پایگاه خبری وبدا

دانشیار و مدیر گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه بخش قابل توجهی از سلامت انسان در خارج از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی شکل می‌گیرد، گفت: بهداشت محیط تنها به مدیریت پسماند و فاضلاب محدود نمی‌شود، بلکه کیفیت آب، هوا و خاک، ایمنی مواد غذایی، مواجهه با مواد شیمیایی و پرتوها و پیامدهای تغییرات اقلیمی را نیز دربرمی‌گیرد و سرمایه‌گذاری در این حوزه، یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از بیماری و کاهش هزینه‌های درمان در آینده است.

دکتر ضیاءالدین بنیادی در گفت‌وگو با وب‌دا، به مناسبت روز جهانی بهداشت محیط، اظهار کرد: کیفیت هوایی که تنفس می‌کنیم، آبی که می‌نوشیم، غذایی که مصرف می‌کنیم و محیطی که در آن زندگی و کار می‌کنیم، مستقیماً با سلامت انسان ارتباط دارد؛ بنابراین بهداشت محیط باید در سیاست‌گذاری‌های سلامت، جایگاهی پیشگیرانه و راهبردی داشته باشد.

بهداشت محیط؛ فراتر از فاضلاب و پسماند

وی با اشاره به گستردگی حوزه بهداشت محیط افزود: هر عامل محیطی که بتواند بر سلامت انسان اثر بگذارد، در این حوزه قرار می‌گیرد؛ از کیفیت آب و هوا و ایمنی مواد غذایی گرفته تا فاضلاب و پسماند، مواد شیمیایی، آلودگی خاک و صوت، شرایط اماکن عمومی و پیامدهای تغییرات اقلیمی.

مدیر گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: هدف اصلی بهداشت محیط، شناسایی و کنترل عوامل خطر پیش از آن است که به بیماری یا تهدیدی برای سلامت عمومی تبدیل شوند و هر میزان سرمایه‌گذاری در کنترل عوامل خطر محیطی، می‌تواند از تحمیل هزینه‌های سنگین‌تر درمانی در آینده جلوگیری کند.

تغییرات اقلیمی؛ تهدیدی مستقیم برای سلامت عمومی

دکتر بنیادی تغییرات اقلیمی را دیگر صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی ندانست و گفت: افزایش دما و موج‌های گرما، تشدید خشکسالی، کاهش منابع آب، وقوع سیلاب‌ها، افزایش گردوغبار و تغییر الگوی برخی بیماری‌ها از پیامدهایی هستند که به‌طور مستقیم سلامت جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

وی افزود: نظام سلامت باید برای افزایش تاب‌آوری منابع آب، زیرساخت‌های بهداشتی و خدمات سلامت در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی برنامه‌ریزی کند؛ زیرا شدت و تداوم برخی مخاطرات محیطی می‌تواند نیازمند تغییر در شیوه‌های پایش، پیشگیری و پاسخ به بحران باشد.

آلاینده‌های نوظهور؛ زنگ خطری برای سلامت نسل آینده

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مهم‌ترین چالش‌های محیطی اظهار کرد: آلودگی هوا، کاهش و افت کیفیت منابع آب، گردوغبار، مدیریت فاضلاب و پسماند و مواجهه با مواد شیمیایی از مهم‌ترین مخاطرات محیطی هستند.

وی ادامه داد: در کنار این آلاینده‌های شناخته‌شده، گروهی از آلاینده‌های نوظهور نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند که از جمله آنها می‌توان به میکروپلاستیک‌ها، استرهای فتالات، مواد پر و پلی‌فلوئوروآلکیل (PFAS)، باقی‌مانده داروها و برخی ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز اشاره کرد.

