پایگاه خبری وبدا

مسئول واحد بهداشت روان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح ریشه‌های زیستی و روانی شکل‌گیری افکار آسیب به خود، بر گذرا بودن این وضعیت تأکید کرد و ضمن ارائه راهنمای جامع مداخلات حمایتی، از آمادگی تمامی مراکز خدمات جامع سلامت برای ارائه خدمات رایگان روان‌شناختی به افراد در معرض خطر خبر داد.

دکتر ندا اخروی در گفت‌وگویی تفصیلی با وب‌دا، به ابعاد کلیدی پیرامون علل بروز افکار آسیب به خود، نشانه‌های هشدار، اصول همدلی و روش‌های خود‌مراقبتی پرداخت که مشروح آن در ادامه می‌آید:

ماهیت و ریشه‌های بن‌بست‌های فکری

وی با بیان اینکه پدیده افکار پایان دادن به زندگی، لزوماً به معنای تمایل قطعی فرد به مرگ نیست، اظهار کرد: بسیاری از افراد در طول عمر ممکن است این تجربه را داشته باشند. این فکر غالباً در شرایطی شکل می‌گیرد که فرد در فشار شدید روانی قرار دارد و ذهن او به دنبال راهی برای پایان دادن به رنجِ موجود است. در بسیاری موارد، این موضوع با اختلالاتی مانند افسردگی و به‌هم‌خوردن تعادل مواد شیمیایی مغز همراه است. باید بدانیم که فکر کردن به نبودن، پایانِ فرصت‌ها نیست، بلکه یک «فریادِ کمک‌خواهی» برای تغییرِ شرایط است.

عوامل محرک و ماهیت گذرا

دکتر اخروی با تأکید بر اینکه افکار آسیب به خود غالباً «گذرا» هستند، افزود: قرار گرفتن در بحران‌هایی نظیر شکست‌های عاطفی یا کاری، از دست دادن عزیزان، بیماری‌های مزمن و احساس طردشدگی، فرد را به سمت این تصور سوق می‌دهد که در بن‌بست است. مصرف مواد، الکل و اختلالات خلقی نیز می‌تواند این افکار را تشدید کند، اما این وضعیت مانند شرایط جوی، ناپایدار است و با مداخلات تخصصی قابل رفع می‌باشد.

نشانه‌های هشدار کلامی و رفتاری

مسئول واحد بهداشت روان تأکید کرد: اطرافیان باید جملات ناامیدکننده مستقیم («کاش زنده نبودم») یا غیرمستقیم («لازم نیست نگران من باشید») را بسیار جدی بگیرند. همچنین تغییرات رفتاری ناگهانی نظیر بخشش بی‌دلیل اموال، گوشه‌گیری شدید، بی‌توجهی به بهداشت فردی و تغییر ناگهانی در الگوی خواب یا خوراک، از نشانه‌های خطر هستند.

هنرِ همدلی در لحظات بحرانی

وی همدلی را مهم‌ترین ابزار نجات دانست و افزود: اجازه دهید فرد بدون ترس از قضاوت صحبت کند. احساسات او را تأیید کنید. جملاتی مانند «شرایطی که تحمل می‌کنی خیلی سنگین است» یا «حق داری که این‌قدر ناامید باشی»، به فرد نشان می‌دهد که در رنج خود تنها نیست.

پرهیز از رفتارهای آسیب‌رسان و نصیحت‌های شتاب‌زده

دکتر اخروی تصریح کرد: کوچک‌شمردن مشکل، مقایسه وضعیت فرد با دیگران، یا ارائه راهکارهای کلیشه‌ای مثل «اگر جای تو بودم فلان کار را می‌کردم»، نه تنها کمکی نمی‌کند بلکه فرد را به سکوت بیشتر و انزوا می‌کشاند. اگر نمی‌دانید چه بگویید، تنها سکوت کنید و گوش دهید؛ همین حضور، امن‌ترین پیام را به او می‌دهد.

اثر درمانیِ شنیدن

وی گوش دادن بدون قضاوت را تغییردهنده باور فرد دانست؛ فردی که در بحران است معمولاً گمان می‌کند برای کسی مهم نیست، اما شنیده شدن، این باور را تغییر می‌دهد و به او اجازه می‌دهد با آرامشِ بیشتر، مسیرهای جایگزین را ببیند.

خودیاری و سامانه‌های حمایتی

مسئول واحد بهداشت روان تأکید کرد: اگر خودتان چنین افکاری دارید، سکوت نکنید. با یک فرد مورد اعتماد صحبت کنید یا از سامانه‌های کشوری کمک بگیرید:

• اورژانس اجتماعی: ۱۲۳
• اورژانس پزشکی: ۱۱۵
• مشاوره بهزیستی: ۱۴۸۰
• مشاوره دانش‌آموزی: ۱۵۷۰
• خط ره‌آوا: ۰۲۱۵۴۴۶۷۰۰۰
• فوریت‌های روانپزشکی ایران: ۰۲۱۴۴۵۰۸۲۰۰
• سامانه نوشتاری طعم گیلاس: irancrisisline.org

امدادرسانی به اطرافیان

وی برای کمک به عزیزان پیشنهاد کرد: خطر را جدی بگیرید، مستقیم اما مهربانانه بپرسید «آیا به فکر آسیب رساندن به خودت هستی؟» (این پرسش فرد را تحریک نمی‌کند)، وسیله‌های آسیب‌رسان را دور کنید، فرد را تنها نگذارید و او را برای مراجعه به متخصص همراهی کنید.

مداخلات اضطراری و خدمات رایگان مراکز سلامت

دکتر اخروی در پایان خاطرنشان کرد: در شرایط خطر فوری، حتماً با اورژانس تماس بگیرید. همچنین تمامی مراکز خدمات جامع سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ساعات اداری، آماده ارائه خدمات و مداخلات روان‌شناختی کاملاً رایگان به افراد دارای افکار آسیب به خود یا سابقه این بحران‌ها هستند.