پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت  علمی گروه رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: تصویربرداری‌های همراه با اشعه در دوران بارداری به‌صورت معمول انجام نمی‌شود، اما در شرایطی که اندیکاسیون جدّی وجود داشته باشد و سلامت یا جان مادر در معرض خطر باشد، نمی‌توان صرفاً به دلیل بارداری از انجام تصویربرداری ضروری خودداری کرد.

دکتر پروانه لایق، عضو هیأت  علمی گروه رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به نگرانی بیماران، به‌ویژه زنان باردار، درباره عوارض تصویربرداری اظهار کرد: در دوران بارداری، روش‌های تصویربرداری همراه با اشعه به‌صورت معمول انجام نمی‌شود و استفاده از آنها باید بر اساس ضرورت پزشکی و شرایط بیمار باشد.

وی افزود: در روش‌هایی که از امواج صوتی استفاده می‌کنند، نگرانی خاصی از نظر عوارض معمول مطرح نیست، اما در رادیولوژی یک اصل اساسی وجود دارد و آن کاهش مواجهه بیمار تا حد امکان، در عین دستیابی به اطلاعات تشخیصی مورد نیاز است.

اصل «کمترین میزان مواجهه» در تصویربرداری

دکتر لایق با اشاره به مفهوم مواجهه در تصویربرداری پزشکی گفت: هر زمان فرد در معرض یک روش تصویربرداری قرار می‌گیرد، از جمله روش‌های مبتنی بر اشعه ایکس مانند گرافی و سی‌تی‌اسکن، باید اصل به حداقل رساندن میزان مواجهه مورد توجه قرار گیرد.

وی تصریح کرد: هدف صرفاً انجام تصویربرداری نیست، بلکه باید با کمترین میزان مواجهه، بیشترین اطلاعات تشخیصی مورد نیاز به دست آید.

عضو هیأت  علمی گروه رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: این اصل در گروه‌هایی که حساسیت بیشتری دارند، از جمله زنان باردار، جنین و کودکان، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و باید ملاحظات حفاظتی در مورد آنها با دقت بیشتری رعایت شود.

در شرایط خاص، بارداری مانع تصویربرداری ضروری نیست

این متخصص رادیولوژی درباره انجام تصویربرداری در دوران بارداری گفت: اگر شرایط خاصی ایجاد شود و یک اندیکاسیون جدّی وجود داشته باشد، نمی‌توان صرفاً به دلیل بارداری تصویربرداری ضروری را به‌طور مطلق کنار گذاشت.

وی افزود: چنانچه سلامت یا جان مادر در معرض خطر باشد، تصمیم‌گیری باید بر اساس شرایط همان بیمار انجام شود و ممکن است تصویربرداری برای رسیدن به تشخیص و تصمیم درمانی ضرورت پیدا کند.

دکتر لایق تأکید کرد: تصمیم‌گیری در این موارد باید «کیس به کیس» و متناسب با شرایط بیمار انجام شود و نمی‌توان برای همه بیماران یک نسخه واحد در نظر گرفت.

وی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی نیز اصول حفاظت از بیمار باید رعایت شود و در صورت ضرورت انجام تصویربرداری، اقدامات لازم برای کاهش میزان مواجهه و حفاظت از مادر و جنین در نظر گرفته شود.

کودکان و جنین؛ نیازمند توجه بیشتر به اصول حفاظتی

دکتر لایق با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به گروه‌های حساس در تصویربرداری گفت: در مورد مادر باردار، جنین و کودکان، اصل حفاظت باید با حساسیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: اصل اساسی این است که بیمار با کمترین میزان مواجهه، اطلاعات تشخیصی لازم را دریافت کند و روش تصویربرداری نیز متناسب با نیاز واقعی بیمار انتخاب شود.

این متخصص رادیولوژی تأکید کرد: انتخاب روش تصویربرداری باید هدفمند باشد و میزان مواجهه بیمار نیز متناسب با ضرورت تشخیصی آن در نظر گرفته شود.

تصویربرداری بیشتر، الزاماً به معنای تشخیص بهتر نیست

عضو هیأت  علمی گروه رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به ضرورت پرهیز از تصویربرداری‌های غیرضروری اظهار کرد: نمی‌توان صرفاً با این تصور که تصویربرداری بیشتر به تشخیص بهتر منجر می‌شود، روش‌های متعدد تصویربرداری را برای بیمار درخواست کرد.

وی افزود: ابتدا باید مشخص شود پزشک به دنبال پاسخ چه سؤال بالینی است و سپس بر اساس همان سؤال، مناسب‌ترین روش تصویربرداری انتخاب شود.

دکتر لایق ادامه داد: ممکن است یک روش تصویربرداری برای یک بیمار مناسب باشد، اما در بیمار دیگری با توجه به شرایط و نوع بیماری، روش دیگری ارجح باشد؛ بنابراین انتخاب روش باید بر اساس وضعیت بیمار و سؤال تشخیصی صورت گیرد.

وی تصریح کرد: اگر یک روش نتواند پاسخ مورد نیاز را در اختیار پزشک قرار دهد، می‌توان در مرحله بعد از روش دیگری استفاده کرد و در برخی بیماری‌ها نیز از ابتدا یک روش خاص ارجح است.

تصویربرداری جایگزین معاینه بالینی نیست

دکتر لایق در ادامه با تأکید بر اهمیت معاینه بالینی گفت: هیچ روش تصویربرداری به‌تنهایی جایگزین پزشک و معاینه بالینی نمی‌شود و تصویربرداری باید در کنار معاینه، آزمایش‌ها و سایر اطلاعات بالینی مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: پزشک ابتدا از طریق معاینه به مجموعه‌ای از یافته‌ها می‌رسد و سپس با استفاده از آزمایشگاه، تصویربرداری و سایر روش‌های تشخیصی، اطلاعات بیشتری برای رسیدن به تشخیص به دست می‌آورد.

این عضو هیأت  علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: هر یک از روش‌های تشخیصی جایگاه خاص خود را دارند و استفاده صحیح از آنها مستلزم توجه همزمان به یافته‌های بالینی و سؤال تشخیصی است.

آموزش پزشکی؛ از معاینه تا انتخاب روش تشخیصی مناسب

دکتر لایق با اشاره به نقش آموزش پزشکی در نحوه استفاده از روش‌های تشخیصی اظهار کرد: در تجربه پزشکان و استادان نسل‌های گذشته، تأکید بیشتری بر معاینه، مشاهده دقیق بیمار و حرکت مرحله‌به‌مرحله به سمت تشخیص وجود داشت.

وی افزود: افزایش دسترسی به روش‌های تصویربرداری نباید موجب شود پزشک بدون انجام معاینه مناسب، بیمار را مستقیماً برای تصویربرداری ارجاع دهد.

دکتر لایق تأکید کرد: پزشک باید ابتدا بر اساس معاینه و اطلاعات بالینی، سؤال تشخیصی درست را مطرح کند و سپس از روش مناسب برای پاسخ به آن سؤال استفاده کند.

وی در پایان گفت: هرچه تصویربرداری هدفمندتر انتخاب و استفاده شود، علاوه بر کمک به روند تشخیص، می‌تواند از انجام اقدامات غیرضروری، تحمیل هزینه به بیمار و استفاده نامتناسب از امکانات پزشکی جلوگیری کند.