پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به پیشرفت روش‌های درمان رتینوپاتی دیابتی گفت: تزریق‌های داخل چشمی، لیزر شبکیه و در موارد پیشرفته جراحی، از روش‌های مؤثر برای کنترل این بیماری هستند، اما موفقیت درمان بیش از هر چیز به تشخیص به‌موقع، پیگیری منظم و کنترل قند و فشار خون بستگی دارد.

به گزارش وبدا، دکتر مجتبی ابریشمی در گفت‌وگو با وبدا، تزریق دارو داخل زجاجیه را یکی از مهم‌ترین درمان‌های نوین رتینوپاتی دیابتی برشمرد و اظهار کرد: از شایع‌ترین داروهای مورد استفاده در این روش، داروهای ضد VEGF هستند. در اثر کاهش خون‌رسانی و آسیب شبکیه، میزان VEGF افزایش می‌یابد که می‌تواند موجب افزایش نفوذپذیری عروق و ایجاد عروق غیرطبیعی شود و داروهای ضد VEGF با مهار این مسیر، به کنترل عوارض بیماری کمک می‌کنند.

تزریق‌های داخل چشمی؛ درمان مؤثر ادم ماکولا و رتینوپاتی پرولیفراتیو

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین کاربردهای تزریق‌های داخل چشمی، درمان ادم ماکولای دیابتی است؛ زیرا تجمع مایع در مرکز شبکیه و ماکولا موجب افزایش ضخامت شبکیه و کاهش دید مرکزی می‌شود. تزریق داروهای ضد VEGF می‌تواند نشت عروقی و تورم ماکولا را کاهش داده و در بسیاری از بیماران موجب بهبود یا تثبیت دید شود.

عضو هیأت علمی گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: کاربرد دیگر داروهای ضد VEGF در رتینوپاتی پرولیفراتیو است. این داروها می‌توانند به پسرفت عروق غیرطبیعی کمک کنند و در برخی بیماران به‌عنوان درمان یا در کنار لیزر مورد استفاده قرار گیرند.

دکتر ابریشمی با اشاره به راهنمای انجمن دیابت آمریکا در سال ۲۰۲۶ اظهار کرد: بر اساس این راهنما، داروهای ضد VEGF از درمان‌های مؤثر برای رتینوپاتی پرولیفراتیو و درمان خط اول در بیشتر موارد ادم ماکولای دیابتی درگیرکننده مرکز ماکولا همراه با اختلال بینایی محسوب می‌شوند.

وی تأکید کرد: تزریق داخل چشمی معمولاً درمانی یک‌باره نیست و برخی بیماران به چندین تزریق و پس از آن تزریق‌های دوره‌ای یا تزریق بر اساس پاسخ شبکیه نیاز دارند؛ بنابراین پیگیری منظم بخش جدایی‌ناپذیر درمان است.

لیزر شبکیه همچنان جایگاه مهمی در درمان دارد

این متخصص چشم درباره جایگاه لیزر در درمان رتینوپاتی دیابتی گفت: با وجود پیشرفت قابل توجه درمان‌های تزریقی، لیزر شبکیه همچنان جایگاه مهمی در درمان این بیماری دارد و یکی از مهم‌ترین کاربردهای آن، رتینوپاتی پرولیفراتیو دیابتی است.

دکتر ابریشمی افزود: در این شرایط از روش Panretinal Photocoagulation (PRP) استفاده می‌شود تا با کاهش بافت‌های ایسکمیک و محرک‌های ایجاد عروق غیرطبیعی، خطر پیشرفت بیماری و از دست رفتن شدید بینایی کاهش یابد.

وی ادامه داد: لیزر در برخی انواع ادم ماکولا نیز می‌تواند کاربرد داشته باشد، اگرچه در ادم ماکولای دیابتی که مرکز ماکولا را درگیر کرده و موجب کاهش دید شده است، امروزه معمولاً درمان ضد VEGF نقش اصلی را ایفا می‌کند.

