هنری که با نام امیرالمؤمنین(ع) جان گرفت؛ روایت ۱۴ ماهه یک اثر فاخر تذهیب
آیدا مزاری، مامای شبکه بهداشت و درمان شهرستان کاشمر، در بخش غیرآوایی (هنری) سیاُمین جشنواره قرآن و عترت خانواده نظام سلامت و در رشته تذهیب شرکت کرد و با ارائه اثری متفاوت، رتبه نخست کشوری این رشته را به دست آورد؛ اثری که تماماً با هنر تذهیب اجرا شده و نام مبارک امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در مرکز آن و در میان مجموعهای از نقوش هندسی جای گرفته است.
نقوش هندسی این اثر به شکلی هماهنگ پیرامون نام مبارک امیرالمؤمنین(ع) گردش میکنند و حاصل ماهها مطالعه، طراحی و اجرای دقیق هستند؛ اثری که برای آفریننده آن، تنها یک تجربه هنری نیست، بلکه روایتی از ارادت، جستوجو، صبر و لطفی معنوی است که از نخستین جرقه شکلگیری ایده تا اجرای نهایی آن ادامه داشته است.
تذهیب؛ پیوند هنر ایرانی با معنویت و کتابت قرآن
مزاری در گفتوگو با وبدا، تذهیب را هنری ریشهدار در فرهنگ و هنر ایرانی میداند که در طول تاریخ پیوندی عمیق با معنویت، کتابآرایی و کتابت قرآن کریم داشته است.
وی درباره مفهوم تذهیب اظهار کرد: واژه تذهیب از «ذهب» به معنای طلا گرفته شده و به مفهوم طلااندود کردن و آراستن آثار با طلاست. نگارگری ایرانی نیز مجموعهای از هنرهایی همچون تذهیب، گلومرغ و مینیاتور را دربرمیگیرد و نمونههای ارزشمندی از هنر تذهیب را میتوان در قرآنهای تاریخی مشاهده کرد که برخی از این آثار امروز در گنجینههایی مانند موزه قرآن آستان قدس رضوی نگهداری میشوند.
این بانوی هنرمند با اشاره به پیشینه تذهیب در ایران ادامه داد: این هنر سابقهای پیش از اسلام دارد و نمونههایی از آن را میتوان در آثار تاریخی و دیوارنگارهها مشاهده کرد، اما پس از ورود اسلام و با گسترش اهمیت قرآن کریم و هنر کتابآرایی، تذهیب نیز رشد بیشتری پیدا کرد و به یکی از جلوههای مهم هنر ایرانی ـ اسلامی تبدیل شد.
وی افزود: در دورههای تیموری و صفوی نیز آثار فاخر و ارزشمندی در زمینه تذهیب خلق شد که بخشی از میراث ماندگار هنر ایرانی به شمار میرود.
سه سال جستوجو برای رسیدن به یک طرح متفاوت
مزاری درباره شکلگیری ایده اثر برگزیده خود بیان کرد: حدود سه سال به بررسی آثار قدما، آثار ارائهشده در جشنوارهها و ویژگیهای فنی و هنری آثار مختلف پرداختم تا بتوانم به طرحی پیچیده، اصیل و در عین حال چشمنواز برسم.
وی ادامه داد: با وجود این مطالعات، زمانی که تصمیم گرفتم طراحی اثر را آغاز کنم، حدود یک هفته مقابل صفحهای سفید قرار داشتم و هیچ ایدهای برای شروع کار نداشتم؛ بهگونهای که ذهنم به شکل عجیبی از هرگونه طرح و ایده خالی شده بود.
این مامای هنرمند افزود: در همین شرایط، بهصورت اتفاقی با یک نقش هندسی با عنوان «۶ علی سواد بیاض» مواجه شدم و همین اتفاق جرقه اصلی شکلگیری اثر را زد. تصمیم گرفتم نام امیرالمؤمنین(ع) را در مرکز اثر قرار دهم و پس از آن، مجموعهای از ایدهها در ذهنم شکل گرفت که طراحی و پرورش آنها حدود ۹ ماه زمان برد.
مزاری این اتفاق را نقطه عطف خلق اثر دانست و گفت: «به نظرم نام امیرالمؤمنین برای من گرهگشای مشکل بود؛ نه اینکه من آن را برطرف کنم، بلکه لطف امیرالمؤمنین بود که شامل حال من شد.»
۱۴ ماه برای خلق یک اثر
وی درباره مدت زمان اجرای اثر اظهار کرد: خلق این اثر در مجموع حدود ۱۴ ماه زمان برد؛ ۹ ماه صرف طراحی و پنج ماه نیز به اجرای فشرده و رنگگذاری اختصاص پیدا کرد.
مزاری افزود: در مرحله طراحی تلاش کردم میان اصالت و نوآوری تعادل برقرار کنم و در عین حال، پیچیدگی و ظرافت اثر به اندازهای باشد که بتواند شایسته نام امیرالمؤمنین(ع) باشد.
