پایگاه خبری وبدا

متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ اختلالات حرکتی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح علائم، عوامل خطر و راهکارهای پیشگیری از زوال عقل و آلزایمر، بر اهمیت کنترل بیماری‌های زمینه‌ای، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و حفظ ارتباطات اجتماعی در کاهش خطر ابتلا تأکید کرد و گفت: مراقبت از بیمار مبتلا به آلزایمر علاوه بر درمان و مراقبت‌های پزشکی، نیازمند فراهم کردن محیطی آرام، ایمن و باثبات و توجه همزمان به سلامت جسمی و روانی مراقبان است.

دکتر علی شعیبی در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: دمانس یا زوال عقل به معنای اختلال پیشرونده در فرایندهای شناختی است که در نهایت می‌تواند عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار دهد. حافظه، زبان و تکلم، توانایی‌های دیداری ـ فضایی، توجه و تمرکز و همچنین عملکردهای اجرایی و سازمان‌دهی از جمله مهم‌ترین کارکردهای شناختی هستند و چنانچه یک یا چند مورد از این توانایی‌ها به‌صورت پیشرونده دچار اختلال شود و عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار دهد، می‌تواند نشانه دمانس باشد.

وی افزود: شایع‌ترین علت دمانس، بیماری آلزایمر است که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد زوال عقل را شامل می‌شود. این بیماری عمدتاً در افراد بالای ۶۵ سال دیده می‌شود و شیوع آن در زنان بیشتر گزارش شده است.

افزایش شمار مبتلایان به دمانس در جهان و ایران

این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به آمارهای جهانی گفت: در سال ۲۰۱۹ حدود ۵۷.۴ میلیون نفر در جهان مبتلا به دمانس بودند و بر اساس پیش‌بینی‌های علمی، این رقم تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۵۰ میلیون نفر خواهد رسید.

دکتر شعیبی ادامه داد: در ایران نیز در سال ۲۰۱۹ شمار مبتلایان به زوال عقل حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار نفر برآورد شده بود و پیش‌بینی می‌شود این تعداد تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۲.۸ تا ۳ میلیون نفر افزایش یابد.

وی در تشریح عوامل مؤثر بر افزایش موارد ابتلا در ایران بیان کرد: پیرشدن سریع هرم جمعیتی به دنبال کاهش نرخ زاد و ولد، کنترل نامطلوب برخی بیماری‌های زمینه‌ای و عوامل خطر بیماری‌های عروقی مانند دیابت، پرفشاری خون و چربی خون و همچنین شیوع بالای تصادفات و ضربات مغزی، از جمله عواملی هستند که می‌توانند در افزایش بار بیماری زوال عقل در کشور نقش داشته باشند.

زوال عقل زودرس؛ از دست دادن حافظه اخیر را جدّی بگیریم

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به امکان بروز آلزایمر در سنین پایین‌تر خاطرنشان کرد: اگرچه دمانس و آلزایمر اغلب در سنین بالای ۶۵ سال بروز می‌کنند، اما حدود ۵ تا ۱۰ درصد موارد در افراد زیر ۶۵ سال رخ می‌دهد که از آن با عنوان دمانس یا آلزایمر با شروع زودرس یاد می‌شود.

وی نخستین علامت شایع آلزایمر را اختلال در حافظه اخیر عنوان کرد و گفت: ممکن است فرد خاطرات بسیار دور خود را به‌خوبی به یاد داشته باشد، اما در یادآوری اتفاقات نزدیک دچار مشکل شود؛ برای مثال، ممکن است نام معلم کلاس اول خود را به خاطر داشته باشد، اما به یاد نیاورد روز گذشته چه غذایی خورده است.

دکتر شعیبی افزود: با پیشرفت بیماری، اختلال حافظه گسترده‌تر می‌شود و مشکلاتی در عملکردهای اجرایی، توجه و تمرکز نیز به علائم بیمار اضافه خواهد شد. در مراحل پیشرفته‌تر، افت عملکردی بیمار افزایش می‌یابد و ممکن است مشکلات حرکتی، اختلال در راه رفتن و بی‌اختیاری ادرار و مدفوع ایجاد شود و در نهایت بیمار به درجاتی از وابستگی شدید یا زمین‌گیری برسد.

