آرتروز؛ تخریب تدریجی مفاصل در اثر فشارهای مکانیکی و استفاده نادرست از آن‌ها
عضو هیأت علمی گروه روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه آرتروز یا استئوآرتریت در اثر وارد شدن فشارهای مکانیکی غیرطبیعی و استفاده نادرست از مفاصل ایجاد می‌شود، گفت: اگرچه درمان قطعی برای بازگرداندن مفصل تخریب‌شده به وضعیت اولیه وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام، اصلاح الگوی حرکتی، کاهش وزن و کم کردن فشار وارده بر مفاصل می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
دکتر الهام عتباتی در گفت‌وگو با وبدا، با تأکید بر تفاوت آرتروز و بیماری‌های روماتیسمی اظهار کرد: آرتروز یا استئوآرتریت با روماتیسم مفصلی متفاوت است و ساییدگی مفاصل در گروه بیماری‌های روماتیسمی طبقه‌بندی نمی‌شود. در بیماری‌های التهابی مفاصل، التهاب عامل اصلی آسیب است، اما در آرتروز، فشارهای مکانیکی غیرطبیعی و استفاده نامناسب از مفصل به‌تدریج موجب تخریب ساختار غضروفی آن می‌شود.
وی با توضیح ساختار مفاصل افزود: هر مفصل از ساختارهای استخوانی و غضروفی تشکیل شده است. غضروف، سطح استخوان‌ها را در محل اتصال مفصل می‌پوشاند و به حرکت روان آن‌ها کمک می‌کند. با تخریب و از بین رفتن این بافت، فاصله میان استخوان‌های تشکیل‌دهنده مفصل کاهش می‌یابد و به‌تدریج ساییدگی مفصل یا همان آرتروز بروز می‌کند.
زانو؛ شایع‌ترین مفصل درگیر آرتروز
عضو هیأت علمی گروه روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، زانو را از شایع‌ترین مفاصل درگیر آرتروز دانست و گفت: از آنجا که مفصل زانو در فعالیت‌های روزمره مانند راه رفتن، بالا و پایین رفتن از پله، نشستن و برخاستن نقش مهمی دارد و بخش زیادی از وزن بدن را تحمل می‌کند، بیش از بسیاری از مفاصل در معرض فشار قرار می‌گیرد. اضافه‌وزن نیز با افزایش بار واردشده به زانو، احتمال تخریب غضروف و ساختارهای مفصلی را افزایش می‌دهد.
دکتر عتباتی، آسیب‌های مفصلی را از دیگر عوامل زمینه‌ساز آرتروز برشمرد و افزود: ضربه‌های مکرر به مفصل، از جمله آسیب‌هایی که ممکن است در ورزشکاران و فوتبالیست‌ها رخ دهد، می‌تواند زمینه تخریب مفصل را فراهم کند. همچنین ناهنجاری‌های ساختاری بدن، چه به‌صورت مادرزادی و چه در اثر فشارهای جانبی، ممکن است توزیع طبیعی نیرو را در مفصل بر هم بزند. برای مثال، انحراف محور پاها به شکل پرانتزی باعث می‌شود نیرو به‌طور متعادل در مفصل زانو توزیع نشود و این وضعیت می‌تواند زمینه بروز زودتر آرتروز را فراهم کند.
وی با اشاره به نقش برخی بیماری‌های التهابی در تخریب مفاصل خاطرنشان کرد: گاهی بیماری‌های التهابی و روماتیسمی نیز می‌توانند به غضروف و استخوان مفصل آسیب برسانند. در مراحل اولیه تخریب غضروف، ممکن است بیمار علامت مشخصی احساس نکند، اما با پیشرفت آسیب و کاهش فاصله میان استخوان‌ها، فشار وارده به ساختارهای مفصل افزایش می‌یابد و عوامل ایجادکننده درد و التهاب فعال می‌شوند؛ در نتیجه بیمار درد را تجربه می‌کند.
تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی؛ راهکارهای مهم کنترل آرتروز
عضو هیأت علمی گروه روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه تخریب پیشرفته مفصل معمولاً به وضعیت اولیه بازنمی‌گردد، اظهار کرد: آسیب ساختاری مفصل می‌تواند به‌تدریج عملکرد آن را مختل کند؛ به‌ویژه در مفاصلی مانند شانه که نقش مهمی در انجام فعالیت‌های روزمره دارند. از این‌رو، تشخیص بیماری در مراحل اولیه اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: در صورت تشخیص زودهنگام، با اصلاح نحوه استفاده از مفصل، کاهش وزن و کم کردن بار و فشار واردشده به آن می‌توان روند تخریب را کنترل کرد و از پیشرفت بیماری تا حد امکان جلوگیری کرد.
دکتر عتباتی با بیان اینکه در حال حاضر درمان دارویی قطعی برای بازگرداندن غضروف تخریب‌شده به حالت طبیعی وجود ندارد، گفت: داروهایی که با عنوان غضروف‌ساز یا مفصل‌ساز شناخته می‌شوند و همچنین برخی تزریق‌های داخل مفصلی، ممکن است در برخی بیماران به‌صورت موقت به کاهش علائم کمک کنند، اما نباید آن‌ها را درمان قطعی آرتروز دانست.
وی در پایان تأکید کرد: اصلاح الگوی زندگی، رعایت اصول صحیح نشستن و حرکت کردن، پرهیز از وارد کردن بار و فشار غیرضروری به مفاصل و کنترل وزن، از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از پیشرفت آرتروز و حفظ عملکرد مفاصل به شمار می‌روند.
درج نظر