بینایی طبیعی همیشه نشانه سلامت چشم نیست؛ بیماریهای خاموشی که میتوانند به نابینایی منجر شوند
متخصص چشمپزشکی با هشدار درباره پیشرفت خاموش برخی بیماریهای چشمی تأکید کرد: گلوکوم، رتینوپاتی دیابتی و شماری از بیماریهای شبکیه ممکن است تا مراحل پیشرفته بدون نشانههای محسوس باقی بمانند؛ ازاینرو، معاینات منظم چشمپزشکی نقشی اساسی در تشخیص زودهنگام و پیشگیری از آسیبهای جبرانناپذیر بینایی دارد.
دکتر میترا کریمی، متخصص چشمپزشکی، با تأکید بر اینکه طبیعیبودن دید لزوماً به معنای سلامت کامل چشم نیست، گفت: بسیاری از بیماریهای چشمی، از جمله گلوکوم یا آبسیاه، در مراحل اولیه بدون علامت یا با نشانههای خفیف پیشرفت میکنند و تشخیصندادن بهموقع آنها میتواند به آسیبهای جبرانناپذیر، کاهش شدید بینایی و حتی نابینایی منجر شود.
این پزشک متخصص و رتبهبرتر بُرد تخصصی چشمپزشکی سال ۱۴۰۵، گلوکوم را یکی از مهمترین علل نابینایی غیرقابلبرگشت در جهان دانست و افزود: این بیماری با آسیب تدریجی سلولهای گانگلیونی شبکیه و عصب بینایی همراه است و معمولاً در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد. گلوکوم ابتدا میدان بینایی محیطی را درگیر میکند و به همین دلیل ممکن است فرد تا مراحل پیشرفته، دید مرکزی و قدرت بینایی نسبتاً طبیعی داشته باشد؛ در حالی که آسیب واردشده به عصب بینایی معمولاً برگشتناپذیر است.
وی تشخیص زودهنگام و کنترل فشار داخل چشم را در مهار پیشرفت بیماری مؤثر دانست و اظهار کرد: درمان گلوکوم با توجه به شرایط بیمار میتواند شامل داروهایی مانند قطرههای چشمی یا جراحی باشد. در برخی موارد نیز از روشهای پیشرفته جراحی، از جمله استفاده از شانتهای چشمی و تکنیکهای دیگر، برای کنترل بیماری استفاده میشود.
دکتر کریمی رتینوپاتی دیابتی را از دیگر بیماریهای مهم چشمی برشمرد که ممکن است در مراحل اولیه و حتی برخی مراحل پیشرفته، بدون علائم واضح بینایی باشد. به گفته وی، افزایش طولانیمدت قند خون به عروق خونی شبکیه آسیب میزند و میتواند به رشد عروق غیرطبیعی، خونریزی داخل چشم و ادم ماکولا منجر شود. در صورت پیشرفت بیماری و درماننشدن آن، احتمال خونریزی داخل زجاجیه و جداشدگی شبکیه نیز افزایش مییابد و در نهایت ممکن است کاهش شدید بینایی یا نابینایی رخ دهد.
این متخصص چشمپزشکی با تأکید بر ضرورت پیگیری منظم وضعیت چشم در افراد مبتلا به دیابت گفت: همه بیماران دیابتی باید برای بررسی سلامت چشم به چشمپزشک مراجعه کنند و معاینات دورهای را جدی بگیرند؛ زیرا انتظار برای بروز علائم یا کاهش دید، روش مناسبی برای تشخیص این بیماری نیست.
وی دژنراسیون ماکولا وابسته به سن یا AMD را نیز از بیماریهای مهم شبکیه دانست و توضیح داد: این بیماری بیشتر در سالمندان دیده میشود و ماکولا، یعنی بخش مرکزی شبکیه که مسئول دید دقیق و تشخیص جزئیات است، را درگیر میکند. افراد مبتلا ممکن است در خواندن، تشخیص چهرهها و انجام فعالیتهای روزمره با مشکل مواجه شوند و در مراحل پیشرفته، افت شدید دید مرکزی را تجربه کنند.
