پایگاه خبری وبدا

گاهی یک نسخه، فقط فهرستی از نام چند دارو نیست.گاهی پشت همان کاغذ کوچک، اضطراب یک بیمار، نگرانی یک مادر، ترس یک همسر یا امید خانواده‌ای برای بازگشت عزیزشان به زندگی پنهان شده است. شاید همین نگاه است که وقتی دکتر زینت حیدری، عضو هیأت علمی  گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی و معاون فرهنگی و دانشجویی این دانشکده، از حرفه‌اش سخن می‌گوید، روایت خیلی زود از «دارو» عبور می‌کند و به «انسان» می‌رسد.

دکتر حیدری معتقد است دانش تخصصی، زمانی می‌تواند بیشترین اثر را در درمان داشته باشد که در کنار مهارت ارتباطی قرار گیرد و داروساز بتواند نگرانی‌های بیمار را بشنود، اعتماد او را جلب کند و مفاهیم علمی را به زبانی ساده و قابل فهم با او در میان بگذارد.

همدلی و ارتباط مؤثر؛ کلید اعتمادآفرینی

این عضو هیأت علمی  گروه داروسازی بالینی با تأکید بر اهمیت ارتباط میان داروساز و بیمار می‌گوید: داروساز ممکن است از نظر علمی بسیار توانمند باشد، اما اگر نتواند با بیمار ارتباط برقرار کند، نگرانی‌های او را بشنود و اعتمادش را جلب کند، بخش مهمی از دانش او در عمل به نتیجه نمی‌رسد.

به گفته وی، این موضوع در داروسازی بالینی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چرا که داروساز در این حوزه تنها با دارو مواجه نیست، بلکه با انسانی روبه‌روست که ممکن است در جریان درمان نگران، مضطرب یا خسته باشد.

دکتر حیدری می‌افزاید: توانایی گوش دادن به بیمار، تبدیل زبان تخصصی به مفاهیم ساده و در عین حال برقراری ارتباط سازنده با پزشک و سایر اعضای تیم درمان، از مهم‌ترین عوامل اثربخشی یک داروساز است.

وی تصریح می‌کند: دانش علمی به ما می‌گوید چه کاری درست است، اما مهارت ارتباطی کمک می‌کند آن کار درست را به شکلی انجام دهیم که بیمار آن را بپذیرد و در نهایت به نتیجه درمانی بهتری برسیم.

هوش مصنوعی رقیب داروساز نیست؛ همکار اوست

عضو هیأت علمی  گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ورود هوش مصنوعی به حوزه داروسازی را نه به معنای حذف داروساز، بلکه زمینه‌ای برای تغییر و ارتقای بخشی از وظایف حرفه‌ای او می‌داند.

وی توضیح می‌دهد: کارهایی که تکراری هستند، به پردازش حجم زیادی از داده نیاز دارند و از الگوی مشخصی پیروی می‌کنند، قابلیت بیشتری برای استفاده از فناوری دارند؛ از جمله بررسی اولیه تداخلات دارویی، تحلیل داده‌های دارویی و آزمایشگاهی، شناسایی برخی خطاهای نسخه‌نویسی، پایش مصرف دارو و کمک به انتخاب یا تنظیم درمان بر اساس داده‌های بیمار.

به گفته دکتر حیدری، هوش مصنوعی می‌تواند سرعت و دقت داروساز را افزایش دهد و زمان او را برای فعالیت‌های تخصصی‌تر و مهم‌تر آزاد کند، اما بخش‌هایی از حرفه داروسازی که به قضاوت حرفه‌ای، ارتباط انسانی، شناخت شرایط بیمار و مسئولیت‌پذیری وابسته است، به‌سادگی قابل جایگزینی نیست.

وی با اشاره به اهمیت شناخت شرایط واقعی زندگی بیمار می‌گوید: در گفت‌وگو با بیمار فقط اطلاعات پزشکی دریافت نمی‌کنیم؛ باید بدانیم چرا داروی خود را مصرف نمی‌کند، چه نگرانی یا باوری درباره درمان دارد و چه موانعی در زندگی واقعی او وجود دارد.

دکتر حیدری آینده داروسازی را در همکاری میان انسان و فناوری می‌داند و تأکید می‌کند: داروساز آینده باید بتواند از هوش مصنوعی استفاده کند، اما در عین حال مهارت قضاوت حرفه‌ای و ارتباط انسانی خود را نیز حفظ کند. هوش مصنوعی می‌تواند بخش زیادی از کارهای محاسباتی و تکراری را انجام دهد، اما تفسیر داده‌ها، تصمیم‌گیری حرفه‌ای، ارتباط با بیمار و پذیرش مسئولیت تصمیم درمانی همچنان بر عهده داروساز خواهد بود.

