پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه فارماکولوژی و مرکز تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی مشهد از دستاورد پژوهشگران این دانشگاه در تولید داروی «گلوتیناز» برای کمک به بیماران مبتلا به سلیاک خبر داد و گفت: پرونده تحقیقاتی این دارو تکمیل و به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارسال شده است و در صورت تأیید نهایی، مراحل صدور مجوز ساخت و تولید انبوه آن دنبال خواهد شد.

دکتر حسن رخشنده در گفت‌وگو با خبرنگار وبدا، به مناسبت روز جهانی بیماری سلیاک اظهار کرد: سلیاک از بیماری‌هایی است که می‌تواند زندگی روزمره فرد مبتلا را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ زیرا بیمار برای پیشگیری از آسیب‌های ناشی از بیماری، ناگزیر به رعایت رژیم غذایی فاقد گلوتن است و رعایت مستمر این رژیم، به‌ویژه برای کودکان و خانواده‌هایی که دسترسی محدودی به محصولات فاقد گلوتن دارند، می‌تواند دشوار باشد.

سلیاک؛ بیماری ناشی از واکنش سیستم ایمنی به گلوتن

وی افزود: در بیماری سلیاک، مصرف گلوتن که عمدتاً در گندم، جو و فرآورده‌های حاوی آنها وجود دارد، موجب واکنش سیستم ایمنی می‌شود و می‌تواند به‌تدریج پرزهای روده کوچک را آسیب‌دیده کند.

دکتر رخشنده ادامه داد: آسیب پرزهای روده کوچک می‌تواند جذب مواد غذایی، ویتامین‌ها و املاحی مانند آهن، کلسیم و منیزیم را مختل کند و در نتیجه، بیمار ممکن است با وجود تغذیه مناسب با کم‌خونی، سوءتغذیه یا کمبودهای تغذیه‌ای مواجه شود.

سلیاک همیشه با علائم گوارشی همراه نیست

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه علائم سلیاک در افراد مختلف متفاوت است، گفت: اسهال، یبوست، دل‌درد، تهوع و استفراغ از جمله علائم گوارشی این بیماری هستند، اما برخی بیماران ممکن است علائم گوارشی مشخصی نداشته باشند.

وی افزود: در برخی موارد، بیماری با علائمی مانند کم‌خونی، سوءتغذیه، کاهش وزن یا اختلال رشد خود را نشان می‌دهد و به‌ویژه در کودکان، رشد ناکافی می‌تواند یکی از نشانه‌هایی باشد که پزشک را به بررسی احتمال ابتلا به سلیاک هدایت کند.

دشواری رعایت رژیم فاقد گلوتن

دکتر رخشنده با تأکید بر اینکه پرهیز از مصرف گلوتن همچنان اصل اساسی کنترل بیماری سلیاک است، اظهار کرد: بیمار باید از مصرف گندم، جو و فرآورده‌های حاوی گلوتن خودداری کند، اما رعایت این رژیم غذایی در زندگی روزمره همواره آسان نیست.

وی اضافه کرد: کودکان مبتلا به سلیاک ممکن است به دلیل شرایط سنی، محدودیت‌های غذایی خود را به‌خوبی رعایت نکنند و خانواده‌ها نیز برای کنترل تغذیه آنان با دشواری‌هایی مواجه باشند. از سوی دیگر، محصولات فاقد گلوتن در بسیاری از موارد قیمت بالاتری دارند و ممکن است در همه مناطق به‌راحتی در دسترس نباشند.

این استاد دانشگاه همچنین به احتمال وجود گلوتن در برخی محصولات غذایی اشاره کرد و گفت: آرد و فرآورده‌های گندم به دلیل ویژگی‌هایی مانند خاصیت کشسانی و غلیظ‌کنندگی، در تولید برخی محصولات غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند و به همین دلیل، توجه به ترکیبات محصولات برای بیماران مبتلا به سلیاک اهمیت دارد.

وی افزود: در برخی داروها نیز ممکن است ترکیبات حاوی گلوتن وجود داشته باشد و اطلاع‌رسانی دقیق درباره ترکیبات محصولات غذایی و دارویی می‌تواند به مدیریت بهتر رژیم غذایی بیماران کمک کند.