وی درباره طول عمر بیماران مبتلا به آلزایمر نیز گفت: طول دوره بیماری از زمان تشخیص تا پایان عمر در افراد متفاوت است و در بسیاری از بیماران می‌تواند حدود ۱۰ تا ۲۰ سال باشد.

کنترل عوامل خطر از دوران میانسالی

این متخصص مغز و اعصاب، افزایش سن را مهم‌ترین عامل خطر ابتلا به آلزایمر و دمانس دانست و اظهار کرد: در افراد بالای ۶۵ سال، با هر پنج سال افزایش سن، احتمال ابتلا به آلزایمر و زوال عقل تقریباً دو برابر می‌شود.

وی با اشاره به عوامل خطر قابل اصلاح افزود: فشار خون بالا، دیابت و چربی خون، به‌ویژه در دوران میانسالی، از عوامل خطر مهم محسوب می‌شوند و کنترل مناسب این بیماری‌ها می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به زوال عقل مؤثر باشد.

دکتر شعیبی کم‌تحرکی، زندگی نشسته، کمبود فعالیت ورزشی، استعمال دخانیات، آلودگی هوا، کاهش شنوایی، انزوای اجتماعی، افسردگی، ضربات سر به‌ویژه در حوادث ترافیکی، اختلالات خواب از جمله کم‌خوابی، پرخوابی و آپنه خواب، چاقی و تغذیه نامناسب را از دیگر عوامل مرتبط با افزایش خطر زوال عقل برشمرد.

ورزش و سبک زندگی سالم؛ راهکارهای مهم برای حفظ سلامت مغز

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش سبک زندگی در سلامت مغز گفت: انجام منظم فعالیت بدنی یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطر ابتلا به زوال عقل است و اختصاص دست‌کم ۱۵۰ دقیقه در هفته و در صورت امکان حدود ۴۵ دقیقه فعالیت بدنی روزانه، می‌تواند در حفظ سلامت مغز مؤثر باشد.

وی ادامه داد: پیروی از الگوی غذایی سالم، از جمله رژیم مدیترانه‌ای که بر مصرف میوه و سبزیجات تازه تأکید دارد و مصرف غذاهای سرخ‌شده، چربی‌ها و گوشت قرمز را محدود می‌کند، در کنار فعالیت بدنی منظم می‌تواند نقش محافظتی داشته باشد.

دکتر شعیبی حفظ پویایی ذهنی از طریق مطالعه و فعالیت‌های فکری، تقویت ارتباطات اجتماعی، درمان به‌موقع مشکلات شنوایی و بینایی، افسردگی و اختلالات خواب، محافظت از سر در برابر ضربه، کنترل مستمر فشار خون، قند و چربی خون و پرهیز از مصرف دخانیات و مشروبات الکلی را از دیگر اقدامات مهم برای حفظ سلامت مغز عنوان کرد.

درمان‌های نوین؛ پنجره‌ای تازه به سوی آینده

این متخصص مغز و اعصاب درباره وضعیت درمان آلزایمر اظهار کرد: در حال حاضر داروهای محدودی برای این بیماری در ایران و جهان در دسترس است، اما در سال‌های اخیر درمان‌های نوینی در عرصه علمی مطرح شده که می‌تواند چشم‌اندازهای تازه‌ای را برای آینده درمان این بیماری ایجاد کند.

وی تأکید کرد: در کنار درمان‌های دارویی، مراقبت‌های غیردارویی و اصلاح محیط زندگی بیمار از اهمیت زیادی برخوردار است.

محیط آرام و ثابت؛ یکی از اصول مراقبت از بیمار

دکتر شعیبی با اشاره به اصول مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر گفت: خانواده باید محیطی آرام، ایمن و تا حد امکان عاری از استرس برای بیمار فراهم کند. داشتن یک برنامه منظم روزانه، از جمله ساعت مشخص خواب و بیداری، اهمیت زیادی دارد و بهتر است از تغییرات شدید در برنامه روزمره و برهم خوردن نظم خواب بیمار جلوگیری شود.

