پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با هشدار نسبت به خطرات سیاه‌سرفه، گفت: این بیماری از طریق سرفه و تماس نزدیک منتقل می‌شود و شیرخواران، به‌ویژه نوزادان کمتر از دو تا چهار ماه، بیشترین خطر بستری، عوارض شدید و مرگ ناشی از آن را دارند.

دکتر محمدحسن اعلمی در گفت‌وگو با خبرنگار وبدا اظهار کرد: سیاه‌سرفه یک بیماری عفونی بسیار مسری است که عامل آن باکتری بوردتلا پرتوسیس است؛ باکتری‌ای که تنها انسان را مبتلا می‌کند و از طریق قطرات تنفسی ناشی از سرفه و تماس نزدیک از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود.

وی با بیان اینکه قدرت سرایت این بیماری در تماس‌های نزدیک بسیار بالا و حتی نزدیک به ۱۰۰ درصد است، افزود: باکتری عامل سیاه‌سرفه مدت طولانی در محیط زنده نمی‌ماند و تاکنون وجود حامل مزمن آن در انسان تأیید نشده است. در اغلب موارد نیز یکی از اعضای خانواده مانند خواهر، برادر یا سایر نزدیکان، منبع انتقال بیماری به کودک هستند.

بیشترین قدرت انتقال در دو هفته نخست بیماری

این استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین هفت تا ۱۰ روز و گاهی تا ۲۱ روز است، گفت: بیشترین قابلیت انتقال بیماری در دو هفته نخست بروز علائم وجود دارد.

وی افزود: بیشترین میزان ابتلا در کودکان کمتر از شش ماه مشاهده می‌شود، اما به دلیل کاهش تدریجی ایمنی، احتمال ابتلا در افراد واکسینه‌شده نیز وجود دارد.

دکتر اعلمی با اشاره به تغییر الگوی بیماری پس از همه‌گیری کووید-۱۹ اظهار کرد: هرچند اجرای فاصله‌گذاری اجتماعی، استفاده از ماسک و تعطیلی مدارس موجب کاهش چشمگیر موارد سیاه‌سرفه شد، اما اکنون نوجوانان و بزرگسالان به یکی از مهم‌ترین منابع انتقال بیماری به شیرخواران تبدیل شده‌اند؛ زیرا در این گروه‌های سنی بیماری معمولاً به صورت سرفه‌های طولانی‌مدت بروز می‌کند و اغلب تشخیص داده نمی‌شود.

سرفه‌های حمله‌ای و استفراغ پس از سرفه از مهم‌ترین علائم بیماری است

فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان با بیان اینکه سیاه‌سرفه در کودکان معمولاً سه مرحله دارد، گفت: بیماری ابتدا با علائمی شبیه سرماخوردگی مانند آبریزش بینی و تب خفیف آغاز می‌شود و سپس وارد مرحله حمله‌ای می‌شود که مشخصه آن سرفه‌های شدید، پشت‌سرهم و حمله‌ای است.

وی افزود: در این مرحله کودک ممکن است دچار کبودی صورت، اشک‌ریزش، بیرون آمدن زبان، صدای دم بلند موسوم به «هوپ» و استفراغ پس از سرفه شود و شدت حملات طی هفته نخست افزایش یابد.

دکتر اعلمی ادامه داد: مرحله نقاهت نیز معمولاً یک تا دو هفته طول می‌کشد، اما سرفه‌ها ممکن است تا چند ماه، به‌ویژه هنگام فعالیت یا مواجهه با محرک‌های تنفسی، ادامه داشته باشد.

قطع تنفس؛ نخستین علامت بیماری در نوزادان

وی با تأکید بر اینکه تظاهر سیاه‌سرفه در شیرخواران متفاوت است، اظهار کرد: در بسیاری از نوزادان، نخستین علامت بیماری ممکن است قطع ناگهانی تنفس باشد و علائم شناخته‌شده سیاه‌سرفه مشاهده نشود.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: نوجوانان و بزرگسالان مبتلا نیز معمولاً با سرفه‌های خشک و طولانی‌مدت مراجعه می‌کنند و به همین دلیل، بدون تشخیص صحیح، بیماری را به کودکان و شیرخواران منتقل می‌کنند.

شیرخواران زیر چهار ماه بیشترین خطر مرگ را دارند

دکتر اعلمی با اشاره به شدت بیماری در شیرخواران گفت: حدود ۸۲ درصد نوزادان کمتر از دو ماه مبتلا به سیاه‌سرفه نیاز به بستری پیدا می‌کنند. همچنین عفونت ریه در ۲۵ درصد، تشنج در چهار درصد، درگیری مغزی در یک درصد و مرگ در حدود یک درصد این بیماران گزارش شده است.