دکتر بنیادی خاطرنشان کرد: این ترکیبات ممکن است از مسیر آب، غذا، خاک و سایر محیط‌ها موجب مواجهه انسان شوند و برای بسیاری از آنها هنوز پایش روتین و استانداردهای جامع، هم‌سطح آلاینده‌های متداول توسعه نیافته است؛ بنابراین انجام مطالعات بیشتر برای شناسایی میزان حضور، مسیرهای مواجهه و خطرات احتمالی آنها ضروری است.

توسعه شهری و صنعتی؛ نیازمند پایش مستمر و هوشمند

وی با اشاره به چالش‌های ناشی از توسعه شهرنشینی و صنایع گفت: توسعه شهری و صنعتی با سرعت زیادی در حال انجام است و زیرساخت‌های پایش و کنترل آلودگی باید متناسب با این روند تقویت شوند.

مدیر گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: افزایش تولید فاضلاب و پسماند، مصرف بیشتر آب و انرژی و ورود ترکیبات شیمیایی به محیط، ضرورت تقویت نظام‌های پایش را افزایش داده است و باید از پایش‌های مقطعی به سمت پایش مستمر، مدیریت مبتنی بر داده و پیشگیری در مبدأ حرکت کرد.

بهداشت محیط؛ سد دفاعی در برابر بیماری‌های واگیر و غیرواگیر

دکتر بنیادی با اشاره به نقش بهداشت محیط در پیشگیری از بیماری‌ها گفت: تأمین آب سالم، دفع بهداشتی فاضلاب، مدیریت صحیح پسماند و تأمین ایمنی مواد غذایی می‌تواند از بسیاری از بیماری‌های عفونی و گوارشی جلوگیری کند.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، کاهش مواجهه با آلودگی هوا و مواد شیمیایی خطرناک نیز در کاهش خطر برخی بیماری‌های تنفسی، قلبی ـ عروقی و مزمن اهمیت دارد؛ بنابراین بهداشت محیط یکی از پایه‌های اصلی پیشگیری در نظام سلامت است.

مدیریت بحران‌های محیطی؛ از تأمین آب سالم تا کنترل آلودگی

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره نقش تیم‌های بهداشت محیط در بحران‌هایی مانند خشکسالی و سیل اظهار کرد: تأمین و کنترل کیفیت آب سالم، مدیریت فاضلاب و پسماند، نظارت بر ایمنی مواد غذایی و بررسی وضعیت بهداشتی محل‌های اسکان، از مهم‌ترین وظایف تیم‌های بهداشت محیط در شرایط بحران است.

وی افزود: در زمان وقوع سیلاب نیز احتمال آلودگی منابع آب و انتشار مواد شیمیایی یا عوامل میکروبی باید به‌سرعت بررسی شود تا یک بحران طبیعی به بحران سلامت عمومی تبدیل نشود.

تمرکز بر پژوهش‌های کاربردی و فناوری‌های نوین تصفیه

دکتر بنیادی با اشاره به برنامه‌های پژوهشی حوزه بهداشت محیط گفت: تقویت پژوهش‌های کاربردی در زمینه کیفیت و کمبود منابع آب، تصفیه و بازچرخانی آب، آلودگی هوا، مدیریت پسماند و توسعه فناوری‌های نوین تصفیه از جهت‌گیری‌های مهم این حوزه است.

وی افزود: مطالعه آلاینده‌های نوظهور از جمله میکروپلاستیک‌ها، فتالات‌ها، PFAS و باقی‌مانده داروها، بررسی میزان حضور آنها در محیط، ارزیابی میزان مواجهه و خطرات احتمالی و توسعه روش‌های مؤثر برای حذف آنها نیز از محورهای مهم پژوهشی به شمار می‌رود.

مدیر گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: هدف این است که نتایج تحقیقات دانشگاهی از مرحله تولید دانش فراتر رفته و در حل مسائل واقعی حوزه سلامت و محیط زیست مورد استفاده قرار گیرد.

