پایگاه خبری وبدا

متخصص طب کار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه مخاطرات شغلی به کارخانجات و معادن محدود نیست، گفت: بیماری‌های شغلی برخلاف حوادث ناگهانی، اغلب به‌تدریج و بدون علائم آشکار پیشرفت می‌کنند؛ ازاین‌رو، اجرای دقیق معاینات ادواری، رعایت الزامات قانونی و کنترل عوامل زیان‌آور در محیط کار، نقشی اساسی در حفظ سلامت نیروی انسانی دارد.

دکتر احسان رفیعی‌منش در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به تحول رویکردها در حوزه سلامت شغلی اظهار کرد: در گذشته، مخاطرات محیط کار بیشتر با کارگاه‌های صنعتی سنگین و معادن شناخته می‌شد و اصطلاح «طب صنعتی» نیز چنین محیط‌هایی را تداعی می‌کرد؛ اما امروزه با گسترش و تنوع مشاغل، روشن شده است که هیچ گروه شغلی را نمی‌توان از مواجهات و آسیب‌های احتمالی مصون دانست.

وی افزود: کارمندان پشت‌میزنشین، کادر درمان، رانندگان، معلمان و دیگر گروه‌های شغلی، متناسب با نوع فعالیت، ابزار کار و شرایط محیطی و ارگونومیک خود، ممکن است در معرض خطرات اختصاصی قرار گیرند. هدف اصلی طب کار نیز حفظ و ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی شاغلان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور است.

بیماری‌های شغلی؛ آسیب‌هایی که به‌تدریج آشکار می‌شوند

این متخصص طب کار با بیان اینکه شناخت مخاطرات محیط کار مستلزم تمایز میان حادثه و بیماری شغلی است، گفت: حوادث ناشی از کار معمولاً رویدادهایی ناگهانی و ناخواسته، مانند سقوط از ارتفاع، برق‌گرفتگی یا شکستگی بر اثر سقوط بار هستند؛ اما بیماری‌های شغلی اغلب در پی مواجهه مستمر با عوامل زیان‌آور محیط کار و در طول زمان ایجاد می‌شوند.

دکتر رفیعی‌منش ادامه داد: شروع تدریجی و گاه بدون علامت، احتمال ایجاد آسیب‌های ماندگار و مشاهده موارد متعدد در یک محیط کار از ویژگی‌های مهم برخی بیماری‌های شغلی است. کاهش شنوایی ناشی از مواجهه با صدا، اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی از جمله دردهای مفصلی و مشکلات ستون فقرات، آسم شغلی، درماتیت‌های پوستی و مشکلات مرتبط با استرس شغلی، از جمله آسیب‌هایی هستند که ممکن است سلامت شاغلان را تحت تأثیر قرار دهند.

وی خاطرنشان کرد: تشخیص به‌موقع این بیماری‌ها علاوه بر کمک به حفظ سلامت فرد، در شناسایی عوامل زیان‌آور محیط کار و پیشگیری از بروز موارد مشابه در میان دیگر کارکنان نیز اهمیت دارد.

معاینات طب کار؛ راهی برای شناسایی زودهنگام آسیب‌ها

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، معاینات طب کار را یکی از ابزارهای مهم پایش سلامت شاغلان دانست و گفت: این معاینات با توجه به شرایط فرد و نوع مواجهات شغلی، در مراحل مختلف اشتغال انجام می‌شوند و هرکدام هدف مشخصی دارند.

وی افزود: در معاینات بدو استخدام، وضعیت جسمی و روانی فرد و تناسب توانمندی‌های او با الزامات شغل ارزیابی می‌شود. این ارزیابی، متناسب با نیازهای شغلی، می‌تواند شامل سنجش بینایی، شنوایی‌سنجی، بررسی عملکرد ریه و نوار قلب باشد.

