پایگاه خبری وبدا

بیماری‌های قلبی مادرزادی از شایع‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی در کودکان به شمار می‌روند؛ بیماری‌هایی که طیف گسترده‌ای از موارد خفیف و بدون نیاز به مداخله فوری تا ناهنجاری‌های پیچیده و تهدیدکننده حیات را دربرمی‌گیرند و تشخیص زودهنگام آن‌ها می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در روند درمان و پیشگیری از عوارض جدی داشته باشد.

دکتر سیدمحمدرضا نقیبی سیستانی، فلوشیپ فوق‌تخصص قلب کودکان و عضو هیأت علمی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به شیوع بیماری‌های قلبی مادرزادی در کودکان، اظهار کرد: بیماری‌های قلبی مادرزادی از شایع‌ترین ناهنجاری‌های ساختمانی در میان ارگان‌های مختلف بدن هستند و پیچیدگی ساختار قلب و قرار گرفتن آن در خط وسط بدن، از عوامل مؤثر در بروز این ناهنجاری‌هاست.

وی افزود: برآوردها نشان می‌دهد در هر بارداری حدود یک درصد احتمال تولد نوزاد مبتلا به بیماری قلبی مادرزادی وجود دارد؛ البته شدت این بیماری‌ها متفاوت است و برخی موارد به مداخله فوری جراحی یا اقدامات تخصصی مانند آنژیوگرافی نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است با شدت کمتری همراه باشند یا حتی در طول زمان بهبود یابند.

تشخیص زودهنگام؛ گام نخست در پیشگیری از عوارض قلبی

عضو هیأت علمی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت شناسایی به‌موقع بیماری‌های قلبی مادرزادی، گفت: بسیاری از بیماری‌های قلبی مهم در دوران نوزادی با علائم بالینی همراه هستند و معاینه دقیق نوزاد پس از تولد می‌تواند به شناسایی بخش قابل توجهی از این موارد کمک کند، هرچند برخی بیماری‌ها ممکن است در هفته‌های نخست زندگی خود را نشان دهند.

دکتر نقیبی، والدین و به‌ویژه مادران را از نخستین ناظران وضعیت سلامت نوزاد دانست و افزود: تند نفس کشیدن، خستگی و تعریق هنگام شیر خوردن، رها کردن مکرر سینه پس از چند مکیدن و ناتوانی در تغذیه مناسب می‌تواند از علائم نارسایی قلبی در شیرخواران باشد و باید مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: کبودی لب‌ها و ناخن‌ها، به‌ویژه هنگام گریه، نیز از نشانه‌هایی است که خانواده‌ها باید نسبت به آن حساس باشند و در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک و بررسی تخصصی ضروری است.

گاهی یک سرماخوردگی ساده، بیماری قلبی پنهان را آشکار می‌کند

فلوشیپ فوق‌تخصص قلب کودکان دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نقش بیماری‌های تنفسی در شناسایی برخی ناهنجاری‌های قلبی پنهان، اظهار کرد: گاهی یک بیماری ویروسی و به ظاهر ساده تنفسی موجب مراجعه کودک به پزشک می‌شود و در جریان معاینه دقیق، علائمی مانند افزایش غیرطبیعی تعداد تنفس یا وجود سوفل قلبی شناسایی می‌شود.

دکتر نقیبی خاطرنشان کرد: به این ترتیب، بیماری تنفسی می‌تواند زمینه‌ای برای کشف یک نقص قلبی باشد که پیش از آن بدون علامت باقی مانده است؛ بنابراین معاینه دقیق کودکان در زمان مراجعه به مراکز درمانی اهمیت زیادی دارد.

ضرورت توجه به علائم غیر اختصاصی در کودکان بزرگ‌تر

وی با بیان اینکه علائم بیماری‌های قلبی در کودکان بزرگ‌تر ممکن است با تظاهرات متفاوتی بروز کند، گفت: در گروه سنی چهار تا ۱۰ سال، برخی علائم بیماری قلبی کمتر اختصاصی است و ممکن است کودک برخلاف تصور خانواده، با تنگی نفس واضح هنگام فعالیت مراجعه نکند.

