پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و فوق‌تخصص قرنیه و سگمان قدامی، با تشریح ملاحظات جراحی آب‌مروارید در بیماران مبتلا به بیماری‌های هم‌زمان شبکیه، بر اهمیت تصویربرداری‌های دقیق پیش از عمل، ارزیابی ظرفیت بهبود بینایی، تنظیم درمان متناسب با شرایط بیمار و رعایت مراقبت‌های پس از جراحی تأکید کرد.

دکتر جواد صادقی در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: در بیشتر موارد، تکنیک اصلی جراحی آب‌مروارید در بیماران دارای مشکلات شبکیه تفاوت اساسی با سایر بیماران ندارد؛ اما آنچه اهمیت زیادی دارد، میزان بهبود بینایی پس از عمل است که ممکن است به دلیل آسیب‌های هم‌زمان شبکیه محدود شود.

وی افزود: ضروری است پیش از جراحی، شرایط شبکیه و ظرفیت بیمار برای بازیابی بینایی به‌دقت بررسی شود و محدودیت‌های احتمالی به‌روشنی برای بیمار توضیح داده شود تا با آگاهی و انتظار واقع‌بینانه وارد فرایند درمان شود.

تصویربرداری دقیق؛ گامی مهم در ارزیابی پیش از جراحی

عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نقش تصویربرداری‌های پیش از عمل در جراحی آب‌مروارید گفت: بررسی‌های دقیق پیش از جراحی، علاوه بر کمک به محاسبه و انتخاب مناسب قدرت لنز داخل چشمی، امکان شناسایی برخی ضایعات و بیماری‌های شبکیه را نیز فراهم می‌کند.

دکتر صادقی، تصویربرداری مقطع‌نگاری انسجام نوری ماکولا (OCT) را یکی از روش‌های مهم ارزیابی ساختار شبکیه دانست و افزود: این روش امکان بررسی دقیق لایه‌های شبکیه در ناحیه ماکولا را فراهم می‌کند و به پزشک کمک می‌کند تا درباره وضعیت شبکیه و ظرفیت احتمالی بهبود بینایی پس از جراحی اطلاعات بیشتری به دست آورد.

وی ادامه داد: در صورت شناسایی بیماری یا ضایعه شبکیه، تصمیم‌گیری درباره نیاز به درمان یا مداخله تکمیلی، بر اساس نوع و شدت مشکل انجام می‌شود. در برخی بیماران نیز ممکن است انجام هم‌زمان جراحی آب‌مروارید و مداخله شبکیه مطرح باشد؛ موضوعی که باید با توجه به شرایط بالینی بیمار و نظر تیم درمان بررسی شود.

مدیریت انتظارات بیمار از روند بهبود بینایی

دکتر صادقی با اشاره به روند بازیابی بینایی پس از جراحی آب‌مروارید بیان کرد: بسیاری از بیماران از همان ساعات اولیه پس از عمل، تغییر در بینایی خود را احساس می‌کنند؛ بااین‌حال، التهاب و ورم موقت قرنیه می‌تواند در روزهای ابتدایی بر وضوح دید تأثیر بگذارد و بهبود بینایی طی روزها و هفته‌های بعد ادامه یابد.

وی تأکید کرد: در بیمارانی که هم‌زمان به بیماری‌های شبکیه مبتلا هستند، میزان بهبود بینایی به نوع بیماری، شدت آسیب و وضعیت بافت شبکیه بستگی دارد. ازاین‌رو، توضیح این موضوع پیش از جراحی اهمیت زیادی دارد و به بیمار کمک می‌کند نتیجه عمل را واقع‌بینانه‌تر ارزیابی کند.

درمان دارویی متناسب با شرایط هر بیمار

این فوق‌تخصص قرنیه و سگمان قدامی درباره داروهای مورد استفاده پس از جراحی آب‌مروارید اظهار کرد: انتخاب قطره‌های ضدالتهابی، از جمله داروهای استروئیدی و ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی (NSAIDs)، بر اساس شرایط بیمار و تشخیص پزشک انجام می‌شود و ممکن است در بیماران مختلف تفاوت داشته باشد.

وی افزود: در بیماران مبتلا به دیابت یا افرادی که سابقه التهاب داخل چشمی و برخی بیماری‌های روماتیسمی همراه با التهاب چشمی دارند، احتمال دارد به مراقبت و درمان ضدالتهابی دقیق‌تری نیاز باشد. نوع دارو و مدت مصرف آن نیز باید با توجه به وضعیت چشم و نظر پزشک تعیین شود.

