پایگاه خبری وبدا

کاردرمانگر و عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به چالش‌های عملکردی ناشی از قطع عضو زیر زانو، کاردرمانی را یکی از ارکان مهم توانبخشی این افراد دانست و گفت: دریافت پروتز به‌تنهایی برای بازگشت فرد به زندگی مستقل کافی نیست و آموزش مهارت‌های حرکتی، انجام فعالیت‌های روزمره، مناسب‌سازی محیط و حمایت‌های روانی ـ اجتماعی باید در کنار استفاده از پروتز مورد توجه قرار گیرد.

دکتر امین مهدی‌زاده در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: قطع عضو زیر زانو می‌تواند بخش‌های مختلف زندگی فرد از جمله راه رفتن، تعادل، انجام فعالیت‌های روزمره و مشارکت اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد و گاهی نیز فرد پس از قطع عضو، درد یا احساساتی را در اندام قطع‌شده تجربه می‌کند که نیازمند مداخلات تخصصی توانبخشی است.

وی افزود: پروتز نقش مهمی در بازگشت فرد به فعالیت‌های روزمره دارد، اما استفاده مؤثر و ایمن از آن مستلزم آموزش و تمرین است تا فرد بتواند مهارت‌های حرکتی خود را با شرایط جدید هماهنگ کند.

آمادگی پیش از دریافت پروتز؛ نخستین گام توانبخشی

این عضو هیأت علمی دانشگاه، ارزیابی و آماده‌سازی فرد پیش از دریافت پروتز را نخستین مرحله توانبخشی دانست و گفت: در این مرحله، کاردرمانگر با بررسی قدرت عضلانی، دامنه حرکتی، تعادل و توانایی‌های عملکردی بیمار، برنامه‌ای متناسب با نیازهای او طراحی می‌کند.

دکتر مهدی‌زاده افزود: آموزش مراقبت از اندام باقی‌مانده، اصلاح وضعیت بدنی، تمرین‌های پیشگیرانه و توجه به مشکلات جسمی و روانی مرتبط با قطع عضو، از جمله اقداماتی است که در این مرحله مورد توجه قرار می‌گیرد.

آموزش استفاده صحیح از پروتز

وی با اشاره به مرحله آموزش تخصصی پس از دریافت پروتز اظهار کرد: فرد باید نحوه صحیح پوشیدن و خارج کردن پروتز، مراقبت از پوست و اندام باقی‌مانده، اصول نگهداری و نظافت پروتز و مهارت‌های لازم برای استفاده ایمن از آن را فرا بگیرد.

این کاردرمانگر ادامه داد: تمرین‌های مناسب برای حفظ و تقویت توانایی عضلات نیز در این مرحله اهمیت دارد و آموزش‌ها باید متناسب با توانایی فرد و فعالیت‌های مورد نیاز او ارائه شود.

بازآموزی فعالیت‌های روزمره؛ مسیر دستیابی به استقلال

عضو هیأت علمی دانشگاه، تمرین فعالیت‌های روزمره زندگی (ADLs) را از مراحل مهم توانبخشی افراد دارای پروتز عنوان کرد و گفت: جابه‌جایی ایمن، نشستن و برخاستن، لباس پوشیدن، امور خودیاری و مشارکت در فعالیت‌های خانگی از جمله مهارت‌هایی هستند که باید به‌صورت تدریجی و هدفمند تمرین شوند.

وی افزود: هدف از این تمرین‌ها صرفاً افزایش توانایی جسمی نیست، بلکه فرد باید بتواند توانایی‌های کسب‌شده را در شرایط واقعی زندگی به کار گیرد و با افزایش اعتمادبه‌نفس، مشارکت بیشتری در فعالیت‌های خانوادگی و اجتماعی داشته باشد.

تقویت تعادل و مهارت تردد در محیط‌های مختلف

دکتر مهدی‌زاده با اشاره به اهمیت آموزش مهارت‌های حرکتی در محیط‌های مختلف اظهار کرد: تردد ایمن در خانه و فضاهای عمومی، عبور از مسیرهای ناهموار، استفاده صحیح از پله‌ها و حمل وسایل هنگام راه رفتن، از جمله مهارت‌هایی است که می‌تواند در برنامه توانبخشی مورد توجه قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: تمرین راه رفتن و اصلاح الگوی گام‌برداری با همکاری کاردرمانگر و فیزیوتراپیست انجام می‌شود و برنامه توانبخشی باید بر اساس توانایی‌های حرکتی، نیازها و اهداف اختصاصی هر فرد تنظیم شود.

مناسب‌سازی محیط؛ کاهش خطر و افزایش استقلال

این کاردرمانگر مناسب‌سازی محیط زندگی و کار را یکی دیگر از بخش‌های مهم توانبخشی دانست و گفت: اصلاح محیط می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره را برای فرد آسان‌تر کرده و خطر زمین‌خوردن و آسیب‌های ثانویه را کاهش دهد.

دکتر مهدی‌زاده افزود: نصب دستگیره‌های ایمنی در نقاط ضروری، استفاده از کف‌پوش‌های ثابت و ضدلغزش در حمام و سرویس بهداشتی، بهبود نور محیط، حذف موانع مسیرهای تردد و اصلاح چیدمان وسایل، از جمله اقداماتی است که می‌تواند متناسب با شرایط هر فرد پیشنهاد شود.

وی ادامه داد: کاردرمانگر همچنین می‌تواند در مسیر بازگشت فرد به محیط‌های کاری، آموزشی و اجتماعی، راهکارهای لازم برای حضور ایمن و مؤثرتر را ارائه کند.

حمایت روانی ـ اجتماعی؛ بخش مهمی از فرایند توانبخشی

عضو هیأت علمی دانشگاه با تأکید بر اینکه توانبخشی به تمرین‌های جسمانی محدود نمی‌شود، اظهار کرد: سازگاری با شرایط جدید پس از قطع عضو ممکن است فرایندی زمان‌بر باشد و فرد در این مسیر با نگرانی، خستگی یا کاهش اعتمادبه‌نفس مواجه شود.

وی افزود: شناسایی به‌موقع این چالش‌ها و استفاده از ظرفیت متخصصان حوزه روانشناسی و سایر اعضای تیم درمان می‌تواند به سازگاری بهتر فرد با شرایط جدید و افزایش مشارکت اجتماعی او کمک کند.

همکاری تیم درمان؛ شرط دستیابی به توانبخشی مؤثر

دکتر مهدی‌زاده با تأکید بر ماهیت چندبعدی توانبخشی افراد دارای پروتز زیر زانو گفت: دستیابی به بهترین نتیجه نیازمند همکاری منسجم اعضای تیم درمان شامل پزشک، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی، متخصص پروتز، فیزیوتراپیست و کاردرمانگر است.

وی افزود: فیزیوتراپیست عمدتاً بر تقویت توانایی‌های جسمانی، بهبود تعادل و اصلاح الگوی راه رفتن تمرکز دارد و کاردرمانگر تلاش می‌کند این توانایی‌ها را در فعالیت‌های واقعی و معنادار زندگی روزمره فرد به کار گیرد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه، مشارکت فعال بیمار و خانواده را نیز در موفقیت برنامه توانبخشی مؤثر دانست و اظهار کرد: برنامه درمانی زمانی اثربخشی بیشتری خواهد داشت که بر اساس نیازها، شرایط زندگی و اهداف شخصی فرد طراحی شود و بیمار و خانواده نیز در اجرای آن مشارکت داشته باشند.

دکتر مهدی‌زاده در پایان تأکید کرد: هدف کاردرمانی در افراد دارای پروتز، فراتر از آموزش نحوه استفاده از عضو مصنوعی است و تلاش می‌شود فرد بتواند با افزایش توانمندی، ایمنی و اعتمادبه‌نفس، بار دیگر در نقش‌های خانوادگی، شغلی و اجتماعی خود مشارکت داشته باشد؛ مدت و روند توانبخشی نیز متناسب با شرایط بالینی، نیازهای عملکردی و اهداف هر فرد تعیین می‌شود.