پایگاه خبری وبدا

روانپزشک بیمارستان امید با تأکید بر اینکه رفتارهای مرتبط با آسیب به خود پدیده‌ای چندعاملی است، گفت: سابقه آسیب به خود، به‌ویژه در افرادی که در حال حاضر نیز نشانه‌هایی از قصد آسیب به خود را بروز می‌دهند، از مهم‌ترین عوامل هشداردهنده محسوب می‌شود و توجه جدی خانواده و اطرافیان را می‌طلبد.

دکتر حمیدرضا پوریوسف در گفت‌وگو با وب‌دا، اظهار کرد: رفتارهای مرتبط با آسیب به خود از جمله موضوعات مهم در حوزه سلامت روان است و عوامل متعددی در شکل‌گیری آن نقش دارند؛ از این رو، شناسایی عوامل خطر، توجه به علائم هشداردهنده و مداخله به‌موقع می‌تواند در پیشگیری از پیامدهای ناگوار مؤثر باشد.

سابقه آسیب به خود؛ مهم‌ترین عامل هشدار

وی افزود: افرادی که سابقه آسیب به خود دارند و به‌ویژه کسانی که در زمان حاضر درباره آسیب به خود صحبت می‌کنند یا نشانه‌هایی از قصد انجام آن را بروز می‌دهند، در گروه افراد نیازمند توجه و مراقبت بیشتر قرار دارند و باید شرایط آنان به‌صورت تخصصی ارزیابی شود.

این روانپزشک ادامه داد: توجه خانواده و اطرافیان به تغییرات رفتاری و هیجانی فرد و فراهم کردن امکان دسترسی سریع به خدمات تخصصی سلامت روان، از اقدامات مهم در چنین شرایطی است.

نقش اختلالات روانپزشکی و بیماری‌های جسمی

پوریوسف با اشاره به نقش اختلالات روانپزشکی در افزایش رفتارهای پرخطر گفت: این رفتارها در افراد مبتلا به برخی اختلالات روانپزشکی، به‌ویژه اختلالات افسردگی، بیشتر مشاهده می‌شود و به همین دلیل تشخیص و درمان به‌موقع اختلالات روانپزشکی اهمیت زیادی دارد.

وی همچنین بیماری‌های جسمی صعب‌العلاج و دردهای شدید و کنترل‌نشده را از دیگر عوامل مهم برشمرد و افزود: در بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج، کنترل مناسب درد، حمایت روانی و اجتماعی و دسترسی به خدمات تخصصی می‌تواند در کاهش فشار روانی و ارتقای کیفیت زندگی آنان مؤثر باشد.

عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر سلامت روان

روانپزشک بیمارستان امید با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی بر سلامت روان افراد اظهار کرد: بیکاری، مشکلات اقتصادی، شرایط نامناسب اجتماعی، بحران‌های مالی و برخی محدودیت‌های فردی و خانوادگی می‌توانند فشار روانی را افزایش داده و زمینه بروز رفتارهای پرخطر را فراهم کنند.

وی افزود: در برخی مطالعات، تفاوت‌هایی میان زنان و مردان از نظر نوع و پیامد رفتارهای مرتبط با آسیب به خود گزارش شده است؛ موضوعی که ضرورت توجه به ویژگی‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی هر فرد را نشان می‌دهد.

نوجوانان؛ گروهی نیازمند توجه بیشتر

پوریوسف با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به سلامت روان نوجوانان گفت: در این گروه سنی، تأثیرپذیری از محیط و همسالان بیشتر است و انتشار نامناسب اخبار و روایت‌های مربوط به رفتارهای آسیب‌رسان می‌تواند زمینه‌ساز رفتارهای تقلیدی شود.

وی خاطرنشان کرد: از دست دادن یکی از نزدیکان، مواجهه با بیماری‌های صعب‌العلاج، بحران‌های شدید خانوادگی و اقتصادی و سایر تجربه‌های پراسترس می‌توانند فشار روانی فرد را افزایش دهند و در چنین شرایطی، حمایت خانواده و دسترسی به خدمات تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

معنای زندگی و حمایت خانوادگی؛ دو عامل مهم در پیشگیری

این روانپزشک دانشگاه با اشاره به اهمیت معنای زندگی در سلامت روان اظهار کرد: در برخی افراد، احساس بی‌معنایی و از دست دادن امید می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشکلات جدی روانی شود؛ بنابراین تقویت امید، ارتباطات اجتماعی سالم، حمایت خانوادگی و بهره‌گیری از منابع معنوی و فرهنگی می‌تواند در ارتقای بهزیستی روانی مؤثر باشد.

