پایگاه خبری وبدا

استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه بیماری‌های قلبی‌عروقی عامل یک‌سوم مرگ‌ومیرهای جهان هستند، بر ضرورت کنترل مستمر فشارخون، چربی و قند خون، اصلاح سبک زندگی و پرهیز از مصرف خودسرانه آسپرین تأکید کرد و نسبت به علائم غیرمعمول سکته قلبی، به‌ویژه در زنان، سالمندان و بیماران دیابتی، هشدار داد.

دکتر نوید ربیعی، متخصص بیماری‌های قلب و عروق و استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به آمارهای نگران‌کننده بیماری‌های قلبی‌عروقی در جهان افزود: این بیماری‌ها عامل حدود یک مورد از هر سه مرگ در جهان هستند و سالانه جان نزدیک به ۲۰ میلیون نفر را می‌گیرند. همچنین از هر سه نفر در جهان، یک نفر به فشارخون بالا مبتلاست؛ درحالی‌که نیمی از مبتلایان از بیماری خود اطلاع ندارند و در میان افرادی که تحت درمان دارویی قرار دارند، تنها یک نفر از هر چهار نفر فشارخون کنترل‌شده دارد.

این متخصص قلب و عروق ادامه داد: بررسی‌ها در خراسان رضوی نیز نشان می‌دهد تقریباً یک نفر از هر پنج نفر به اختلالات چربی خون مبتلاست؛ موضوعی که اهمیت غربالگری، شناسایی به‌موقع عوامل خطر و پیگیری مستمر وضعیت سلامت را دوچندان می‌کند.

درد قلبی همیشه در قفسه سینه احساس نمی‌شود

دکتر ربیعی با تأکید بر ضرورت شناخت علائم سکته قلبی اظهار کرد: برخلاف تصور رایج، درد قلبی الزاماً در سمت چپ قفسه سینه بروز نمی‌کند و ممکن است به شکل سوزش، احساس سنگینی، درد گلو یا تیر کشیدن فک تحتانی ظاهر شود و به پشت، شانه‌ها، دست چپ یا حتی دست راست انتشار یابد.

وی افزود: در گروه‌های پرخطر، از جمله زنان، سالمندان و به‌ویژه بیماران مبتلا به دیابت، علائم حمله قلبی ممکن است غیرمعمول باشد؛ به‌گونه‌ای که فرد به‌جای درد واضح قفسه سینه، ضعف و بی‌حالی، تعریق سرد، سبکی سر یا تنگی نفس ناگهانی را تجربه کند.

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: بروز ناراحتی قفسه سینه هنگام فعالیت‌هایی مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پله، کاهش ناگهانی توان انجام فعالیت‌های روزمره و تداوم درد از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. در صورت بروز علائم مشکوک به حمله قلبی، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

پایش فشارخون، قند و چربی خون؛ مهم‌تر از انجام آزمایش‌های غیرضروری

دکتر ربیعی با تأکید بر ضرورت تمرکز بر شناسایی و کنترل عوامل خطر گفت: هیچ آزمایش یا روش تصویربرداری به‌تنهایی نمی‌تواند سلامت قلب را به‌طور قطعی تضمین کند؛ بلکه آگاهی از شاخص‌های سلامت فردی و کنترل مناسب آن‌ها، نقش اساسی در پیشگیری از حوادث قلبی‌عروقی دارد.

وی افزود: بررسی منظم فشارخون باید از ۱۸ سالگی آغاز شود. در افراد دارای فشارخون طبیعی و بدون عوامل خطر خاص، فاصله بررسی‌ها می‌تواند سه تا پنج سال باشد؛ اما افراد بالای ۴۰ سال بهتر است دست‌کم سالی یک‌بار فشارخون خود را کنترل کنند. البته در صورت وجود عوامل خطر یا نتایج غیرطبیعی، پایش باید با فواصل کوتاه‌تر و بر اساس نظر پزشک انجام شود.

این متخصص قلب و عروق ادامه داد: ارزیابی چربی خون از سنین جوانی اهمیت دارد و در افراد بدون عوامل خطر، تکرار آزمایش بر اساس وضعیت فرد و نظر پزشک تعیین می‌شود. همچنین غربالگری قند خون در افراد بالای ۳۵ سال ضروری است و در صورت طبیعی بودن نتیجه و نبود عوامل خطر جدید، تکرار آن معمولاً در فواصل سه‌ساله توصیه می‌شود.

وی با اشاره به نقش عوامل ژنتیکی در بروز بیماری‌های قلبی‌عروقی اظهار کرد: اندازه‌گیری لیپوپروتئین(a) یا Lp(a) نیز می‌تواند در ارزیابی خطر قلبی‌عروقی، به‌ویژه در افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری‌های زودرس قلبی، مؤثر باشد. سطح این شاخص عمدتاً تحت تأثیر عوامل ژنتیکی است و معمولاً در طول زندگی تغییرات محدودی دارد.

دکتر ربیعی تأکید کرد: ارزیابی به‌موقع عوامل خطر و مداخله درمانی مناسب، در بسیاری از افراد نقش مؤثرتری در پیشگیری دارد و انجام اکوکاردیوگرافی یا نوار قلب بدون اندیکاسیون پزشکی، جایگزین پایش فشارخون، قند و چربی خون نمی‌شود.

قلیان؛ تهدیدی جدی برای سلامت قلب و عروق

وی با هشدار درباره باورهای نادرست پیرامون مصرف دخانیات گفت: قلیان برخلاف تصور برخی افراد، جایگزین کم‌خطر سیگار نیست و دود آن حاوی مواد سمی و زیان‌آوری است که سلامت قلب و عروق را تهدید می‌کنند.

