پایگاه خبری وبدا

مسیر موفقیت‌های علمی، همواره در پشت‌صحنه‌ای از حمایت‌های بی‌دریغ شکل می‌گیرد. دکتر عباسعلی زراعتی، پزشک و متخصص برجسته، از چالش‌های حرفه پزشکی و دشواری‌های مسیر درمان سخن می‌گوید؛ روایتی که در آن مدیریت هوشمندانه خانواده و تکیه بر نگاهی امیدوارانه، کلید عبور از بحران‌هاست. این پزشک باسابقه، علاوه بر ترسیم نگاهش به مسائل اجتماعی و حرفه‌ای، از تأثیر فضای خانوادگی در رشد علمی خود و روزمرگی‌هایش میان درمان و آموزش می‌گوید.

داستان یک مسیر؛ از دبستان «منصف» تا دانشکده پزشکی مشهد

دکتر زراعتی در سال ۱۳۴۷ در بیرجند چشم به جهان گشود. دوران کودکی او با خاطرات مدرسه «منصف» (که بعدها به نام شهید سندروس تغییر نام یافت)، راهنمایی «فرزان» و دبیرستان «چمران» گره خورده است. نقطه عطف زندگی او در سال ۱۳۶۵ رقم خورد؛ زمانی که با قبولی در رشته پزشکی عمومی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سرنوشت او با این شهر مقدس پیوند خورد. وی پس از اتمام دوره عمومی و کسب تجربه حاصل از خدمت در مناطق قوچان و درگز، راهی زاهدان شد تا تخصص داخلی خود را تکمیل کند. با این حال، شوقِ درکِ پیچیدگی‌های کلیه او را رها نکرد و در نهایت بین سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۳، دوره فوق‌تخصص نفرولوژی را در مشهد پشت سر گذاشت.

سه دهه خدمت در قامت یک استاد

از سال ۱۳۸۳، زمانی که دکتر زراعتی به‌عنوان عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ردای استادی را بر تن کرد، تالار بیمارستان‌های آموزشی برای او به خانه دوم تبدیل شد. وی طی ۱۰ سال فعالیت در جایگاه «معاونت آموزشی گروه داخلی»، نه‌تنها به درمان بیماران پرداخته، بلکه بذرهای دانش را در ذهن دستیاران تخصصی و دانشجویان پزشکی کاشته است.

پژوهش؛ فراتر از اعداد و ارقام

در کارنامه علمی دکتر زراعتی، بیش از ۱۰۰ مقاله پژوهشی در مجلات معتبر بین‌المللی و داخلی می‌درخشد. اما او تنها به نگارش مقاله بسنده نکرده است؛ تألیف کتاب‌هایی در زمینه‌های «مدیریت مسمومیت‌ها»، «عوارض بیماران پیوند کلیه»، «سنگ‌های ادراری»، «گایدلاین دیالیز در مسمومیت‌ها» و «آموزش تخصصی دیالیز برای پرستاران»، نشان از نگاه جامع او به چرخه درمان دارد.

میراثی ماندگار: مرکز تحقیقات عوارض پیوند کلیه

شاید برجسته‌ترین یادگار علمی او، تأسیس «مرکز تحقیقات عوارض پیوند کلیه» باشد. دکتر زراعتی که به همراه تیمی از اساتید برجسته (دکتر مهدوی، دکتر مجاهدی و سایر همکاران) این مرکز را بنا نهاده، می‌گوید: اگرچه نام مرکز محدود به عوارض پیوند کلیه است، اما ما در عمل به طیف گسترده‌ای از بیماری‌های کلیوی می‌پردازیم.

این مرکز امروز به دلیل دارا بودن «رجیستری پیوند کلیه» در بیمارستان منتصریه، گنجینه‌ای از داده‌های بالینی است. برای دکتر زراعتی، این اطلاعات تنها یک بانک داده نیست، بلکه «خونِ جاری در رگ‌های تحقیقات» است که بستری فراهم آورده تا دانشجویان و پژوهشگران بتوانند با تکیه بر اطلاعات واقعی بیماران، افق‌های تازه‌ای در درمان بیماری‌های کلیوی بگشایند.