عضو هیأت علمی گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: بنابراین نمی‌توان گفت لیزر قدیمی شده و دیگر کاربردی ندارد؛ بلکه روش درمان بر اساس نوع و مرحله بیماری انتخاب می‌شود و ممکن است برای یک بیمار تزریق، برای بیمار دیگر لیزر و در برخی موارد ترکیبی از این روش‌ها مورد نیاز باشد.

رتینوپاتی پیشرفته می‌تواند به کاهش شدید بینایی منجر شود

دکتر ابریشمی با هشدار درباره پیامدهای رتینوپاتی دیابتی درمان‌نشده اظهار کرد: در موارد پیشرفته و بدون درمان، این بیماری می‌تواند موجب کاهش شدید و حتی از دست رفتن بینایی شود، با این حال بسیاری از موارد را می‌توان با تشخیص به‌موقع و ادامه درمان و پیگیری مناسب، پیشگیری یا کنترل کرد.

وی افزود: رتینوپاتی شدید ممکن است با عوارضی مانند خونریزی داخل زجاجیه، ایجاد عروق غیرطبیعی، کشش و جداشدگی کششی شبکیه، ادم شدید ماکولا و در موارد شدید، گلوکوم نئوواسکولار همراه باشد.

این متخصص چشم ادامه داد: مدت ابتلا به دیابت یکی از مهم‌ترین عوامل خطر است و هرچه مدت بیماری بیشتر باشد، احتمال بروز و پیشرفت رتینوپاتی افزایش می‌یابد.

وی کنترل نامناسب قند خون، بالا بودن قند خون و HbA1c را از دیگر عوامل مرتبط با افزایش خطر ایجاد و پیشرفت رتینوپاتی دانست و گفت: کنترل مناسب فشار خون نیز در کاهش خطر پیشرفت بیماری اهمیت زیادی دارد.

دکتر ابریشمی اضافه کرد: وجود رتینوپاتی قبلی نیز اهمیت زیادی دارد و اگر بیمار در حال حاضر به این عارضه مبتلا باشد، احتمال پیشرفت آن بیشتر است. همچنین بارداری در افراد مبتلا به دیابت می‌تواند موجب پیشرفت سریع‌تر رتینوپاتی شود و زنان مبتلا به دیابت در دوران بارداری به پیگیری دقیق‌تری نیاز دارند.

خوب دیدن به معنای سالم بودن شبکیه نیست

عضو هیأت علمی گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به یکی از خطاهای شایع بیماران دیابتی گفت: بیمار نباید خوب دیدن را به معنای سالم بودن شبکیه تلقی کند، زیرا رتینوپاتی دیابتی ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت قابل توجهی ایجاد نکند.

وی افزود: تصور اشتباه دیگر این است که بیمار پس از شروع درمان، برای مثال بعد از چند تزریق، با بهتر شدن دید تصور کند بیماری به‌طور کامل برطرف شده و دیگر نیازی به مراجعه ندارد؛ در حالی که رتینوپاتی دیابتی یک بیماری مزمن است و موفقیت درمان به معنای پایان نیاز به پیگیری نیست.

دکتر ابریشمی تأکید کرد: تمرکز صرف بر درمان چشم و نادیده گرفتن بیماری زمینه‌ای نیز اشتباه است. درمان‌های چشمی اهمیت زیادی دارند، اما کنترل قند خون، فشار خون و سایر عوامل خطر نیز بخش مهمی از درمان و مراقبت از شبکیه محسوب می‌شود.

کنترل قند و فشار خون و معاینه منظم؛ سه اصل حفاظت از بینایی

وی در پایان گفت: مهم‌ترین توصیه به بیماران دیابتی این است که قند و فشار خون خود را به‌خوبی کنترل کنند و معاینه منظم شبکیه را هرگز به تأخیر نیندازند.

دکتر ابریشمی خاطرنشان کرد: در رتینوپاتی دیابتی نباید منتظر کاهش دید بمانیم؛ زیرا بهترین زمان برای محافظت از بینایی، زمانی است که بیمار هنوز دید خوبی دارد. تشخیص زودهنگام، غربالگری منظم، کنترل عوامل خطر و آغاز به‌موقع درمان می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از آسیب‌های جبران‌ناپذیر شبکیه و حفظ بینایی بیماران داشته باشد.