تاب‌آوری روانی؛ مهارت خم شدن بدون شکستن در برابر فشارهای زندگی / هدف، کامل بودن نیست؛ تداوم است
متخصص روان‌پزشکی بیمارستان و مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی تخصصی روان‌پزشکی ابن‌سینا و دکتر حجازی، با تأکید بر اینکه تاب‌آوری به معنای زندگی بدون مشکل یا قوی بودن همیشگی نیست، گفت: حفظ فعالیت‌های روزمره و معنادار، پذیرش و مدیریت هیجان‌ها، انعطاف‌پذیری در مواجهه با مشکلات، پرهیز از راهکارهای ناسالم کاهش استرس و کمک گرفتن از افراد قابل اعتماد و متخصصان، از مهم‌ترین راهکارهای تقویت تاب‌آوری روانی است.
دکتر آناهیتا عربی در گفت‌وگو با وب دا، با اشاره به اهمیت تقویت مهارت‌های مقابله با فشارهای زندگی اظهار کرد: هیچ‌کس نمی‌تواند تمام دشواری‌ها و فشارهای زندگی را حذف کند، اما می‌توان با تمرین مهارت‌های مؤثر، ظرفیت خود را برای مواجهه سالم‌تر با آن‌ها افزایش داد.
حفظ جریان زندگی در روزهای دشوار
وی با بیان اینکه نباید زندگی را صرفاً حول یک مشکل سازمان‌دهی کرد، افزود: مواجهه با یک مسئله بزرگ ممکن است باعث شود تمام توجه و انرژی فرد به همان موضوع معطوف شود و ارتباط با دوستان، ورزش، تفریح و فعالیت‌های مورد علاقه خود را کنار بگذارد؛ در حالی که این وضعیت می‌تواند چرخه استرس را تشدید کند.
این متخصص روان‌پزشکی ادامه داد: حتی در دوره‌های دشوار نیز لازم است تا حد امکان بخش‌هایی از زندگی روزمره حفظ شود؛ از جمله زمان مشخص برای صرف غذا، خواب منظم، فعالیت بدنی، ارتباط با خانواده و دوستان، انجام فعالیت‌های لذت‌بخش، ادامه کار یا تحصیل و پرداختن به فعالیت‌های معنوی یا مذهبی در صورت تمایل. همچنین انجام کارهایی که با ارزش‌های شخصی فرد هماهنگ هستند، می‌تواند به حفظ احساس معنا و تعادل در زندگی کمک کند.
تاب‌آوری به معنای سرکوب احساسات نیست
دکتر عربی یکی از باورهای نادرست درباره تاب‌آوری را ضرورت قوی بودن همیشگی دانست و گفت: فرد تاب‌آور نیز ممکن است در شرایط بحرانی گریه کند، احساس ترس یا خشم داشته باشد و حتی برای مدتی با کاهش عملکرد مواجه شود. تاب‌آوری با سرکوب هیجان‌ها تفاوت دارد؛ بلکه به معنای شناخت احساسات و یافتن راهی سالم برای مدیریت تدریجی آن‌هاست.
وی افزود: گاهی پذیرفتن اینکه «من در شرایط سختی قرار گرفته‌ام و طبیعی است که تحت فشار باشم»، واقع‌بینانه‌تر و کمک‌کننده‌تر از این است که فرد از خود انتظار داشته باشد ناراحت نشود و همیشه قوی بماند.
پرهیز از راهکارهای ناسالم برای کاهش استرس
این متخصص روان‌پزشکی با اشاره به برخی رفتارهای آسیب‌زا در مواجهه با فشارهای روانی اظهار کرد: مصرف الکل یا مواد، استفاده خودسرانه از داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور، پرخوری، قمار، انزوای اجتماعی، استفاده طولانی‌مدت از شبکه‌های اجتماعی، ماندن در تخت برای بیشتر ساعات روز و پرخاشگری، از جمله رفتارهایی هستند که ممکن است در کوتاه‌مدت احساس ناراحتی را کاهش دهند، اما در بلندمدت مشکلات را تشدید می‌کنند.
وی خاطرنشان کرد: این رفتارها معمولاً مهارت واقعی مقابله با مشکلات را تقویت نمی‌کنند و نمی‌توانند جایگزین راهکارهای سالم و مؤثر برای مدیریت استرس شوند.
انعطاف‌پذیری؛ انتخاب راهکار متناسب با شرایط
دکتر عربی با تأکید بر اینکه برای همه مشکلات زندگی نمی‌توان از یک روش ثابت استفاده کرد، گفت: گاهی بهترین راه، حل مستقیم مسئله است؛ در برخی شرایط باید احساسات خود را تنظیم کنیم، گاهی لازم است از دیگران کمک بگیریم و در مواردی نیز باید بپذیریم که بعضی بخش‌های یک موقعیت فعلاً قابل تغییر نیستند و انرژی خود را بر بخش‌های تحت کنترل متمرکز کنیم.