وی نسبت به جابه‌جایی مکرر محل زندگی بیمار هشدار داد و افزود: تغییر مداوم محیط زندگی می‌تواند برای بیمار مبتلا به زوال عقل گیج‌کننده و اضطراب‌آور باشد. بهتر است بیمار در محل زندگی ثابت خود مستقر باشد و اعضای خانواده به‌صورت نوبتی برای مراقبت و رسیدگی نزد او حضور پیدا کنند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره نحوه برخورد با بیمار در زمان بی‌قراری نیز گفت: باید با زبان ساده و شفاف با بیمار صحبت کرد و در صورت تمرکز او بر موضوعی خاص، با آرامش توجه وی را به موضوع دیگری معطوف کرد. حفظ فعالیت بدنی متناسب با توانایی بیمار و با رعایت اصول ایمنی نیز ضروری است.

وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها نباید با پرسش‌های مکرر، توانایی‌های ذهنی بیمار را مورد آزمون قرار دهند؛ زیرا احساس قرار گرفتن در معرض ارزیابی می‌تواند موجب اضطراب و بی‌قراری بیمار شود. همچنین تا زمانی که انجام فعالیت‌های شخصی برای بیمار خطر ایجاد نمی‌کند، بهتر است فرصت انجام امور متناسب با توانایی‌هایش به او داده شود.

مناسب‌سازی خانه برای پیشگیری از حوادث

دکتر شعیبی با تأکید بر ضرورت مناسب‌سازی محیط زندگی بیمار اظهار کرد: با پیشرفت بیماری ممکن است فرد در تشخیص اتاق‌ها و فضاهای مختلف دچار مشکل شود؛ بنابراین استفاده از نشانه‌ها و راهنماهای مشخص برای سرویس بهداشتی، آشپزخانه و اتاق خواب می‌تواند به جهت‌یابی بهتر بیمار کمک کند.

وی افزود: منزل باید در طول روز از نور کافی برخوردار باشد و در شب نیز محیط تا حد امکان آرام و تاریک باشد، به‌جز مسیرهایی که بیمار برای رفتن به سرویس بهداشتی از آن استفاده می‌کند. در صورت احتمال سقوط، استفاده از دستگیره‌های کمکی و دور نگه داشتن وسایل تیز و برنده مانند چاقو از دسترس بیمار نیز ضروری است.

عفونت و درد را در بیماران مبتلا به زوال عقل جدّی بگیریم

این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به اهمیت درمان مشکلات جسمی بیماران مبتلا به دمانس گفت: هر منبع درد، از جمله مشکلات مفصلی، آرتروز یا عفونت‌های دندانی، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن شناسایی و درمان شود.

وی ادامه داد: بیماران مبتلا به زوال عقل ممکن است نسبت به عفونت‌ها آسیب‌پذیر باشند و عفونت‌هایی مانند عفونت ادراری یا بیماری‌های تنفسی بتوانند وضعیت عمومی آنان را به‌سرعت تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین شناسایی و درمان به‌موقع تب و عفونت‌ها و توجه به واکسیناسیون‌های توصیه‌شده برای دوران سالمندی، از جمله واکسن آنفلوانزا، اهمیت زیادی دارد.

مراقبان بیماران نیز نیازمند حمایت هستند

دکتر شعیبی در پایان با تأکید بر ضرورت توجه به سلامت مراقبان بیماران مبتلا به آلزایمر خاطرنشان کرد: مراقبت مستمر از فرد مبتلا به آلزایمر می‌تواند از نظر جسمی و روانی فرساینده باشد؛ بنابراین سلامت جسمی و روانی مراقبان اصلی نیز باید مورد توجه قرار گیرد و خانواده‌ها برای تقسیم مسئولیت مراقبت و بهره‌گیری از حمایت‌های تخصصی و اجتماعی برنامه‌ریزی کنند.