درمان، آموزش و پژوهش؛ سه‌گانه‌ای در یک مسیر

در نگاه استاد نفرولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، بیمار تنها دریافت‌کننده خدمات درمانی نیست؛ بلکه می‌تواند هم‌زمان منبعی برای آموزش و نقطه آغازی برای یک پژوهش علمی باشد. وی معتقد است در دانشگاه‌های علوم پزشکی، اگر درمان بر پایه علم و تجربه درست پیش برود، آموزش و پژوهش نیز در دل همان فرایند جان می‌گیرند.

دکتر زراعتی با اشاره به ظرفیت بالای این مجموعه می‌گوید: با توجه به تعداد قابل‌توجه بیماران دیالیزی، پیوندی و مبتلایان به بیماری‌های مختلف کلیوی، بستر بسیار مناسبی برای تحقیقات فراهم است. حتی در زمینه‌های مرتبط مانند اورولوژی، سنگ کلیه و عفونت‌های ادراری نیز امکان مطالعه وجود دارد.

وی در مورد اولویت‌بندی این سه رکن معتقد است که هرچند برخی آموزش را در اولویت نخست می‌دانند، اما در عمل «درمان» نقطه آغاز است؛ درمانی که اصولی، علمی و مبتنی بر دانش روز باشد. به باور او، وقتی بیماری به‌درستی درمان شود، همان فرایند به نوعی آموزش عملی برای دانشجویان تبدیل می‌شود و از دل این مواجهه، زمینه‌های پژوهشی فراهم می‌گردد.

نقشه راه آینده؛ مدیریت هوشمند استعدادها

پیشنهاد دکتر زراعتی برای شکوفایی بیشتر پژوهش، «مدیریت هوشمندِ استعدادها» است. او می‌گوید: ما با انبوهی از دانشجویان مشتاق روبرو هستیم. استاد می‌تواند با تعریف عناوین پژوهشی از دلِ بانک‌های اطلاعاتی موجود و واگذاری آن‌ها به دانشجویان، خروجی‌های علمی را چندبرابر کند.»

وی همچنین به ضرورت تبدیل پایان‌نامه‌های مغفول‌مانده به مقالات علمی اشاره کرده و تأکید می‌کند که با هدایت درست دانشجویان و استفاده از ابزارهای نوین مانند هوش مصنوعی، می‌توان تولید علمی دانشگاه را به‌طور قابل‌توجهی افزایش داد.

شاخصه‌های یک استاد موفق

دکتر زراعتی اخلاق خوب را نخستین و مهم‌ترین ویژگی یک استاد می‌داند. احترام به دانشجو، جدیت در کار، پشتکار، نظم و توجه واقعی به رشد علمی شاگردان از دیگر معیارهای او برای موفقیت در فضای دانشگاهی است. او معتقد است منش و رفتار استاد بیش از مباحث علمی در ذهن دانشجو ماندگار می‌شود.

چالش‌ها و ضرورت تفکر خلاق

او با پذیرش واقعیت‌های موجود مانند کمبود امکانات، تجهیزات و گرانی خدمات تشخیصی، تأکید می‌کند که پزشک باید همیشه به بهترین راهکار برای بیمار بیندیشد. به باور وی، تقریباً برای همه مشکلات راه حل‌هایی وجود دارد، به شرط آنکه با تفکر واگرا و نگاهی خلاقانه به مسائل نگریست.

خانواده؛ تکیه‌گاه مسیر علمی و حرفه‌ای

دکتر زراعتی تأکید می‌کند که خانواده نقشی تعیین‌کننده در موفقیت‌های او داشته است. وی همسرش را که دبیر زبان بوده و در سال ۱۳۷۲ با او ازدواج کرده است، رکن اصلی مدیریت خانه و حمایت از خانواده می‌داند. حاصل این زندگی دو فرزند دختر است که یکی دستیار تخصصی قلب و دیگری پزشک عمومی است.وی همچنین از خانواده پدری خود یاد می‌کند که تحصیل در آن اهمیت ویژه‌ای داشت؛ خانواده‌ای که در آن برادرانش متخصص ارتوپدی و اطفال هستند و همگی تحت حمایت والدینی بزرگ شدند که یادگیری را ارج می‌نهادند.دکتر زراعتی در پایان به علایق شخصی خود مانند تماشای فیلم، مطالعه رمان‌های ادبی و گشت‌وگذار در طبیعت اشاره می‌کند و یادآور می‌شود که با وجود تمام مشغله‌های علمی، همچنان در مطب خود در ساختمان پزشکان رازی، پذیرای بیماران است.