وی تأکید کرد: بیش از ۹۰ درصد مرگ‌های ناشی از سیاه‌سرفه در کودکان کمتر از چهار ماه رخ می‌دهد؛ از این رو تشخیص سریع بیماری و مراقبت دقیق از نوزادان اهمیت حیاتی دارد.

آزمایش PCR بهترین روش تشخیص است

استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد، استفراغ پس از سرفه و تکرار حملات سرفه با فاصله‌هایی که کودک برای چند ساعت حال عمومی مناسبی دارد را از مهم‌ترین نشانه‌های تشخیصی بیماری برشمرد و گفت: آزمایش PCR روی ترشحات حلق و مجاری تنفسی، روش استاندارد و انتخابی برای تشخیص آزمایشگاهی سیاه‌سرفه است.

شیرخواران مبتلا باید در بیمارستان بستری شوند

این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان اظهار کرد: تمامی شیرخواران کمتر از شش ماه مبتلا به سیاه‌سرفه معمولاً باید در بیمارستان بستری شوند تا روند بیماری، وضعیت تنفس، تغذیه و احتمال بروز عوارض به‌صورت مستمر پایش شود.

وی افزود: فراهم کردن محیطی آرام برای کودک، تأمین تغذیه مناسب و آموزش والدین درباره نحوه مراقبت از بیمار، از مهم‌ترین اقدامات درمانی محسوب می‌شود.

دکتر اعلمی با تأکید بر اینکه تغذیه شیرخوار نباید به دلیل سرفه قطع شود، گفت: تغذیه باید با حجم کمتر و دفعات بیشتر انجام شود تا ضمن تأمین نیازهای کودک، احتمال بروز حملات شدید سرفه و استفراغ کاهش یابد.

آزیترومایسین درمان انتخابی سیاه‌سرفه است

وی با بیان اینکه آزیترومایسین در تمامی گروه‌های سنی، داروی انتخابی درمان سیاه‌سرفه است، اظهار کرد: اگر درمان در مرحله اولیه بیماری آغاز شود، می‌تواند طی سه تا چهار روز باکتری را از بین برده و شدت علائم را کاهش دهد.

دکتر اعلمی افزود: آغاز درمان در مرحله حمله‌ای، اگرچه سیر بیماری را تغییر نمی‌دهد، اما نقش مؤثری در کاهش انتقال بیماری به سایر افراد دارد.

واکسیناسیون؛ مؤثرترین راه پیشگیری

این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان واکسیناسیون را مؤثرترین راهکار پیشگیری از سیاه‌سرفه دانست و گفت: واکسن سیاه‌سرفه موجب کاهش بیش از ۹۹ درصدی موارد بیماری شده و اثربخشی آن بین ۷۰ تا ۹۰ درصد است.

وی خاطرنشان کرد: ایمنی حاصل از واکسن یا ابتلای طبیعی دائمی نیست و به همین دلیل رعایت برنامه واکسیناسیون و دریافت دوزهای یادآور اهمیت زیادی دارد.

دکتر اعلمی تصریح کرد: تمامی افراد دارای تماس نزدیک با بیمار، بدون توجه به سن یا وضعیت واکسیناسیون، باید داروی پیشگیری دریافت کنند و افراد مبتلا نیز تا پنج روز پس از شروع درمان نباید در مهدکودک، مدرسه یا محیط کار حضور داشته باشند.

واکسیناسیون مادران باردار از نوزادان محافظت می‌کند

وی با اشاره به اهمیت ایمن‌سازی زنان باردار گفت: واکسیناسیون مادران در هفته‌های ۲۷ تا ۳۶ بارداری، بین ۸۰ تا ۹۱ درصد در پیشگیری از ابتلای نوزادان به سیاه‌سرفه مؤثر است و یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری محسوب می‌شود.

دکتر اعلمی در پایان با تأکید بر ضرورت تشخیص سریع بیماری، تکمیل واکسیناسیون کودکان، توجه به سرفه‌های حمله‌ای و طولانی‌مدت در نوجوانان و بزرگسالان و جلوگیری از تماس افراد علامت‌دار با شیرخواران، گفت: رعایت این اصول می‌تواند نقش مهمی در کاهش انتقال، بستری و مرگ‌ومیر ناشی از سیاه‌سرفه داشته باشد.