدریجی دنبال کنیم.
۴. آموزش در بازه‌های کوتاه: تقسیم مطالب درسی به بخش‌های کوتاه‌تر و در نظر گرفتن استراحت‌های منظم می‌تواند به حفظ تمرکز دانش‌آموزان کمک کند.
۵. مدیریت اخبار و اطلاعات: از ورود شایعات و اخبار اضطراب‌آور به محیط آموزشی جلوگیری شود.
۶. ایجاد روتین‌های روزمره: تنظیم برنامه منظم خواب، مطالعه و فعالیت‌های روزانه می‌تواند به بازگشت حس امنیت و پیش‌بینی‌پذیری کمک کند.
۷. تشویق گام‌های کوچک: موفقیت‌های روزانه دانش‌آموزان مورد توجه و تشویق قرار گیرد و به جای سرزنش بابت عقب‌ماندگی، بر پیشرفت‌های آنان تمرکز شود.
۸. تقویت امید واقع‌بینانه: به جای انکار شرایط یا استفاده از جملات اطمینان‌بخش غیرواقعی، باید بر موضوعاتی تمرکز شود که فرد امکان کنترل و مدیریت آنها را دارد.
۹. فراهم کردن فرصت بیان احساسات: زمانی برای شنیدن نگرانی‌ها و احساسات دانش‌آموزان بدون قضاوت، برچسب‌زنی یا سرزنش اختصاص داده شود.
۱۰. توجه به نشانه‌های هشدار: علائم شدید مانند حملات پانیک، پرخاشگری نامتعارف یا انزوای افراطی باید جدی گرفته شده و دانش‌آموز برای دریافت ارزیابی تخصصی به روان‌شناس ارجاع شود.
توصیه‌هایی به والدین برای ایجاد آرامش در خانه
وی همچنین با تأکید بر نقش خانواده در تنظیم فضای روانی دانش‌آموزان اظهار کرد: ایجاد نظم در امور روزمره، کمک به بیان و تخلیه هیجانات، مدیریت دریافت اخبار و فراهم کردن فرصت فعالیت بدنی و اجتماعی از جمله اقداماتی است که والدین می‌توانند برای حمایت از سلامت روان فرزندان انجام دهند.
دکتر اخروی نوشتن نگرانی‌ها و ترس‌ها و سپس کنار گذاشتن آن نوشته‌ها را به عنوان یکی از روش‌های ساده برای بیان هیجانات مطرح کرد و افزود: ایجاد روتین‌های منظم روزانه می‌تواند به کاهش حالت گوش‌به‌زنگی و افزایش احساس امنیت کمک کند.
وی بر ضرورت خودداری والدین از طرح و تحلیل مسائل سیاسی و جنگیِ استرس‌زا در حضور فرزندان تأکید کرد و گفت: استفاده از تکنیک «اینجا و اکنون» و توجه به محیط و فعالیت‌های جاری، به جای غرق شدن در نگرانی‌های مربوط به آینده، می‌تواند به مدیریت بهتر اضطراب کمک کند.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، کاهش نشخوار فکری درباره عقب‌ماندگی درسی، تمرکز بر فعالیت‌های کوتاه‌مدت و قابل انجام، ورزش سبک و تمرین‌های تنفسی، مشارکت در فعالیت‌های گروهی غیررقابتی و سهمیه‌بندی دریافت اخبار را نیز مورد تأکید قرار داد.
وی افزود: محدود کردن دریافت اطلاعات به منابع معتبر و زمان‌های مشخص و همچنین سپردن مسئولیت‌های کوچک و متناسب با سن به دانش‌آموزان می‌تواند به تقویت احساس تعلق، کاهش تنهایی و افزایش حس عاملیت آنان کمک کند.
آمادگی معاونت بهداشت برای حمایت از سلامت روان دانش‌آموزان
دکتر اخروی با اعلام آمادگی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای همکاری با مدارس در مسیر ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان گفت: برگزاری کارگاه‌های ارتقای سواد سلامت روان برای معلمان، والدین و دانش‌آموزان با هدف شناسایی نشانه‌های اولیه اضطراب و افسردگی، آموزش مهارت‌های زندگی با تمرکز بر تاب‌آوری و مدیریت استرس و آموزش مهارت‌های فرزندپروری به والدین، از جمله برنامه‌های حمایتی در این حوزه است.
وی افزود: ایجاد مسیر ارجاع سریع و مستقیم از مدارس به مراکز تخصصی سلامت روان جامعه‌نگر (سراج) و بیمارستان‌ها نیز از دیگر اقدامات پیش‌بینی‌شده برای حمایت از دانش‌آموزانی است که نیازمند دریافت خدمات تخصصی هستند.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان تأکید کرد: در شرایطی که دانش‌آموزان پس از یک دوره طولانی وقفه به مدرسه بازمی‌گردند، توجه به سلامت روان، ایجاد احساس امنیت و پیش‌بینی‌پذیری و حمایت از گام‌های تدریجی آنان در مسیر یادگیری، باید در کنار آموزش مورد توجه جدی خانواده‌ها و مدارس قرار گیرد.
درج نظر