سلیاک با حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی متفاوت است

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بر ضرورت تفکیک بیماری سلیاک از حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی تأکید کرد و گفت: هر فردی که پس از مصرف گلوتن دچار علائم می‌شود، الزاماً مبتلا به سلیاک نیست.

دکتر رخشنده افزود: در حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی ممکن است فرد پس از مصرف مواد حاوی گلوتن علائمی را تجربه کند، اما در بیماری سلیاک، واکنش سیستم ایمنی می‌تواند به آسیب پرزهای روده کوچک منجر شود و این موضوع از تفاوت‌های اساسی میان این دو وضعیت است.

تولید گلوتیناز با استفاده از منابع گیاهی

وی درباره روند اجرای طرح تحقیقاتی تولید گلوتیناز بیان کرد: در این طرح، آنزیم گلوتیناز از سه منبع گیاهی شامل پاپایا، کیوی و یک گونه خاص از گندم استخراج و در مرحله نخست، عملکرد آن در محیط آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفت.

دکتر رخشنده ادامه داد: نتایج مطالعات آزمایشگاهی نشان داد این آنزیم توانایی تجزیه گلوتن را دارد. پس از آن، طرح تحقیقاتی تدوین شد و با اخذ تأییدیه کمیته اخلاق و همکاری متخصصان بالینی، مطالعه روی تعداد محدودی از بیماران انجام گرفت.

وی گفت: نتایج این مرحله رضایت‌بخش بود و بیماران شرکت‌کننده در طرح پس از دریافت دارو توانستند غذای حاوی گلوتن مصرف کنند؛ یافته‌ای که می‌تواند چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای برای ادامه تحقیقات و بررسی بیشتر این روش ایجاد کند.

گلوتیناز چگونه می‌تواند به بیماران کمک کند؟

عضو هیأت علمی گروه فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره نحوه عملکرد گلوتیناز اظهار کرد: این دارو پس از بلع در دستگاه گوارش و به صورت موضعی عمل می‌کند و هدف آن تجزیه گلوتن موجود در مواد غذایی است.

وی افزود: با توجه به اینکه عملکرد دارو در دستگاه گوارش انجام می‌شود، هدف این است که اثر آن موضعی باشد و برای فعالیت خود نیاز به ورود به کبد یا سایر ارگان‌های بدن نداشته باشد.

دکتر رخشنده تأکید کرد: گلوتیناز جایگزین رژیم غذایی فاقد گلوتن نیست و رعایت این رژیم همچنان اصل اساسی کنترل بیماری به شمار می‌رود؛ اما در صورت اثبات اثربخشی و دریافت مجوزهای لازم، می‌تواند در شرایطی مانند احتمال مصرف ناخواسته گلوتن، به عنوان یک گزینه کمکی مورد توجه قرار گیرد.

امید به دسترسی به گزینه‌ای با هزینه مناسب‌تر

وی با اشاره به هزینه و دسترسی محدود برخی محصولات فاقد گلوتن گفت: یکی از اهداف این طرح، کمک به بیمارانی است که به دلیل شرایط اقتصادی یا محل زندگی، امکان تهیه مستمر مواد غذایی فاقد گلوتن را ندارند و در صورت تولید انبوه، تلاش خواهد شد این دارو با هزینه مناسب در اختیار بیماران قرار گیرد.

دکتر رخشنده درباره آخرین وضعیت این طرح اظهار کرد: پرونده تحقیقاتی داروی گلوتیناز تکمیل و به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارسال شده است و پس از انجام بررسی‌های لازم، در صورت تأیید نهایی، مراحل مربوط به صدور مجوز ساخت و تولید انبوه دنبال خواهد شد.

وی ابراز امیدواری کرد: با طی مراحل قانونی و اخذ مجوزهای لازم، این دستاورد پژوهشی بتواند در آینده و در کنار رعایت رژیم غذایی مناسب، به کاهش بخشی از محدودیت‌های غذایی و مشکلات روزمره بیماران مبتلا به سلیاک کمک کند.