هوش مصنوعی در مسیر پایش و هشدار زودهنگام

وی بهره‌گیری از فناوری‌های نوین را یکی از مسیرهای آینده بهداشت محیط دانست و گفت: حسگرها و سامانه‌های آنلاین امکان پایش مستمر برخی شاخص‌های کیفیت آب و هوا را فراهم کرده‌اند و هوش مصنوعی نیز می‌تواند حجم زیادی از داده‌های محیطی را تحلیل، الگوهای غیرعادی را شناسایی و در پیش‌بینی شرایط پرخطر کمک کند.

دکتر بنیادی تصریح کرد: حرکت به سمت سامانه‌های هوشمند، پایش دیجیتال و هشدار زودهنگام می‌تواند سرعت و دقت تصمیم‌گیری در حوزه بهداشت محیط را افزایش دهد و زمینه مداخله پیشگیرانه پیش از تبدیل یک عامل خطر به بحران سلامت را فراهم کند.

پراکندگی مسئولیت‌ها؛ چالش مهم همکاری بین‌بخشی

مدیر گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت همکاری دستگاه‌های مختلف اظهار کرد: تقریباً هیچ مسئله مهمی در حوزه بهداشت محیط را نمی‌توان تنها توسط یک دستگاه مدیریت کرد.

وی افزود: آلودگی هوا با حوزه‌های حمل‌ونقل، صنعت و انرژی ارتباط دارد، مدیریت پسماند به همکاری شهرداری‌ها نیازمند است و حفاظت از منابع آب نیز مستلزم مشارکت دستگاه‌های مختلف است؛ بنابراین همکاری میان دانشگاه، وزارت بهداشت، شهرداری‌ها، سازمان حفاظت محیط زیست، صنایع و سایر دستگاه‌های مرتبط ضروری است.

دکتر بنیادی یکی از چالش‌های این همکاری را پراکندگی مسئولیت‌ها و نبود تبادل منظم داده میان دستگاه‌ها عنوان کرد و گفت: ایجاد سازوکارهای مؤثر برای اشتراک‌گذاری داده و تصمیم‌گیری مشترک می‌تواند به ارتقای کارآمدی برنامه‌های بهداشت محیط کمک کند.

سلامت محیط از رفتارهای روزمره آغاز می‌شود

وی با تأکید بر نقش مردم در حفظ سلامت محیط اظهار کرد: سلامت محیط تنها مسئولیت دولت یا دستگاه‌های اجرایی نیست و رفتارهای روزمره شهروندان نیز تأثیر مستقیمی بر کیفیت محیط زندگی دارد.

مدیر گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: صرفه‌جویی در مصرف آب، کاهش تولید پسماند، تفکیک پسماند، کاهش مصرف غیرضروری پلاستیک و خودداری از رها کردن پسماند در طبیعت، اقداماتی ساده هستند که در صورت تبدیل شدن به رفتار عمومی جامعه، می‌توانند اثر قابل توجهی بر سلامت محیط داشته باشند.

محیط سالم؛ سرمایه‌ای برای سلامت نسل امروز و آینده

دکتر بنیادی در پایان خاطرنشان کرد: بهداشت محیط یک مسئولیت مشترک میان دولت، صنایع، دانشگاه‌ها و مردم است؛ دولت وظیفه سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری و نظارت دارد، صنایع باید انتشار آلاینده‌ها را کنترل کنند، دانشگاه‌ها باید شواهد و راهکارهای علمی ارائه دهند و شهروندان نیز در حفظ محیط رفتار مسئولانه داشته باشند.

وی تأکید کرد: جامعه سالم بدون محیط سالم امکان‌پذیر نیست و تأمین آب سالم، هوای پاک، غذای ایمن و مدیریت صحیح فاضلاب و پسماند، در کنار کنترل آلاینده‌های نوظهور و آمادگی در برابر تغییرات اقلیمی، سرمایه‌گذاری برای سلامت نسل امروز و آینده به شمار می‌رود.