دکتر کریمی خاطرنشان کرد: برخی بیماریهای شبکیه، دژنراسیون ماکولا و حتی بعضی تومورهای داخل چشمی ممکن است در مراحل اولیه علامت مشخصی نداشته باشند؛ بنابراین، نداشتن اختلال محسوس در بینایی به معنای منتفیبودن ابتلا به بیماریهای چشمی نیست.
وی جداشدگی شبکیه را یکی از فوریتهای مهم چشمپزشکی معرفی کرد و گفت: در این وضعیت، شبکیه از لایههای زیرین خود جدا میشود و خونرسانی و عملکرد طبیعی آن مختل میشود. مشاهده جرقههای نوری، افزایش ناگهانی مگسپران و احساس وجود پرده یا سایه در میدان بینایی از نشانههای هشداردهنده این عارضه است و تأخیر در مراجعه و درمان میتواند خطر نابینایی دائمی را افزایش دهد.
این متخصص چشمپزشکی درباره آبمروارید نیز اظهار کرد: این بیماری در اثر کدرشدن عدسی طبیعی چشم ایجاد میشود و معمولاً با افزایش سن ارتباط دارد. تاری دید، کاهش شفافیت تصاویر و حساسیت به نور از نشانههای آن است. آبمروارید در اغلب موارد با جراحی قابلدرمان است، اما پیشرفت شدید بیماری و دسترسینداشتن به درمان میتواند اختلال جدی بینایی ایجاد کند.
عفونتها و التهابهای چشمی؛ تهدیدی برای سلامت قرنیه
دکتر کریمی عفونتها و التهابهای شدید قرنیه یا کراتیت را نیز از عوامل تهدیدکننده بینایی دانست و افزود: قرنیه، لایه شفاف جلوی چشم است که در عبور و تمرکز نور نقش دارد. التهاب یا عفونت درماننشده این بافت میتواند به زخم، کدورت و آسیب دائمی قرنیه منجر شود و در موارد پیشرفته، بینایی را بهشدت کاهش دهد.
وی درباره التهاب عصب بینایی یا نوریت اپتیک نیز توضیح داد: این بیماری انتقال پیامهای بینایی از چشم به مغز را مختل میکند و معمولاً با کاهش دید، اختلال در تشخیص رنگها و گاهی درد هنگام حرکت چشم همراه است. تأخیر در تشخیص و درمان، بسته به علت و شدت التهاب، ممکن است آسیب پایدار عصب بینایی و کاهش بینایی را به دنبال داشته باشد.
این پزشک متخصص، انجام معاینات جامع چشمپزشکی را یکی از مهمترین راهکارهای شناسایی زودهنگام بیماریهای چشمی دانست و گفت: این معاینات میتواند شامل اندازهگیری حدت بینایی و فشار داخل چشم، بررسی عصب بینایی، ارزیابی میدان بینایی، معاینه کامل شبکیه با مردمک گشادشده به کمک قطرههای مخصوص و تصویربرداری تخصصی مانند OCT یا توموگرافی انسجام نوری باشد. این بررسیها امکان شناسایی برخی تغییرات ساختاری و عملکردی چشم را پیش از بروز اختلال محسوس در بینایی فراهم میکنند.
دکتر کریمی در پایان بر اهمیت معاینات منظم و غربالگری هدفمند، بهویژه برای افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای مانند دیابت و فشارخون بالا، افراد دارای سابقه خانوادگی گلوکوم و سالمندان تأکید کرد و گفت: تشخیص و مداخله بهموقع میتواند از پیشرفت بسیاری از بیماریهای چشمی و بروز موارد قابلپیشگیری نابینایی جلوگیری کند.