پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت رعایت اصول ارگونومی در محیط آموزشی و زندگی روزمره دانش‌آموزان گفت: انتخاب و استفاده صحیح از میز و صندلی، کفش و کوله‌پشتی متناسب با ویژگی‌های جسمی کودک، نقش مهمی در پیشگیری از دردهای اسکلتی‌عضلانی، خستگی و اختلالات وضعیتی دارد.

دکتر محسن ظفرقاسم‌پور در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: دوران کودکی و نوجوانی از مراحل مهم رشد سیستم اسکلتی و عضلانی است و در این دوره باید وسایل و تجهیزات مورد استفاده دانش‌آموز با ویژگی‌های جسمی و ابعادی او تناسب داشته باشد.

وی افزود: استفاده طولانی‌مدت از تجهیزات نامتناسب می‌تواند زمینه‌ساز بروز دردهای عضلانی، ناراحتی‌های شانه و کمر و اختلالات وضعیتی شود؛ بنابراین توجه به اصول ارگونومی باید از همان سال‌های ابتدایی مدرسه مورد توجه خانواده‌ها و مربیان قرار گیرد.

میز و صندلی باید متناسب با قد دانش‌آموز باشد

عضو هیأت علمی گروه طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره ویژگی‌های میز و صندلی مناسب گفت: مهم‌ترین اصل در انتخاب این تجهیزات، تناسب آن‌ها با قد و ابعاد بدن دانش‌آموز است. هنگام نشستن، کف پاها باید به‌طور کامل روی زمین قرار گیرد، زانوها در وضعیت راحت باشند و ارتفاع میز نیز به‌گونه‌ای تنظیم شود که هنگام قرار گرفتن ساعد روی سطح میز، شانه‌ها در وضعیت طبیعی و بدون کشیدگی یا افتادگی قرار داشته باشند.

دکتر ظفرقاسم‌پور افزود: پشتی صندلی باید حمایت مناسبی از ناحیه کمر و قوس طبیعی ستون فقرات ایجاد کند. نشیمنگاه نیز نباید موجب ایجاد فشار در پشت ران‌ها شود و لبه جلویی آن بهتر است گرد باشد.

وی ادامه داد: سطح میز باید فضای کافی برای قرار دادن کتاب، دفتر و سایر وسایل مورد نیاز دانش‌آموز داشته باشد و از انعکاس شدید نور جلوگیری شود. همچنین در صورت استفاده از رایانه، تبلت یا سایر نمایشگرها، بهتر است صفحه نمایش در ارتفاع مناسب و نزدیک به سطح چشم قرار گیرد تا از خم شدن طولانی‌مدت گردن جلوگیری شود.

فاصله مناسب چشم تا کتاب و استراحت‌های کوتاه را فراموش نکنید

این متخصص طب فیزیکی و توانبخشی با اشاره به اهمیت وضعیت مطالعه اظهار کرد: هنگام مطالعه، حفظ فاصله مناسب چشم با کتاب و پرهیز از خم شدن بیش از حد سر و گردن اهمیت دارد. همچنین نور محیط باید کافی و بدون ایجاد خیرگی باشد.

وی افزود: جهت تابش نور نیز باید به‌گونه‌ای باشد که سایه دست روی سطح مطالعه ایجاد نکند؛ به‌طور معمول برای افراد راست‌دست، تابش نور از سمت چپ و برای افراد چپ‌دست از سمت راست مناسب‌تر است.

دکتر ظفرقاسم‌پور تأکید کرد: نشستن طولانی‌مدت بدون وقفه می‌تواند موجب خستگی عضلانی شود؛ بنابراین دانش‌آموزان بهتر است در فواصل منظم از جای خود بلند شوند، وضعیت بدن را تغییر دهند و چند حرکت کششی ساده انجام دهند.

کفش مدرسه؛ سبک، راحت و متناسب با پای کودک

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت انتخاب کفش مناسب برای کودکان گفت: کفش نامناسب می‌تواند باعث ایجاد فشار روی پا و تغییر الگوی راه رفتن شود و در صورت استفاده طولانی‌مدت، ناراحتی‌هایی در پا، مچ، زانو و کمر ایجاد کند.

