پایگاه خبری وبدا

جراحی پیچیده بازسازی مفصل گیجگاهی‌فکی و اصلاح دفورمیتی و عدم تقارن صورت یک بیمار ۳۵ ساله، با استفاده از پروتز اختصاصی طراحی‌شده بر اساس آناتومی بیمار، در بیمارستان ولایت مشهد و با تعرفه دولتی با موفقیت انجام شد.

دکتر تورج واعظی، دانشیار و مدیر گروه جراحی دهان، فک و صورت و ترومای فک و صورت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا با تشریح این جراحی اظهار کرد: بیمار از دوران کودکی با محدودیت شدید باز شدن دهان و مشکلات مفصل گیجگاهی‌فکی مواجه بوده و طی سال‌های گذشته چندین بار تحت عمل جراحی قرار گرفته بود که در نهایت، تغییر قابل توجه آناتومی طبیعی مفصل، ایجاد بافت‌های اسکار متعدد، تخریب ساختارهای مفصلی و اختلال در رشد طبیعی فک را به دنبال داشته است.

وی افزود: بیمار در دوران کودکی یک بار برای آزادسازی مفصل تحت عمل جراحی قرار گرفته بود، اما بیماری مجدداً عود کرده و پس از آن نیز بازسازی مفصل با استفاده از گرافت غضروفی ـ استخوانی دنده (Costochondral Graft) انجام شده بود که این ساختار نیز در ادامه دچار تحلیل و تخریب شد. بیمار پس از انجام چند جراحی دیگر، در نهایت با آناتومی به‌شدت تغییر یافته، دفورمیتی و عدم تقارن قابل توجه صورت و از دست رفتن عملکرد طبیعی مفصل مراجعه کرد.

دکتر واعظی با اشاره به پیچیدگی این جراحی گفت: به دلیل سابقه چندین عمل جراحی، بافت طبیعی و مسیرهای آناتومیک معمول در این بیمار تا حد زیادی از بین رفته و جای خود را به بافت اسکار و فیبروز داده بود. از سوی دیگر، محافظت از عصب فاسیال، غده پاروتید و سایر ساختارهای حیاتی در حین جراحی اهمیت بسیار بالایی داشت و همین عوامل، انجام این عمل را به‌مراتب پیچیده‌تر از جراحی اولیه مفصل فکی کرده بود.

طراحی اختصاصی پروتز بر اساس تصاویر CT بیمار

مدیر گروه جراحی دهان، فک و صورت دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: با توجه به تغییرات شدید آناتومیک، استفاده از پروتزهای استاندارد برای این بیمار امکان‌پذیر نبود؛ بنابراین ابتدا CT Scan بیمار تهیه و اطلاعات تصویری آن در قالب فایل DICOM استخراج شد و سپس با استفاده از طراحی و شبیه‌سازی کامپیوتری جراحی (Virtual Surgical Planning)، وضعیت استخوان‌ها و محل قرارگیری اجزای پروتز پیش از جراحی مورد بررسی و طراحی قرار گرفت.

وی افزود: طراحی پروتز با همکاری مستقیم تیم جراحی و شرکت سازنده انجام شد و جراح بر اساس نیازهای واقعی بیمار، محل قرارگیری و ویژگی‌های مورد نیاز اجزای پروتز را مشخص کرد. علاوه بر بازسازی بخش مفصلی فک پایین، بخش‌هایی از فک پایین و چانه نیز برای اصلاح دفورمیتی و عدم تقارن صورت به‌صورت اختصاصی طراحی شد و بازسازی مفصل و اصلاح دفورمیتی فک به‌طور هم‌زمان انجام گرفت.

جراحی هفت‌ونیم ساعته برای بازگرداندن عملکرد و تقارن صورت

دکتر محمدخانی، استادیار دانشکده دندانپزشکی مشهد، با اشاره به طولانی بودن این جراحی اظهار کرد: در یک بیمار فاقد سابقه متعدد جراحی و با آناتومی طبیعی، چنین عملی می‌تواند در مدت زمان کوتاه‌تری انجام شود، اما در این بیمار به دلیل وجود اسکارهای متعدد، تغییرات استخوانی، پیچیدگی بافتی، ضرورت محافظت دقیق از عصب فاسیال و انجام هم‌زمان بازسازی مفصل و اصلاح دفورمیتی فک، مجموع زمان جراحی و اقدامات مرتبط حدود هفت ساعت و نیم به طول انجامید.

وی افزود: در این جراحی تلاش شد علاوه بر بازگرداندن عملکرد مفصل، عدم تقارن و دفورمیتی ایجادشده در فک و صورت نیز اصلاح شود تا بیمار بتواند عملکرد مناسب‌تری در حرکات فک و دهان داشته باشد. بر اساس پیگیری‌های انجام‌شده، وضعیت بیمار تا زمان حاضر مطلوب گزارش شده است.

تأکید بر تشخیص زودهنگام مشکلات مفصل گیجگاهی‌فکی

دکتر واعظی با تأکید بر اهمیت تشخیص و درمان به‌موقع بیماری‌های مفصل گیجگاهی‌فکی گفت: محدودیت در باز شدن دهان، درد مفصل، صداهای غیرطبیعی مانند تق‌تق و مشکلات حرکتی فک نباید نادیده گرفته شود و افراد در صورت مشاهده این علائم باید برای معاینه و تشخیص دقیق به متخصص جراحی دهان، فک و صورت مراجعه کنند.

وی تصریح کرد: تشخیص زودهنگام بسیاری از مشکلات مفصل فکی می‌تواند از پیشرفت بیماری و رسیدن آن به مراحل پیچیده و پرهزینه درمان جلوگیری کند؛ هرچه بیمار زودتر مراجعه کند، امکان استفاده از روش‌های ساده‌تر درمانی بیشتر خواهد بود و علاوه بر بهبود نتایج درمانی، هزینه و دشواری درمان نیز کاهش می‌یابد.

مدیر گروه جراحی دهان، فک و صورت دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: این جراحی در بیمارستان ولایت مشهد، به‌عنوان مرکز آموزشی ـ درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با استفاده از ظرفیت تخصصی گروه جراحی دهان، فک و صورت و با تعرفه دولتی انجام شد.

وی افزود: این مورد به دلیل سابقه چندین جراحی قبلی، تغییر شدید آناتومی، نیاز به طراحی اختصاصی پروتز و اصلاح هم‌زمان دفورمیتی فک، از موارد خاص و کم‌سابقه محسوب می‌شود و موفقیت آن حاصل همکاری تیم جراحی و نیروهای تخصصی و برنامه‌ریزی دقیق در مراحل مختلف درمان بوده است.