وی افزود: انعطاف‌پذیری به معنای تغییر شیوه مقابله با توجه به شرایط است و فرد تاب‌آور می‌آموزد که برای مسائل مختلف، راهکارهای متناسب و مؤثر انتخاب کند.
کمک گرفتن از متخصص، نشانه مراقبت از سلامت روان است
این متخصص روان‌پزشکی با بیان اینکه تاب‌آوری به معنای حل همه مشکلات به‌تنهایی نیست، اظهار کرد: گاهی فشارهای زندگی آن‌قدر شدید یا طولانی می‌شوند که دریافت کمک حرفه‌ای ضرورت پیدا می‌کند.
وی توصیه کرد در صورت بروز اضطراب یا غم شدید و مداوم، اختلال قابل توجه در خواب، کاهش شدید اشتها یا تغییرات محسوس وزن، ناتوانی در انجام امور روزمره، افت عملکرد شغلی یا تحصیلی، حملات مکرر اضطراب، کناره‌گیری شدید از دیگران، افزایش مصرف مواد یا الکل برای تحمل شرایط، تداوم علائم پس از تجربه حوادث آسیب‌زا یا احساس ناامیدی شدید و افکار مربوط به مرگ و آسیب به خود، افراد برای دریافت کمک تخصصی به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کنند.
دکتر عربی تأکید کرد: در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص نشانه ضعف نیست، بلکه یکی از رفتارهای سالم و مسئولانه برای مراقبت از سلامت روان به شمار می‌رود.
یک برنامه ساده روزانه برای تقویت تاب‌آوری
وی با اشاره به اینکه تقویت تاب‌آوری به تغییرات بزرگ و یکباره در زندگی نیاز ندارد، گفت: افراد می‌توانند با اختصاص زمان کوتاهی در طول روز، برنامه‌ای ساده و قابل اجرا برای مراقبت از سلامت روان خود داشته باشند.
این برنامه شامل ۱۰ دقیقه فعالیت بدنی یا پیاده‌روی، پنج دقیقه تمرین تنفس، ذهن‌آگاهی یا زمین‌گیرسازی، برقراری ارتباط با یک فرد قابل اعتماد، انجام یک فعالیت معنادار یا لذت‌بخش و برداشتن یک گام کوچک در زمینه‌ای است که تحت کنترل فرد قرار دارد.
این متخصص روان‌پزشکی پیشنهاد کرد افراد در پایان روز از خود بپرسند: «امروز چه چیزی تحت کنترل من بود و چه قدم کوچکی برای مراقبت از خودم برداشتم؟»
وی با تأکید بر اهمیت استمرار در این تمرین‌ها خاطرنشان کرد: هدف، کامل بودن نیست؛ تداوم است.
ریشه‌های عمیق؛ راز تاب‌آوری در برابر تندبادهای زندگی
دکتر عربی در تبیین مفهوم تاب‌آوری با استفاده از مثالی از طبیعت گفت: درخت‌هایی که در برابر تندبادهای شدید بهتر دوام می‌آورند، لزوماً درختانی نیستند که کاملاً سفت و بی‌حرکت باشند؛ زیرا چنین درختانی ممکن است در برابر باد بشکنند. درختان مقاوم، ریشه‌های عمیق دارند و در عین حال تنه و شاخه‌هایشان می‌تواند خم شود، با باد حرکت کند و دوباره به حالت ایستاده بازگردد.
وی افزود: تاب‌آوری روانی نیز به همین معناست؛ نه سفتی و بی‌احساسی، بلکه برخورداری از ریشه‌های عمیق شامل روابط انسانی، معنا در زندگی، مراقبت از خود و توانایی انعطاف‌پذیری در برابر دشواری‌ها، بدون آنکه فرد در برابر آن‌ها از پا درآید.
این متخصص روان‌پزشکی در پایان تصریح کرد: زندگی همواره با فشارها و دشواری‌هایی همراه است، اما می‌توان با یادگیری و تمرین مهارت‌های مؤثر، به‌تدریج ظرفیت روانی خود را افزایش داد. خواب کافی، فعالیت بدنی، ارتباط با افراد قابل اعتماد، شناخت و اصلاح افکار غیرواقع‌بینانه، توجه به زمان حال، حفظ فعالیت‌های روزمره و معنادار، حل مسئله، انعطاف‌پذیری و درخواست کمک در زمان مناسب، همگی می‌توانند به تقویت سلامت روان کمک کنند.
وی یادآور شد: برای تاب‌آوری لازم نیست همیشه قوی باشیم؛ گاهی تاب‌آوری یعنی استراحت کردن، گاهی صحبت کردن و کمک خواستن، گاهی پذیرفتن اینکه برخی امور خارج از کنترل ما هستند و گاهی فقط برداشتن یک قدم کوچک دیگر. مراقبت از سلامت روان، بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت از سلامت و نه نشانه ضعف است.
درج نظر