این متخصص بیماری‌های قلب و عروق افزود: میزان مواجهه با دود و مواد سمی در مصرف قلیان به مدت مصرف، نوع قلیان و شرایط استفاده بستگی دارد؛ بنابراین نباید آن را راهی ایمن برای مصرف دخانیات دانست و بهترین راهکار، پرهیز از مصرف قلیان و سایر محصولات دخانی است.

چاقی شکمی و اضافه‌وزن؛ عوامل قابل اصلاح در پیشگیری از بیماری‌های قلبی

دکتر ربیعی با اشاره به ارتباط چاقی شکمی با افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی اظهار کرد: دور کمر بیش از ۱۰۲ سانتی‌متر در مردان و بیش از ۸۸ سانتی‌متر در زنان، از شاخص‌های متداول چاقی شکمی به شمار می‌رود. چاقی با اختلالات متابولیک و فرآیندهای التهابی همراه است و می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد.

وی افزود: حتی کاهش پنج تا ۱۰ درصد از وزن بدن در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی می‌تواند به بهبود برخی شاخص‌های سلامت، از جمله فشارخون و عوامل خطر متابولیک، کمک کند.

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره داروهای تزریقی جدید کاهش وزن نیز گفت: برخی از این داروها، علاوه بر کمک به کاهش وزن، در گروه‌های مشخصی از بیماران می‌توانند مزایای قلبی‌عروقی داشته باشند؛ اما مصرف آن‌ها باید با تجویز و نظارت پزشک انجام شود. این داروها جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند و دستیابی به نتایج پایدار، به اصلاح الگوی تغذیه، فعالیت بدنی و پیگیری درمان وابسته است.

۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته؛ گامی مؤثر برای سلامت قلب

دکتر ربیعی حداقل فعالیت بدنی توصیه‌شده برای بیشتر بزرگسالان را ۱۵۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت بدنی شدید در هفته عنوان کرد و گفت: پیاده‌روی تند، به‌گونه‌ای که فرد بتواند صحبت کند اما نتواند به‌راحتی آواز بخواند، نمونه‌ای از فعالیت بدنی با شدت متوسط است.

وی افزود: لازم نیست فعالیت بدنی حتماً به‌صورت پیوسته انجام شود و می‌توان آن را در چند نوبت طی روز تقسیم کرد. با این حال، بروز درد قفسه سینه، سرگیجه، تنگی نفس غیرمعمول یا کاهش سطح هوشیاری هنگام ورزش، مستلزم توقف فوری فعالیت و ارزیابی پزشکی است.

این متخصص قلب و عروق، خواب کافی را نیز یکی از عوامل مهم حفظ سلامت قلب دانست و خاطرنشان کرد: خواب شبانه هفت تا ۹ ساعت برای بیشتر بزرگسالان توصیه می‌شود و می‌تواند در حفظ سلامت عمومی و تنظیم بهتر فشارخون نقش داشته باشد.

کاهش مصرف نمک و انتخاب الگوی غذایی سالم

وی با تأکید بر اصلاح الگوی تغذیه برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی اظهار کرد: به‌جای حذف افراطی گروه‌های غذایی، بهتر است مصرف چربی‌های اشباع و حیوانی کاهش یابد و منابع چربی غیراشباع، از جمله روغن‌های گیاهی مناسب، جایگزین آن‌ها شوند. همچنین افزایش مصرف سبزیجات، میوه‌ها و حبوبات در کنار انتخاب مواد غذایی تازه و کم‌فرآوری‌شده اهمیت دارد.

دکتر ربیعی افزود: مصرف روزانه نمک باید به کمتر از پنج گرم، معادل تقریباً یک قاشق چای‌خوری، محدود شود. این مقدار شامل نمک افزوده‌شده به غذا و نمک موجود در مواد غذایی مانند نان، پنیر، خیارشور و محصولات فرآوری‌شده نیز می‌شود.

آسپرین ویتامین نیست؛ مصرف خودسرانه آن خطرناک است

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با هشدار درباره مصرف خودسرانه آسپرین برای پیشگیری از سکته قلبی تصریح کرد: این باور که همه افراد باید از سن مشخصی برای پیشگیری از حمله قلبی روزانه آسپرین مصرف کنند، با شواهد علمی جدید سازگار نیست. آسپرین ویتامین نیست و مصرف آن در افراد فاقد بیماری قلبی‌عروقی شناخته‌شده، به‌ویژه سالمندان، ممکن است خطر خونریزی‌های جدی گوارشی و داخل جمجمه‌ای را افزایش دهد.

وی تأکید کرد: تصمیم‌گیری درباره مصرف آسپرین باید بر اساس سابقه بیماری، میزان خطر قلبی‌عروقی و احتمال خونریزی و با نظر پزشک انجام شود. این دارو در برخی بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر یا افرادی که سابقه مشخصی از حوادث قلبی‌عروقی دارند، می‌تواند بخشی از درمان باشد؛ بنابراین شروع یا قطع آن، به‌ویژه در بیمارانی که پیش‌تر برایشان تجویز شده است، نباید بدون مشورت پزشک انجام شود.

دکتر ربیعی در پایان یادآور شد: کنترل منظم عوامل خطر، پرهیز از دخانیات، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی کافی، خواب مناسب و مراجعه به‌موقع برای ارزیابی پزشکی، از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند در حفظ سلامت قلب و پیشگیری از حوادث قلبی‌عروقی نقش داشته باشند.