فناوریهای هوشمند؛ ابزاری برای پایش و مراقبت بهتر از سلامت خواب
توسعه فناوریهای دیجیتال و کاربرد هوش مصنوعی، ظرفیتهای تازهای برای پایش وضعیت خواب، شناسایی برخی اختلالات و پیگیری روند درمان بیماران ایجاد کرده است؛ با این حال، این ابزارها مکمل خدمات تخصصی پزشکی هستند و جایگزین روشهای استاندارد تشخیص و قضاوت بالینی پزشک نمیشوند.
دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و مجری و همکار طرحهای پژوهشی حوزه خواب با اشاره به گسترش فناوریهای هوشمند در حوزه سلامت گفت: ابزارهای دیجیتال و سامانههای هوشمند با قابلیت ثبت و تحلیل اطلاعات مربوط به خواب، فرصتهای جدیدی برای بررسی الگوهای خواب، شناسایی برخی اختلالات و پیگیری وضعیت بیماران فراهم کردهاند.
دکتر شکوفه اعلائی در گفتوگو با وبدا، با تأکید بر اهمیت خواب در حفظ سلامت افراد اظهار کرد: خواب نامناسب میتواند بر تمرکز، حافظه، عملکرد روزانه و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد؛ ازاینرو، در سالهای اخیر، در کنار روشهای شناختهشده تشخیص و درمان اختلالات خواب، استفاده از ابزارهای الکترونیکی، فناوریهای دیجیتال و روشهای هوشمند برای بررسی وضعیت خواب و کمک به بهبود آن مورد توجه قرار گرفته است.
وی در عین حال تأکید کرد: این فناوریها نقش مکمل در مراقبتهای پزشکی دارند و جایگزین روشهای استاندارد تشخیص و قضاوت بالینی پزشک نمیشوند.
از ساعتها و حلقههای هوشمند تا تشکها و بالشهای دیجیتال
دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به گسترش ابزارهای هوشمند در حوزه پایش خواب بیان کرد: ساعتها و حلقههای هوشمند، دستگاههای پایش خواب، تشکها و بالشهای هوشمند و برنامههای تلفن همراه، از جمله فناوریهایی هستند که میتوانند اطلاعاتی درباره وضعیت خواب افراد ثبت کنند.
وی افزود: این ابزارها بر اساس نوع فناوری و حسگرهای بهکاررفته در آنها، قابلیت ثبت اطلاعاتی مانند مدت خواب، حرکات بدن، ضربان قلب و برخی تغییرات تنفسی در طول شب را دارند و میتوانند به شناخت بهتر الگوهای خواب کمک کنند.
این پژوهشگر حوزه خواب با اشاره به توسعه فناوریهای غیرتماسی در این زمینه گفت: در برخی فناوریهای جدید، نیازی به اتصال حسگر به بدن فرد نیست و دستگاه میتواند از فاصله مشخصی، برخی حرکات و الگوهای تنفسی او را بررسی کند.
وی ادامه داد: در کنار ابزارهای پایش، سامانههایی نیز طراحی شدهاند که با تنظیم نور، دمای محیط یا وضعیت تخت، به فراهم شدن شرایط مناسبتر برای خواب کمک میکنند. بنابراین، برخی فناوریهای جدید علاوه بر ثبت اطلاعات، با هدف بهبود شرایط محیطی خواب نیز توسعه یافتهاند.
نقش هوش مصنوعی در تحلیل اطلاعات خواب
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح کاربرد هوش مصنوعی در بررسیهای تخصصی خواب اظهار کرد: یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی، کمک به تحلیل اطلاعات ثبتشده در مراکز تخصصی بررسی خواب است.
اعلائی توضیح داد: در این مراکز، اطلاعات مختلفی از جمله سیگنالهای مغزی و تنفسی ثبت میشود که تحلیل آنها برای شناسایی مراحل مختلف خواب و تشخیص رویدادهای غیرطبیعی اهمیت دارد. هوش مصنوعی میتواند در تحلیل این سیگنالها و بررسی اطلاعات ثبتشده به متخصصان کمک کند.
وی افزود: برخی سامانههای هوشمند نیز با بررسی اطلاعات دستگاههای پایش خواب میتوانند در غربالگری اختلالاتی مانند وقفه تنفسی هنگام خواب کاربرد داشته باشند. همچنین این سامانهها میتوانند برای پیگیری روند درمان بیماران و بررسی تغییرات وضعیت خواب در طول زمان مورد استفاده قرار گیرند و اطلاعات تکمیلی در اختیار متخصصان قرار دهند.