روایتی از یک نسخه؛ وقتی چند جمله، به بیمار امید می‌دهد

اما شاید تأثیرگذارترین بخش این گفت‌وگو، روایت دکتر حیدری از یک تجربه کاری باشد؛ تجربه‌ای که برای او یادآور شد داروساز گاهی فراتر از دارو و اطلاعات تخصصی، باید شنونده و همراه بیمار نیز باشد.

وی روایت می‌کند: روزی مردی وارد داروخانه شد تا داروی متوترکسات را برای همسرش که در بخش اورژانس زنان بستری بود، تهیه کند. همسر او دچار بارداری خارج رحمی شده بود و مرد بسیار آشفته و گریان بود.

دکتر حیدری می‌گوید: پشت آن نسخه، فقط یک دارو نبود؛ یک اتفاق سخت برای یک خانواده در جریان بود. از یک سو غم از دست دادن فرزندی که انتظار تولدش را داشتند و از سوی دیگر، ترس از اینکه مبادا همسرش را نیز از دست بدهد.

وی ادامه می‌دهد: چند لحظه فقط به حرف‌های او گوش دادم. خودم نیز تجربه بارداری خارج رحمی را پشت سر گذاشته بودم و می‌دانستم این شرایط فقط یک تشخیص پزشکی نیست؛ ترکیبی از ترس، غم و بلاتکلیفی است.

این استاد جوان داروسازی بالینی می‌گوید: به او گفتم «می‌فهمم الان چقدر سخت است؛ من هم این مسیر را پشت سر گذاشته‌ام. من زنده‌ام و امروز یک فرزند دارم. فعلاً به همسرتان فکر کنید و امیدوار باشید و اجازه بدهید پزشکان کارشان را انجام دهند.»

به گفته وی، شاید این جملات ساده به نظر برسند، اما دیدن لبخند و آرام‌تر شدن آن همراه بیمار، برایش تجربه‌ای عمیق و ماندگار بوده است.

دکتر حیدری می‌گوید: آن لحظه فهمیدم بیمار یا همراه بیمار، در کنار دارو و اطلاعات علمی، گاهی به کسی نیاز دارد که ترسش را بفهمد و در سخت‌ترین لحظه، کمی امید به او بدهد.

وی با اشاره به همین تجربه تأکید می‌کند: شاید بروشور دارو اطلاعات زیادی در اختیار ما بگذارد، اما گاهی مهم‌ترین «بروشور» داروخانه، همان چند جمله‌ای است که یک داروساز با دل و جان به بیمار یا همراه او می‌گوید.

از داروهای بیولوژیک تا درمان‌های هدفمند؛ آینده‌ای که به بیمار نزدیک‌تر می‌شود

دکتر حیدری در بخش دیگری از این گفت‌وگو، داروهای بیولوژیک و درمان‌های هدفمند را از هیجان‌انگیزترین پیشرفت‌های سال‌های اخیر در حوزه داروسازی می‌داند؛ پیشرفت‌هایی که به گفته او، نگاه نظام درمان به بسیاری از بیماری‌ها را تغییر داده‌اند.

وی توضیح می‌دهد: امروز در بسیاری از موارد، به جای اینکه تنها علائم بیماری را کنترل کنیم، می‌توانیم یک مسیر مولکولی مشخص را هدف قرار دهیم و درمان را دقیق‌تر دنبال کنیم.

این عضو هیأت علمی  گروه داروسازی بالینی با اشاره به پیشرفت‌های کشور در حوزه تولید داروهای پیچیده و زیست‌فناورانه می‌گوید: تولید داخلی داروهای بیولوژیک و برخی داروهای پیچیده و های‌تک، از اتفاقات مهم سال‌های اخیر است. پشت تولید یک داروی پیچیده، دانش فنی، تحقیق و توسعه، کنترل کیفیت و سال‌ها تلاش علمی قرار دارد.

به گفته وی، اهمیت این پیشرفت‌ها تنها در یک دستاورد علمی خلاصه نمی‌شود، بلکه می‌تواند مستقیماً بر دسترسی بیماران به درمان اثرگذار باشد.

دکتر حیدری تأکید می‌کند: زمانی که بتوانیم یک داروی مؤثر و پیچیده را با کیفیت مناسب در داخل کشور تولید کنیم، بخشی از دغدغه بیمار برای دسترسی به درمان کاهش می‌یابد؛ البته در کنار توجه به دستاوردهای داخلی، باید همچنان کیفیت، نوآوری، مطالعات بالینی و رقابت علمی با استانداردهای بین‌المللی را دنبال کنیم.

وی در پایان خاطرنشان می‌کند: هدف نهایی فقط «تولید دارو» نیست؛ هدف این است که بیمار ایرانی به درمانی مؤثر، باکیفیت، ایمن و قابل دسترس دسترسی داشته باشد.