پوریوسف افزود: در جوامعی مانند ایران، باورهای دینی و معنوی می‌توانند برای بسیاری از افراد منبع مهمی برای معنا، امید و تاب‌آوری باشند و در کنار خدمات تخصصی سلامت روان، به تقویت توانمندی فرد برای عبور از بحران کمک کنند.

وی همچنین نسبت به الگوگیری از رفتارهای آسیب‌رسان در برخی خانواده‌ها هشدار داد و گفت: لازم است خانواده‌ها شیوه‌های سالم حل مسئله و مقابله با بحران را به فرزندان آموزش دهند و در صورت مشاهده رفتارهای نگران‌کننده، از دریافت کمک تخصصی پرهیز نکنند.

علائم هشداردهنده را جدی بگیریم

روانپزشک بیمارستان امید با تأکید بر اینکه بسیاری از افراد پیش از بروز یک رفتار پرخطر، نشانه‌هایی از پریشانی و بحران روانی را بروز می‌دهند، گفت: تغییرات محسوس در رفتار، انزوای اجتماعی، ناامیدی، بیان احساس بی‌ارزشی یا صحبت درباره آسیب به خود از جمله نشانه‌هایی است که خانواده و اطرافیان نباید از کنار آن به سادگی عبور کنند.

وی تصریح کرد: حتی اگر اطرافیان احتمال دهند که فرد صرفاً در حال بیان احساسات خود است، باید این نشانه‌ها را جدی گرفت و فرد را برای ارزیابی تخصصی به مراکز خدمات سلامت روان ارجاع داد.

نوجوانان و سالمندان؛ نیازمند حمایت بیشتر

پوریوسف با اشاره به اهمیت توجه به سلامت روان سالمندان و نوجوانان گفت: این دو گروه به دلیل شرایط خاص سنی و اجتماعی ممکن است در برابر برخی عوامل خطر آسیب‌پذیرتر باشند.

وی افزود: در سالمندان، تنهایی، بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج، کاهش ارتباطات اجتماعی و احساس بی‌پناهی می‌تواند فشار روانی را افزایش دهد و خانواده‌ها باید با حفظ ارتباط مستمر، توجه به نیازهای عاطفی و جسمی و فراهم کردن دسترسی آنان به خدمات درمانی و حمایتی، نقش مؤثری در پیشگیری ایفا کنند.

این روانپزشک همچنین به ظرفیت نهادهای حمایتی اشاره کرد و گفت: اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و خط مشاوره تلفنی ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی از جمله منابعی هستند که افراد و خانواده‌ها می‌توانند در شرایط بحران برای دریافت راهنمایی و حمایت از آنها استفاده کنند.

آگاهی‌بخشی و کاهش عوامل خطر؛ محور اصلی پیشگیری

پوریوسف، آگاهی‌بخشی عمومی درباره سلامت روان و کاهش عوامل خطر را از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری دانست و اظهار کرد: افزایش سواد سلامت روان، کاهش فقر و بیکاری، تقویت حمایت‌های اجتماعی، دسترسی آسان به خدمات تخصصی و آموزش خانواده‌ها می‌تواند نقش مهمی در کاهش رفتارهای پرخطر داشته باشد.

وی تأکید کرد: اگرچه وضعیت ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای غربی از نظر میزان مرگ ناشی از این رفتارها متفاوت است، اما روندهای چند دهه اخیر و افزایش برخی عوامل خطر نشان می‌دهد که موضوع سلامت روان نیازمند توجه مستمر و برنامه‌ریزی جدی است.

روانپزشک بیمارستان امید خاطرنشان کرد: مهم‌ترین پیام برای خانواده‌ها این است که هیچ نشانه‌ای از بحران روانی را نادیده نگیرند و در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، به جای قضاوت یا سرزنش فرد، با حفظ آرامش، همدلی و حمایت، زمینه دریافت کمک تخصصی را فراهم کنند.