وی افزود: کفش دانش‌آموز باید از نظر طول و عرض متناسب با پای کودک باشد و فضای کافی برای حرکت طبیعی انگشتان داشته باشد. کفش بیش از حد تنگ می‌تواند انگشتان را تحت فشار قرار دهد و کفش بسیار بزرگ نیز موجب لغزش پا و کاهش ثبات هنگام راه رفتن می‌شود.

دکتر ظفرقاسم‌پور ادامه داد: کفش مناسب باید سبک و تا حدی انعطاف‌پذیر باشد و در عین حال پاشنه و قسمت عقب آن ثبات کافی برای نگه‌داشتن پا داشته باشد. زیره کفش نیز باید از لغزش جلوگیری کند و رویه آن از جنس مناسب و قابل تنفس باشد.

وی خاطرنشان کرد: استفاده طولانی‌مدت از کفش‌های نوک‌باریک، دارای پاشنه بلند یا مدل‌هایی که ثبات کافی در پا ایجاد نمی‌کنند، برای کودکان توصیه نمی‌شود. همچنین با توجه به رشد سریع پا در سنین مدرسه، اندازه کفش باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود تا کودک از کفش نامتناسب استفاده نکند.

کوله‌پشتی؛ وزن کمتر و توزیع مناسب بار

این متخصص طب فیزیکی و توانبخشی با اشاره به اهمیت انتخاب کوله‌پشتی مناسب اظهار کرد: کوله‌پشتی باید سبک، دارای دو بند شانه‌ای پهن و قابل تنظیم و دارای پشتی مناسب باشد تا وزن آن به‌صورت متعادل روی بدن توزیع شود.

وی افزود: کوله باید متناسب با اندازه بدن دانش‌آموز انتخاب شود و هنگام استفاده، بخش اصلی آن در میانه پشت قرار گیرد و بیش از حد پایین‌تر از ناحیه لگن آویزان نشود. در صورت وجود کمربند کمری و بند سینه‌ای، می‌توان از آن‌ها برای تثبیت بهتر کوله و توزیع مناسب‌تر وزن استفاده کرد.

دکتر ظفرقاسم‌پور تأکید کرد: وزن کوله‌پشتی پرشده بهتر است از حدود ۱۰ درصد وزن بدن کودک بیشتر نشود و در صورت ضرورت، با توجه به شرایط جسمی دانش‌آموز و نظر متخصص، میزان بار تعیین شود. برای نمونه، اگر وزن کودک ۳۰ کیلوگرم باشد، وزن کوله بهتر است حدود سه کیلوگرم یا کمتر باشد.

وی ادامه داد: دانش‌آموز باید از هر دو بند شانه استفاده کند و از حمل یک‌طرفه کوله‌پشتی پرهیز داشته باشد. همچنین قرار دادن وسایل سنگین‌تر در نزدیک‌ترین بخش به پشت و وسایل سبک‌تر در قسمت‌های بیرونی کوله، به توزیع بهتر وزن کمک می‌کند.

علائم هشدار اسکلتی‌عضلانی را جدی بگیرید

عضو هیأت علمی گروه طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به علائم هشداردهنده گفت: دردهای مکرر یا گرفتگی عضلانی در ناحیه گردن، شانه و کمر، تغییر واضح در وضعیت بدن هنگام نشستن یا حمل کوله‌پشتی و خم شدن یا کج شدن غیرطبیعی تنه از جمله علائمی هستند که نیازمند توجه خانواده‌ها هستند.

وی افزود: احساس بی‌حسی، گزگز یا خواب‌رفتگی در دست‌ها و بازوها نیز در صورت تکرار یا همراهی با درد و ضعف، باید مورد بررسی پزشکی قرار گیرد.

دکتر ظفرقاسم‌پور در پایان تأکید کرد: بسیاری از مشکلات اسکلتی‌عضلانی با اصلاح عادات روزمره، انتخاب تجهیزات مناسب و توجه به وضعیت بدنی قابل پیشگیری یا کنترل هستند؛ بنابراین خانواده‌ها و مدارس باید آموزش اصول صحیح نشستن، مطالعه، حمل کوله‌پشتی و انتخاب کفش مناسب را از سال‌های ابتدایی تحصیل جدی بگیرند و در صورت مشاهده علائم پایدار یا غیرطبیعی، برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند.