پایگاه خبری وبدا

دکتر ابوالفضل خواجوی‌راد، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گروه فیزیولوژی و استاد برتر آموزشی سال ۱۴۰۵، در گفت‌وگویی صمیمی با وبدا از مسیر زندگی شخصی و حرفه‌ای خود می‌گوید؛ مسیری که از سال ۱۳۴۸ در شهر گناباد آغاز شد، از دبیرستان شهید بهشتی گذشت و با قبولی در نخستین کنکور، او را به دانشگاه علوم پزشکی مشهد و رشته پزشکی رساند؛ همان دانشگاهی که با اعتقاد راسخ درباره آن می‌گوید: ما هرچه داریم از این محیط ارزشمند است.

این استاد باسابقه دانشگاه با اشاره به دوران دانشجویی خود در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از تأثیر استادان برجسته و فضای علمی آن دوران یاد کرد و گفت: علاقه به پزشکی، همراه با گرایش به آموزش، پژوهش و کار بالینی، مسیر زندگی او را شکل داد. پس از گذراندن دوره طرح در زاهدان و خدمت سربازی در نیروی انتظامی، مسیر علمی او به‌تدریج به سمت رشته‌های علوم پایه پزشکی و فیزیولوژی سوق پیدا کرد؛ رشته‌ای که به گفته خودش هم به آن علاقه داشت و هم حوزه تخصصی خود را در فیزیولوژی کلیه در آن تعریف کرد.

فرصت تحصیل در فرامر‌زها و بازگشت به وطن

دکتر خواجوی‌راد دوره دکترای تخصصی (PhD) خود را در انگلستان و در شهر منچستر گذراند و حدود پنج سال در آنجا حضور داشت؛ دوره‌ای که از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ به طول انجامید و تجربه‌های علمی و پژوهشی ارزشمندی برای او به همراه داشت. وی می‌گوید پس از بازگشت به ایران، بار دیگر به دانشگاه علوم پزشکی مشهد پیوست و از سال ۱۳۸۴ به‌عنوان عضو هیأت علمی در گروه فیزیولوژی دانشکده پزشکی، در حوزه‌های آموزشی، پژوهشی و خدماتی مشغول فعالیت شده است.

این استاد دانشگاه در سال‌های فعالیت خود مسئولیت‌های متعددی نیز برعهده داشته است؛ از جمله معاونت آموزشی پزشکی عمومی و تحصیلات تکمیلی دانشکده پزشکی، مدیریت تحصیلات تکمیلی دانشگاه برای حدود ۸ تا ۹ سال، معاونت آموزشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ و از سال ۱۴۰۲ نیز دبیری هم‌اندیشی استادان با دفتر نهاد مقام معظم رهبری. او همچنین حدود ۷ تا ۸ سال مدیریت گروه فیزیولوژی را برعهده داشته است.

استاد موفق از نگاه دکتر خواجوی‌راد

به باور این استاد دانشگاه، تربیت یک دانشجوی پزشکی موفق نیازمند مجموعه‌ای از ویژگی‌هاست: توان علمی و مهارتی، اخلاق حرفه‌ای، شجاعت، قدرت تصمیم‌گیری و اعتمادبه‌نفس.

او در تشریح شاخص‌های یک استاد آموزشی برتر، بیش از هر چیز بر منش اخلاقی استاد تأکید می‌کند و آن را مهم‌ترین محور در شاگردپروری می‌داند. به گفته او، صداقت، درستکاری، احترام به همکار و دانشجو، تواضع علمی، پرهیز از خودبزرگ‌بینی، پرهیز از تحقیر و برچسب‌زدن به دانشجو و ارزش‌گذاری به تلاش دیگران از مهم‌ترین نشانه‌های منش استادی است.

دکتر خواجوی‌راد در ادامه، محور علمی و روشی استاد را دومین رکن مهم دانست و گفت: استاد نباید صرفاً حافظه علمی را به دانشجو منتقل کند، بلکه باید روش اندیشیدن را آموزش دهد. او با اشاره به سخن شهید مرتضی مطهری که من ستایشگر معلمی هستم که اندیشیدن را به من بیاموزد نه اندیشه‌ها را، تأکید کرد: استاد موفق کسی است که دانشجو را به نقد، نوآوری، استقلال فکری و قدرت تحلیل برساند.

به گفته این استاد باسابقه دانشگاه، صمیمیت با دانشجو نیز در فرایند آموزش بسیار مهم است؛ البته صمیمیتی در چارچوب حرفه‌ای و همراه با حفظ حریم‌ها. او افزود: وقتی دانشجو استاد خود را بپذیرد، بسیاری از فرایندهای آموزشی بهتر و عمیق‌تر پیش می‌رود.

تربیت، انگیزه و الگوی رفتاری

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، محور تربیتی و انگیزشی را نیز از ارکان مهم آموزش دانست و گفت: استاد باید به دانشجو امید بدهد، هویت حرفه‌ای او را تقویت کند و او را به سمت استقلال علمی و شخصیتی سوق دهد. از نگاه او، دانشجوی پزشکی باید باور کند که علمش نافع است و می‌تواند در نجات جان انسان‌ها، کاهش درد بیماران و خدمت به جامعه و همنوعان نقش‌آفرین باشد.

او در عین حال هشدار داد که دانشجو بیش از آنکه به گفته‌های استاد توجه کند، به رفتار و عملکرد او نگاه می‌کند؛ بنابراین هرگونه تبعیض، رفتار غیرحرفه‌ای یا دخالت مسائل غیرمرتبط با آموزش در تصمیم‌گیری‌های پزشکی می‌تواند اثرات منفی عمیقی بر ذهن و آینده دانشجو بگذارد.

دکتر خواجوی‌راد همچنین بر هماهنگی میان حرف و عمل تأکید کرد و گفت: استاد باید اگر اشتباهی دارد، آن را بپذیرد و اصلاح کند. به اعتقاد او، توانایی گفتن «نمی‌دانم» نیز از نشانه‌های بلوغ علمی است؛ چراکه استاد واقعی در چنین موقعیتی به بررسی و مطالعه می‌پردازد و سپس پاسخ دقیق ارائه می‌دهد.

اولویت‌های ارتقای کیفیت آموزش

دکتر خواجوی‌راد در پاسخ به پرسشی درباره اولویت‌های ارتقای کیفیت آموزش دانشگاه، دو دسته عامل را مطرح کرد: عوامل ایجابی و عوامل بازدارنده.

در بخش ایجابی، داشتن استادان توانمند، باانگیزه، آگاه به کار، پایبند به اخلاق حرفه‌ای و علاقه‌مند به خدمت به مردم را از مهم‌ترین الزامات دانست.

در بخش دیگر، به آسیب‌هایی اشاره کرد که می‌تواند به کیفیت آموزش و شأن دانشگاه آسیب بزند؛ از جمله پررنگ شدن مسائل اقتصادی در عرصه آموزش و پزشکی که به باور او می‌تواند به جایگاه و شأن آموزش، استاد و تربیت دانشجو لطمه وارد کند. وی همچنین به فرسودگی شغلی در حرفه پزشکی اشاره کرد و بر ضرورت توجه به حمایت‌های معنوی، فردی و اجتماعی، ایجاد زیرساخت‌ها، رعایت استانداردهای لازم برای حفظ کیفیت آموزش، تأمین تعداد کافی اعضای هیأت علمی و پزشک و کاهش عوامل فرساینده تأکید کرد.

از نگاه او، یکی دیگر از الزامات مهم ارتقای آموزش، شناخت تفاوت‌های نسلی و آشنایی با روش‌های نوین آموزشی است. او گفت: نسل امروز ارتباط بیشتری با ابزارهای دیجیتال و فضای مجازی دارد و اگر استادان بتوانند در کنار تعامل رودررو ـ که در آموزش پزشکی بسیار مهم است ـ از شیوه‌های نوین آموزشی نیز استفاده کنند، کیفیت آموزش به‌طور محسوسی افزایش خواهد یافت.

توصیه به استادان جوان

دکتر خواجوی‌راد در بخش پایانی سخنان خود خطاب به استادان جوان‌تر گفت: عمر آموزش و معلمی طولانی نیست و نباید شأن معلمی را با مسائل کم‌اهمیت آلوده کرد.

او تأکید کرد: اگر حتی تعداد اندکی از دانشجویان بر اساس روش درست علمی، اخلاقی و حرفه‌ای تربیت شوند و در آینده خود به استادان و مربیان موفق و اثرگذار تبدیل شوند، اثر آن فراتر از محاسبه است و ثمرات مادی و معنوی آن برای فرد و جامعه با هیچ چیز قابل مقایسه نخواهد بود.

وی یادآور شد که در کنار توجه به مسائل معیشتی و مهارتی استادان، نباید اجازه داد وظیفه اصلی معلمی یعنی شاگردپروری و تربیت انسان‌های موفق و مؤثر تحت‌الشعاع قرار گیرد. به گفته او، استاد باید هر بار که سر کلاس یا در کنار بیمار حاضر می‌شود بداند که «چشم‌های بسیاری به او دوخته شده است» و از او الگو می‌گیرند.

این استاد برتر آموزشی با اشاره به روایتی از علامه طباطبایی که فرمودند: من حاضرم عبادت هفتاد ساله‌ام را بدهم در ازای یک شب خدمت بر بالین مریض، این جمله را یادآور شأن والای خدمت به انسان‌ها دانست و افزود: خدمت به بیمار و دردمند نوری در دل انسان می‌افکند که بسیاری از دغدغه‌ها را کم‌رنگ می‌کند.

دکتر خواجوی‌راد در پایان سخنان خود ضمن تبریک عید سعید قربان و عید بزرگ غدیر خم، برای مردم ایران آرزوی سلامتی، بهروزی، آرامش و پیروزی روزافزون کرد و گفت: این مسیر با توکل بر خداوند، توجه به عنایت اهل‌بیت عصمت و طهارت (علیهم‌السلام) و حفظ پیوند با منبع فیض و منشأ همه خیرها و برکت‌ها روشن‌تر و پربرکت‌تر خواهد شد.

وی در پایان از دلسوزی و تلاش‌های ارزشمند، صادقانه و بی‌دریغ تمامی استادان، مسئولان و متولیان امور در دانشگاه و کشور که در مسیر اعتلای ایران فعالیت می‌کنند قدردانی کرد و برای آنان آرزوی توفیق و سلامتی روزافزون داشت.