عضو هیأت علمی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: بی‌اشتهایی، دل‌درد و سرفه‌های شبانه از جمله علائمی هستند که در برخی موارد می‌توانند با بیماری‌های دیگر، از جمله آسم، اشتباه گرفته شوند. در چنین شرایطی، خوددرمانی و استفاده از داروهای ضدسرفه بدون بررسی علت اصلی علائم، می‌تواند موجب تأخیر در تشخیص بیماری زمینه‌ای شود.

غربالگری نوزادان با پالس‌اکسی‌متر؛ اقدامی مؤثر در شناسایی موارد بدون علامت

دکتر نقیبی با اشاره به اجرای برنامه غربالگری بیماری‌های قلبی نوزادان با استفاده از پالس‌اکسی‌متر، بیان کرد: اندازه‌گیری میزان اکسیژن خون نوزاد پیش از ترخیص می‌تواند به شناسایی برخی بیماری‌های قلبی مهم کمک کند و در صورت پایین بودن میزان اکسیژن از حد تعیین‌شده، ارجاع نوزاد برای بررسی و مشاوره قلب ضروری است.

وی ادامه داد: اجرای این برنامه‌های غربالگری، علاوه بر دوره نوزادی، در شناسایی برخی موارد بدون علامت در سنین پیش‌دبستانی نیز مؤثر بوده است.

عضو هیأت علمی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: در مراکز درمانی مختلف مشهد، از جمله بیمارستان‌های دولتی و خصوصی، متخصصان اطفال و اعضای هیئت علمی حوزه قلب، فرآیند شناسایی، ارجاع و مشاوره بیماران را دنبال می‌کنند.

مشهد؛ دومین قطب پیوند قلب کودکان کشور

دکتر نقیبی با اشاره به ظرفیت‌های تخصصی ایجادشده در مشهد در حوزه پیوند قلب، اظهار کرد: مشهد بیش از ۱۰ سال است که به عنوان دومین قطب پیوند قلب کشور پس از بیمارستان شهید رجایی تهران فعالیت می‌کند و تیم تخصصی پیوند قلب دانشگاه علوم پزشکی مشهد طی این سال‌ها توانسته است بیماران متعددی را تحت این عمل پیچیده قرار دهد.

وی افزود: این اقدامات با مشارکت تیم‌های تخصصی و جراحی قلب و با تلاش اساتید و متخصصان این حوزه در بیمارستان‌های منتصریه و امام رضا(ع) انجام شده است و تاکنون بیش از ۲۰ بیمار در مشهد تحت پیوند قلب قرار گرفته‌اند که برخی از آنان سال‌ها پس از پیوند، زندگی طبیعی خود را ادامه داده‌اند. . تیم جراحی متشکل از اساتید برجسته نظیر دکتر محمود شبستری، دکتر فروه وکیلیان، دکتر محمد عباسی، دکتر فرشید باقری، دکتر بهزاد علیزاده، دکتر امینی و با زحمات دکتر ابراهیم خالقی در بیمارستان منتصریه/امام رضا است.

عضو تیم پیوند قلب دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت تداوم حمایت از این ظرفیت درمانی، گفت: پیوند قلب پایان مسیر درمان نیست، بلکه آغاز یک فرآیند مراقبتی مادام‌العمر است و بیماران پس از پیوند نیازمند مراقبت‌های تخصصی مستمر و تأمین منظم دارو هستند؛ از این رو حمایت دانشگاه، خیرین و مجموعه‌های پشتیبان در تداوم و توسعه این خدمات اهمیت ویژه‌ای دارد.

چشم‌انداز استفاده از فناوری قلب مصنوعی برای کودکان

دکتر نقیبی در پاسخ به پرسشی درباره امکان استفاده از قلب مصنوعی برای کودکان در کشور نیز اظهار کرد: در حال حاضر امکان استفاده از قلب مصنوعی برای کودکان در ایران فراهم نیست، هرچند در حوزه بزرگسالان اقدامات و تجربه‌های موفقی در این زمینه انجام شده است.

وی خاطرنشان کرد: فناوری‌های مرتبط با قلب مصنوعی و پمپ‌های کمکی در منابع علمی و مراکز تخصصی جهان در حال توسعه است و امید می‌رود با پیشرفت دانش و فراهم شدن زیرساخت‌های مورد نیاز، امکان استفاده از این فناوری‌ها برای کودکان نیز در آینده در کشور فراهم شود.