به گفته وی، استفاده از این فناوریها میتواند فرایند بررسی و تحلیل اطلاعات را تسهیل کند و ظرفیت تازهای برای بهرهگیری از دادههای مرتبط با خواب در مراقبتهای پزشکی ایجاد کند.
توسعه فناوریهای خواب؛ نیازمند همکاری پزشکان و متخصصان فناوری
دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر ضرورت همکاری میان متخصصان پزشکی و پژوهشگران حوزه فناوری خاطرنشان کرد: حضور پزشکان متخصص خواب در طراحی و ارزیابی فناوریهای مرتبط با این حوزه ضروری است؛ زیرا این متخصصان با شناخت مشکلات بیماران و نیازهای تشخیصی و درمانی، نقش مهمی در تعیین کاربرد مناسب ابزارها و ارزیابی نتایج آنها دارند.
وی تصریح کرد: در کنار پزشکان متخصص خواب، پژوهشگران حوزه مهندسی پزشکی، انفورماتیک پزشکی و هوش مصنوعی نیز میتوانند در طراحی، توسعه و بهبود این فناوریها مشارکت کنند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: توسعه یک فناوری پزشکی تنها به طراحی فنی آن محدود نمیشود، بلکه باید مشخص باشد این ابزار چه نیازی را برطرف میکند و نتایج حاصل از آن تا چه اندازه میتواند در فرایندهای تشخیصی و درمانی مفید باشد.
وی تأکید کرد: فناوریهای هوشمند با هدف کمک به متخصصان و تسهیل برخی فرایندهای بررسی و پایش خواب توسعه مییابند و جایگزین قضاوت بالینی پزشک و روشهای استاندارد تشخیص و درمان نیستند.
چرا نباید تنها به اطلاعات ساعتهای هوشمند اعتماد کرد؟
این پژوهشگر حوزه خواب با اشاره به رواج استفاده از ساعتهای هوشمند و برنامههای تلفن همراه برای بررسی وضعیت خواب گفت: اطلاعات این ابزارها ممکن است برای آگاهی از برخی الگوهای خواب مفید باشد، اما دقت آنها یکسان نیست و هرکدام قابلیتها و محدودیتهای خاص خود را دارند.
اعلائی خاطرنشان کرد: نباید صرفاً بر اساس اطلاعات ثبتشده توسط ساعتهای هوشمند یا برنامههای تلفن همراه درباره وجود اختلال خواب یا نیاز فرد به درمان تصمیمگیری کرد؛ زیرا تشخیص و انتخاب روش درمان، نیازمند ارزیابی تخصصی و توجه به شرایط بالینی فرد است.
وی افزود: این ابزارها میتوانند نقشی مکمل در پایش وضعیت خواب داشته باشند، اما نتایج آنها باید با در نظر گرفتن محدودیتهای فناوری و در چارچوب ارزیابی پزشکی تفسیر شود.
آینده پایش خواب؛ از خانه تا مراکز تخصصی درمان
اعلائی در تشریح چشمانداز آینده فناوریهای حوزه خواب اظهار کرد: انتظار میرود با پیشرفت فناوری و گسترش همکاری میان متخصصان پزشکی خواب و پژوهشگران حوزه مهندسی و فناوری اطلاعات، ابزارهای دقیقتر و کاربردیتری برای پایش خواب در منزل، شناسایی زودهنگام برخی مشکلات و پیگیری بهتر روند درمان بیماران در دسترس قرار گیرد.
وی تأکید کرد: استفاده گسترده از این ابزارها نیازمند بررسی علمی دقت و اثربخشی آنهاست و صرف هوشمند بودن یک دستگاه یا استفاده از فناوری هوش مصنوعی، به معنای قابلاعتماد بودن نتایج آن نیست.
دانشیار گروه انفورماتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: آنچه در توسعه این فناوریها اهمیت دارد، ارزیابی علمی عملکرد آنها و اطمینان از کاربرد مناسبشان در فرایند مراقبت از بیماران است.
به گفته اعلائی، با توسعه ابزارهای دقیقتر و تقویت همکاری میان متخصصان پزشکی و پژوهشگران حوزه فناوری، میتوان به آیندهای امیدوار بود که در آن پایش وضعیت خواب در منزل، شناسایی زودهنگام برخی اختلالات و پیگیری روند درمان با امکانات بیشتری انجام شود؛ با این حال، بهرهگیری مؤثر از این ظرفیتها همچنان به اعتبار علمی فناوریها و استفاده صحیح از آنها در کنار دانش و قضاوت تخصصی پزشکان وابسته است.
درج نظر