پایگاه خبری وبدا

متخصص سلامت روان بیمارستان امام رضا(ع) دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه اضطراب اجتماعی فراتر از خجالت معمولی و یک اختلال روان‌شناختی قابل درمان است، گفت: ترس مداوم از قضاوت دیگران، علائم جسمانی مانند تپش قلب و تعریق و رفتارهایی همچون اجتناب از حضور در جمع یا پناه بردن به گوشی همراه، می‌تواند چرخه‌ای ایجاد کند که در صورت تداوم، عملکرد تحصیلی، شغلی و ارتباطی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

هاجر یزدانی، متخصص سلامت روان بیمارستان امام رضا(ع)، در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: بر اساس طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها (ICD-11) و راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، اضطراب اجتماعی در گروه اختلالات اضطرابی قرار می‌گیرد و مشخصه اصلی آن، ترس مفرط و مداوم از مورد قضاوت قرار گرفتن، بررسی شدن یا تحقیر شدن توسط دیگران در موقعیت‌های مختلف اجتماعی است.

خجالت با اضطراب اجتماعی یکسان نیست

وی با تأکید بر ضرورت تفکیک خجالت معمولی از اختلال اضطراب اجتماعی گفت: خجالت می‌تواند بخشی طبیعی از ویژگی‌های شخصیتی افراد باشد، اما زمانی که ترس از موقعیت‌های اجتماعی موجب رنج روانی قابل توجه، اجتناب از فعالیت‌های معمول و اختلال در عملکرد تحصیلی، شغلی یا روابط اجتماعی شود، نیازمند توجه تخصصی است.

یزدانی افزود: بنابراین صرفاً کم‌حرف بودن یا احساس خجالت در برخی موقعیت‌ها به معنای ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی نیست و شدت، تداوم و میزان تأثیر علائم بر زندگی روزمره در ارزیابی این اختلال اهمیت دارد.

اضطراب اجتماعی چگونه چرخه‌ای از ترس و اجتناب ایجاد می‌کند؟

این متخصص سلامت روان با اشاره به مدل‌های شناختی اضطراب اجتماعی اظهار کرد: این اختلال را می‌توان در سه مؤلفه اصلی افکار، واکنش‌های فیزیولوژیک و رفتارها بررسی کرد.

وی توضیح داد: فرد ممکن است پیش از حضور در یک موقعیت اجتماعی، با پیش‌بینی شکست یا قضاوت منفی دیگران، دچار افکار منفی شود و تمرکز بیش از حدی بر عملکرد خود داشته باشد. همزمان، فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک می‌تواند علائمی مانند تپش قلب، تعریق، لرزش صدا، احساس داغی پوست و تنگی نفس ایجاد کند.

یزدانی ادامه داد: در مرحله بعد، فرد برای کاهش این اضطراب ممکن است از موقعیت اجتماعی اجتناب کند، تماس چشمی نداشته باشد یا حتی با پناه بردن به گوشی همراه، از تعامل مستقیم با دیگران فاصله بگیرد؛ رفتاری که اگر تکرار شود، می‌تواند فرصت تجربه موفقیت و اصلاح باورهای منفی را از فرد بگیرد.

عوامل بیولوژیک، محیطی و شناختی در شکل‌گیری اضطراب اجتماعی

وی درباره عوامل مؤثر در شکل‌گیری این اختلال گفت: اضطراب اجتماعی حاصل تعامل عوامل بیولوژیک، محیطی و شناختی است و مطالعات علمی به نقش فعالیت بیش از حد آمیگدال، به‌عنوان یکی از ساختارهای مهم مغز در پردازش ترس، در برخی افراد مبتلا اشاره کرده‌اند.

متخصص سلامت روان بیمارستان امام رضا(ع) افزود: تجربه‌های ناگوار دوران کودکی، قرار گرفتن در معرض قضاوت یا تمسخر در محیط مدرسه، سبک‌های فرزندپروری کنترل‌گر و سرزنش‌گر و شکل‌گیری باورهای منفی درباره خود، مانند احساس بی‌کفایتی، نیز می‌توانند در تداوم یا تشدید نشانه‌ها نقش داشته باشند.

ترس از قضاوت دیگران؛ مانعی برای ارتباط و دوست‌یابی

یزدانی با اشاره به دشواری برقراری ارتباط و دوست‌یابی در برخی مبتلایان به اضطراب اجتماعی اظهار کرد: این افراد ممکن است به‌طور مداوم نگران قضاوت دیگران باشند و رفتارها و کلمات خود را بیش از حد تحلیل و موشکافی کنند.

وی افزود: پیش‌بینی فاجعه‌آمیز پیش از حضور در جمع و نشخوار فکری طولانی‌مدت درباره اشتباهات احتمالی پس از پایان یک تعامل اجتماعی نیز از الگوهایی است که می‌تواند اضطراب را تقویت کند.

برای شروع ارتباط اجتماعی، از موقعیت‌های کم‌خطر آغاز کنید

این متخصص سلامت روان برای کاهش فشار روانی و تقویت مهارت‌های ارتباطی توصیه کرد: افراد می‌توانند در گام‌های نخست، به جای قرار گرفتن مستقیم در موقعیت‌های دشوار، از محیط‌های کم‌خطر و فعالیت‌های مشترک در کنار دیگران شروع کنند.

وی استفاده از پرسش‌های باز برای تشویق طرف مقابل به صحبت کردن را نیز مفید دانست و گفت: تمرکز آگاهانه بر گفتار فرد مقابل، ظاهر او و محیط پیرامون می‌تواند کمک کند کانون توجه از افکار درونی و خودانتقادی، به دنیای بیرون منتقل شود.

CBT؛ رویکرد مؤثر برای اصلاح باورها و مواجهه با ترس

یزدانی با تأکید بر ضرورت دریافت کمک تخصصی در شرایطی که اضطراب اجتماعی در امور روزمره اختلال ایجاد می‌کند، گفت: درمان شناختی‌رفتاری (CBT) از رویکردهای مؤثر در درمان این اختلال است و با اصلاح باورهای ناکارآمد و مواجهه تدریجی و برنامه‌ریزی‌شده با موقعیت‌های اضطراب‌آور، به فرد کمک می‌کند چرخه ترس و اجتناب را بشکند.

وی افزود: در موارد شدید و با تشخیص پزشک، ممکن است دارودرمانی با داروهای تنظیم‌کننده سروتونین مانند SSRIها نیز مورد استفاده قرار گیرد. همچنین تمرینات ذهن‌آگاهی می‌تواند در کاهش واکنش‌های تنش‌زا و کمک به تجربه لحظه حاضر بدون قضاوت، نقش داشته باشد.

مهارت‌های اجتماعی با تمرین تقویت می‌شوند

متخصص سلامت روان بیمارستان امام رضا(ع) در پایان خاطرنشان کرد: مهارت برقراری ارتباط و دوست‌یابی، ویژگی‌هایی کاملاً ثابت و غیرقابل تغییر نیستند و مانند بسیاری از مهارت‌های زندگی، با تمرین و تکرار تقویت می‌شوند.

یزدانی تأکید کرد: حضور تدریجی و شجاعانه در موقعیت‌های اجتماعی، حتی زمانی که فرد احساس می‌کند ممکن است دچار اشتباه شود، می‌تواند گامی مؤثر برای کاهش ترس، افزایش اعتماد به توانایی‌های فردی و بهبود سلامت روان باشد.