دکتر صادقی درباره بیماران دیابتی توضیح داد: در صورت وجود ادم ماکولا یا برخی عوارض شبکیه‌ای ناشی از دیابت، ممکن است تزریق داروهای ضدعامل رشد اندوتلیال عروقی (Anti-VEGF) در برنامه درمانی قرار گیرد. تصمیم‌گیری درباره زمان و ضرورت تزریق، به وضعیت شبکیه و ارزیابی تخصصی بیمار بستگی دارد.

فعالیت‌های روزمره و مراقبت از چشم پس از عمل

عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مراقبت‌های پس از جراحی گفت: محدودیت‌های فعالیت پس از جراحی آب‌مروارید، در بیماران دارای مشکلات شبکیه لزوماً با سایر بیماران تفاوتی ندارد؛ بااین‌حال، توصیه‌های نهایی باید با توجه به نوع جراحی انجام‌شده و شرایط اختصاصی هر بیمار ارائه شود.

وی ادامه داد: در جراحی بدون عارضه آب‌مروارید، معمولاً نیازی به رعایت وضعیت خواب خاص یا محدودیت‌های معمول گذشته، مانند پایین نگرفتن سر، وجود ندارد. شست‌وشوی صورت، استحمام و انجام وضو نیز در بسیاری از بیماران از روز بعد امکان‌پذیر است؛ مشروط بر اینکه از ورود مستقیم آب و آلودگی به چشم و مالش آن جلوگیری شود و توصیه‌های جراح رعایت شود.

دکتر صادقی با تأکید بر ضرورت محافظت از چشم افزود: در روزهای ابتدایی پس از عمل، به‌ویژه برای افرادی که احتمال برخورد یا ضربه به چشم آن‌ها وجود دارد، استفاده از محافظ چشمی می‌تواند مفید باشد. همچنین بهتر است فعالیت‌های ورزشی، به‌ویژه فعالیت‌هایی که احتمال ضربه به چشم را افزایش می‌دهند، تا زمان توصیه‌شده از سوی پزشک به تعویق بیفتند.

وی خاطرنشان کرد: در جراحی بدون عارضه آب‌مروارید، بلند کردن اجسام سنگین به‌خودی‌خود الزاماً محدودیت اختصاصی ندارد؛ بااین‌حال، پرهیز از فعالیت‌های پرخطر و جلوگیری از هرگونه ضربه به چشم اهمیت دارد.

کنترل بیماری‌های زمینه‌ای و توجه به علائم هشداردهنده

دکتر صادقی کنترل مناسب قند خون را یکی از نکات مهم در مراقبت از بیماران دیابتی دانست و گفت: کنترل نامناسب قند خون می‌تواند خطر عوارض و مشکلات ترمیمی را افزایش دهد؛ بنابراین، توجه به وضعیت بیماری زمینه‌ای پیش و پس از جراحی ضروری است.

وی درباره علائم هشداردهنده پس از عمل نیز اظهار کرد: بروز درد چشم، قرمزی قابل‌توجه یا کاهش و تاری جدید بینایی، به‌ویژه اگر ناگهانی یا رو به تشدید باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ زیرا این علائم ممکن است با عوارض مهمی از جمله عفونت داخل چشمی ارتباط داشته باشند.

این فوق‌تخصص قرنیه و سگمان قدامی افزود: مشاهده جرقه‌های نورانی یا افزایش ناگهانی مگس‌پران نیز باید جدّی گرفته شود؛ به‌خصوص اگر با کاهش دید، احساس وجود پرده در میدان بینایی یا تغییر ناگهانی در وضعیت بینایی همراه باشد. در چنین شرایطی، مراجعه فوری برای بررسی شبکیه ضروری است.

وی با اشاره به اهمیت پیگیری‌های پس از جراحی گفت: برنامه معاینات باید بر اساس شرایط چشم و تشخیص جراح تنظیم شود. در برخی برنامه‌های معمول، معاینه روز بعد از عمل، روز سوم، حدود روز دهم و پایان ماه نخست انجام می‌شود؛ اما در صورت وجود بیماری‌های زمینه‌ای یا بروز علائم غیرطبیعی، ممکن است بیمار به ارزیابی‌های زودتر یا پیگیری‌های بیشتری نیاز داشته باشد.

دکتر صادقی در پایان بر مصرف دقیق داروهای تجویزشده، رعایت زمان‌بندی قطره‌ها و مراجعه به‌موقع برای معاینات تأکید کرد و یادآور شد که بیماران باید از تغییر یا قطع خودسرانه داروها پرهیز کنند و در صورت بروز علائم هشداردهنده، منتظر نوبت بعدی معاینه نمانند.