پایگاه خبری وبدا

مسئول سلامت روان بیمارستان دکتر شریعتی با تشریح پیامدهای فیزیولوژیک استرس و نگرانی‌های مداوم، بر اهمیت مدیریت فشارهای روانی و پیشگیری از تداوم وضعیت آماده‌باش بدن تأکید کرد و گفت: نگرانی مزمن می‌تواند با فعال نگه داشتن طولانی‌مدت سیستم‌های مرتبط با استرس، بار فیزیولوژیک قابل‌توجهی بر بدن، به‌ویژه سیستم قلبی‌عروقی، ایجاد کند.

به گزارش وب‌دا، دکتر شیما شیخ، مسئول سلامت روان بیمارستان دکتر شریعتی، در گفت‌وگو با وب‌دا با اشاره به تأثیر نگرانی‌های مکرر بر سلامت جسم و روان، اظهار کرد: استرس در شرایط طبیعی واکنشی موقت و سازگارکننده است که بدن را برای مواجهه با یک موقعیت چالش‌برانگیز آماده می‌کند، اما زمانی که نگرانی از یک واکنش گذرا به وضعیتی مداوم تبدیل شود، سیستم‌های مرتبط با استرس ممکن است برای مدت طولانی فعال باقی بمانند.

وی افزود: در چنین شرایطی، مغز پیام‌های مکرر مرتبط با استرس را به بدن منتقل می‌کند و محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA) و سیستم عصبی سمپاتیک را درگیر نگه می‌دارد؛ تداوم این وضعیت می‌تواند بر عملکرد بخش‌های مختلف بدن از جمله سیستم عصبی، هورمونی، ایمنی، متابولیک و قلبی‌عروقی تأثیر بگذارد.

بار آلوستاتیک؛ هزینه فیزیولوژیک استرس مداوم

دکتر شیخ با اشاره به مفهوم «بار آلوستاتیک» (Allostatic Load)، آن را یکی از مفاهیم مهم در بررسی پیامدهای استرس طولانی‌مدت دانست و گفت: مسئله اصلی تنها یک واکنش استرسی منفرد نیست، بلکه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که سیستم‌های بدن به طور مکرر در معرض استرس قرار گیرند و فرصت کافی برای بازگشت به وضعیت پایه نداشته باشند.

وی ادامه داد: بار آلوستاتیک در واقع به هزینه فیزیولوژیک سازگاری مداوم بدن با فشارهای روانی و محیطی اشاره دارد و افزایش آن می‌تواند با پیامدهای نامطلوب مختلف برای سلامت همراه باشد.

مسئول سلامت روان بیمارستان دکتر شریعتی با اشاره به یافته‌های پژوهشی در این زمینه اظهار کرد: شواهد علمی، ارتباط میان بار آلوستاتیک بالاتر و افزایش خطر برخی بیماری‌های قلبی‌عروقی را نشان داده‌اند و این موضوع اهمیت توجه همزمان به سلامت روان و جسم را بیشتر می‌کند.

وقتی ذهن، بدن را در وضعیت آماده‌باش نگه می‌دارد

وی با بیان اینکه نگرانی تنها یک تجربه ذهنی نیست، گفت: هنگامی که فرد به طور مکرر یک تهدید احتمالی را در ذهن خود بازسازی می‌کند، حتی در شرایطی که خطر فیزیکی واقعی وجود ندارد، ممکن است واکنش‌های فیزیولوژیک مرتبط با استرس در بدن فعال شوند.

دکتر شیخ تأکید کرد: به همین دلیل، نگرانی مزمن را نباید صرفاً یک عادت فکری ساده تلقی کرد یا تصور کرد که همیشه با توصیه‌هایی مانند «کمتر فکر کردن» برطرف می‌شود. زمانی که نگرانی‌های مداوم با علائمی مانند اختلال خواب، تنش عضلانی، تپش قلب، مشکلات گوارشی یا کاهش تمرکز همراه می‌شوند و عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بهتر است موضوع جدّی‌تر مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: البته وجود هر یک از این علائم به تنهایی به معنای ابتلا به بیماری خاصی نیست و تشخیص علت علائم نیازمند ارزیابی تخصصی است.

سلامت روان، بخشی از مراقبت از قلب و بدن

مسئول سلامت روان بیمارستان دکتر شریعتی با تأکید بر ضرورت نگاه یکپارچه به سلامت روان و جسم اظهار کرد: در مراقبت از سلامت، تنها میزان نگرانی اهمیت ندارد، بلکه باید به این موضوع توجه کرد که بدن فرد چه میزان و برای چه مدت در معرض فشار و تنش قرار دارد.

وی، خواب کافی و باکیفیت، فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب، ایجاد تعادل میان کار و استراحت و استفاده از مهارت‌های مؤثر مدیریت استرس را از راهکارهای مهم برای کاهش فشارهای روانی دانست.

دکتر شیخ همچنین توصیه کرد: اگر نگرانی و تنش برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا بر خواب، تمرکز، روابط اجتماعی و عملکرد روزانه فرد اثر بگذارد، مراجعه به متخصص سلامت روان می‌تواند به شناسایی عوامل زمینه‌ای و یادگیری مهارت‌های مناسب برای مدیریت این شرایط کمک کند.

وی خاطرنشان کرد: توجه به سلامت روان به معنای نگرانی بیشتر درباره بیماری نیست؛ بلکه اقدامی پیشگیرانه برای حفظ کیفیت زندگی، افزایش تاب‌آوری و کمک به عملکرد بهتر جسم و ذهن است.

در نهایت، شناخت تأثیر استرس مزمن و توجه به نشانه‌های آن می‌تواند فرصتی برای اصلاح سبک زندگی، تقویت مهارت‌های مقابله‌ای و دریافت به‌موقع حمایت تخصصی فراهم کند؛ چرا که مراقبت از سلامت روان، بخش جدایی‌ناپذیر مراقبت از سلامت جسم و قلب است.