وی با بیان اینکه تقریباً تمام بخشهای تذهیب پیچیده و زمانبر هستند، ادامه داد: اجرای این هنر به دقت و تفکر زیادی نیاز دارد، اما سختترین و در عین حال شیرینترین بخش کار برای من همان لحظه آغاز اثر بود؛ زمانی که به شکلی غیرمنتظره نام امیرالمؤمنین(ع) به محور اصلی اثر تبدیل شد.
اصالت؛ پایهای برای نوآوری در تذهیب
این بانوی هنرمند درباره عناصر اصلی هنر تذهیب نیز گفت: «ختایی» و «اسلیمی» از مهمترین عناصر این هنر هستند. ختایی شامل گردش و حرکات چشمنواز ساقهها، گلها و غنچههاست و اسلیمی نیز بر حرکات گردشگونه و ملایم ساقهها استوار است که در برخی موارد نمادهایی همچون سرو یا بتهجقه بر روی آنها کار میشود.
وی حفظ اصالت در کنار نوآوری را نیازمند شناخت عمیق این هنر دانست و افزود: هنرمند ابتدا باید با مطالعه آثار قدما و بررسی آثار شاخص دوره معاصر، اصول تذهیب را بهخوبی بشناسد و سپس در چارچوبی که به اصالت هنر خدشه وارد نکند، به سمت خلاقیت و نوآوری حرکت کند.
تذهیب؛ هنری با هویت معنوی
مزاری تذهیب را هنری دانست که هویت آن با معنویت پیوندی ناگسستنی دارد و اظهار کرد: اگرچه تذهیب پیش از اسلام نیز در ایران وجود داشته و میتوان آثاری خلق کرد که ارتباط مستقیمی با قرآن نداشته باشند، اما پیوند این هنر با معنویت در گذشته وجود داشته و همچنان ادامه دارد.
وی یکی از چالشهای امروز تذهیب را کمرنگ بودن شناخت عمومی نسبت به این هنر عنوان کرد و گفت: دقت بالا و زمانبر بودن تذهیب ممکن است برخی افراد را از ورود به این عرصه منصرف کند، اما نسل جدید ظرفیت بالایی برای یادگیری و ادامه این هنر دارد.
این بانوی هنرمند ادامه داد: کمکاری تذهیبگران در معرفی این هنر و همچنین کمبود مسابقات و برنامههای هنری از دیگر عواملی است که موجب شده تذهیب کمتر از ظرفیت واقعی خود در جامعه شناخته شود و لازم است زمینه بیشتری برای معرفی این هنر و آشنایی مردم با ظرفیتهای آن فراهم شود.
وی با اشاره به مسیر یادگیری تذهیب خاطرنشان کرد: فعالیت جدی در این عرصه نیازمند سالها تحقیق، مشق نظری، تمرین و طراحی است، اما در سالهای اخیر علاقهمندان بیشتری به این هنر روی آوردهاند و این موضوع میتواند آینده امیدوارکنندهای برای تذهیب رقم بزند.
«من خالق اثر نیستم؛ وسیلهای برای خلق آن هستم»
مزاری در پاسخ به این پرسش که اگر فرصت اجرای دوباره این اثر را داشته باشد، چه بخشی را تغییر خواهد داد، گفت که هیچ بخشی از آن را تغییر نمیدهد.
وی توضیح داد: دلیل این نگاه صرفاً جنبه هنری ندارد؛ اتفاقی که در آغاز کار برایم رخ داد، نگاه من را به نقش خود در خلق اثر تغییر داد. خودم را خالق مطلق این اثر نمیدانم و معتقدم هنرمند تنها وسیلهای برای به وجود آمدن اثر است.
این مامای هنرمند افزود: آنچه برای من اتفاق افتاد، بیش از آنکه یک موفقیت شخصی باشد، لطف و افتخاری بزرگ است که نصیبم شده است.
مزاری کار برای هر یک از اهلبیت(ع) را برای خود بهعنوان یک ایرانی و شیعه افتخاری بزرگ دانست و درباره انتخاب نام امیرالمؤمنین(ع) برای محور اصلی اثر گفت: قرار گرفتن نام آن حضرت در مرکز این اثر را انتخابی بسیار درست میدانم؛ انتخابی که برای من دو دلیل مهم داشت؛ نخست احساس پدرانه و جایگاه «پدر امت» نسبت به امیرالمؤمنین(ع) و دوم مظلومیت بینهایت آن حضرت.
برای مزاری، این اثر در نهایت تنها مجموعهای از خطوط، نقوش و رنگها نیست؛ روایتی است از ماهها جستوجو برای یافتن یک ایده، سالها آموختن و تمرین و لحظهای که نام امیرالمؤمنین(ع) در مرکز صفحه نشست و مسیر خلق یک اثر ۱۴ ماهه را شکل داد؛ اثری که در سیاُمین جشنواره قرآن و عترت خانواده نظام سلامت، رتبه نخست کشوری رشته تذهیب را برای این مامای هنرمند به ارمغان آورد.
درج نظر