دکتر رفیعی‌منش با اشاره به اهمیت معاینات ادواری ادامه داد: این معاینات با هدف پایش مستمر سلامت کارکنان و شناسایی زودهنگام نشانه‌های بیماری انجام می‌شوند تا در صورت مشاهده علائم اولیه، اقدامات لازم پیش از پیشرفت آسیب صورت گیرد.

وی همچنین درباره دیگر انواع معاینات طب کار توضیح داد: معاینات بازگشت به کار برای ارزیابی توانایی فرد پس از بیماری یا حادثه و تعیین شرایط مناسب بازگشت به فعالیت شغلی انجام می‌شود. معاینات پایان اشتغال نیز می‌تواند در ثبت وضعیت سلامت فرد مؤثر باشد و معاینات ارجاعی مراجع قانونی برای بررسی تخصصی اختلافات مرتبط با سلامت شغلی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تکالیف قانونی کارفرمایان در حفاظت از سلامت کارکنان

این متخصص طب کار با تأکید بر مسئولیت کارفرمایان در تأمین محیط کار ایمن اظهار کرد: قانون کار جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه ماده ۹۲، برای پایش سلامت شاغلان و انجام معاینات پزشکی الزامات مشخصی تعیین کرده است. بر اساس این ماده، کارفرمایان در کارگاه‌های مشمول موظف‌اند برای کارکنان پرونده پزشکی تشکیل دهند و معاینات دوره‌ای را مطابق ضوابط قانونی و در مراکز مجاز پیگیری کنند.

وی تأکید کرد: سلامت شغلی نباید به انجام صوری معاینات محدود شود؛ بلکه لازم است متناسب با نوع فعالیت و مخاطرات هر محیط کار، برنامه‌ای مستمر برای شناسایی و کنترل عوامل زیان‌آور تدوین شود. بهره‌گیری از تخصص‌های طب کار، بهداشت حرفه‌ای و ارگونومی می‌تواند به کاهش آسیب‌های جسمی و روانی، حفظ توان کاری کارکنان و پیشگیری از خسارات انسانی و اقتصادی کمک کند.

سه سطح پیشگیری؛ اولویت با کنترل خطر در مبدأ

دکتر رفیعی‌منش با اشاره به اهمیت پیشگیری در سلامت شغلی گفت: اقدامات پیشگیرانه در سه سطح اولیه، ثانویه و ثالثیه تعریف می‌شوند و اجرای هماهنگ آن‌ها می‌تواند از بروز بیماری‌ها، پیشرفت آسیب‌ها و کاهش توان کاری افراد جلوگیری کند.

وی افزود: پیشگیری اولیه بر حذف یا کنترل عامل زیان‌آور در مبدأ تمرکز دارد و از مهم‌ترین راهکارهای آن می‌توان به عایق‌بندی دستگاه‌های پرسروصدا، بهسازی صوتی محیط، نصب سامانه‌های تهویه موضعی و عمومی و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی استاندارد، مانند گوشی ایمنی و ماسک‌های متناسب با نوع مواجهه، اشاره کرد. آموزش مستمر کارکنان نیز بخش مهمی از این اقدامات است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: پیشگیری ثانویه با هدف شناسایی زودهنگام آسیب‌ها از طریق غربالگری و معاینات دوره‌ای و انجام مداخلات به‌موقع صورت می‌گیرد. پیشگیری ثالثیه نیز شامل درمان تخصصی، بازتوانی و فراهم کردن شرایط بازگشت فرد به فعالیتی متناسب با توانایی‌های جسمی و روانی اوست.

وی در پایان تأکید کرد: توجه به سلامت شغلی، مسئولیتی مشترک میان کارفرمایان، متخصصان و شاغلان است. شناسایی به‌موقع خطرات، کنترل عوامل زیان‌آور در محیط کار و پیگیری منظم وضعیت سلامت کارکنان می‌تواند از بسیاری از آسیب‌های قابل پیشگیری جلوگیری کند و زمینه تداوم فعالیت سالم و ایمن نیروی کار را فراهم آورد.