توسعه آموزش فیزیوتراپی تا مقطع دکتری تخصصی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد؛ گامی برای پاسخ‌گویی به نیازهای رو‌به‌رشد حوزه توانبخشی
با افزایش جمعیت سالمند، شیوع مشکلات اسکلتی‌عضلانی و پیامدهای ناشی از حوادث و کم‌تحرکی، نیاز به خدمات تخصصی فیزیوتراپی بیش از گذشته اهمیت یافته است؛ حوزه‌ای از علوم پزشکی که با هدف کاهش درد، بهبود عملکرد حرکتی، توانبخشی و ارتقای کیفیت زندگی بیماران، نقشی مؤثر در تکمیل فرایند درمان ایفا می‌کند. در همین راستا، گروه آموزشی فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با توسعه ظرفیت‌های آموزشی و پژوهشی خود و دریافت موافقت راه‌اندازی مقطع دکترای تخصصی، در مسیر تربیت نیروهای متخصص‌تر و تقویت خدمات توانبخشی در شرق کشور گام برداشته است.
دکتر حسین نگهبان، استاد تمام و مدیر گروه آموزشی رشته فیزیوتراپی دانشکده علوم پیراپزشکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا با حدود 18سال سابقه فعالیت در حوزه‌های آموزش، پژوهش و درمان این دانشگاه، در گفت‌وگو با وبدا به تشریح مسیر علمی و حرفه‌ای خود، روند توسعه گروه فیزیوتراپی و ضرورت گسترش آموزش تخصصی این رشته پرداخت.
وبدا: لطفاً بیوگرافی مختصری از خود برای مخاطبان این گفت‌وگو بیان کنید.
دکتر حسین نگهبان هستم، متولد سال ۱۳۵۷ در شهرستان تربت‌حیدریه، استاد تمام و عضو هیأت علمی و مدیر گروه آموزشی رشته فیزیوتراپی دانشکده علوم پیراپزشکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد. حدود 18 سال است که در حوزه‌های مختلف آموزشی، پژوهشی و درمانی این دانشگاه فعالیت می‌کنم.
وبدا: درباره مسیر علمی و تحصیلی خود و مقاطع دانشگاهی که طی کرده‌اید، توضیح دهید.
در کنکور سراسری سال ۱۳۷۵ در رشته فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی ایران در تهران پذیرفته شدم. پس از چهار سال تحصیل، بلافاصله در مقطع کارشناسی ارشد همین دانشگاه ادامه تحصیل دادم و سپس وارد مقطع دکترای تخصصی (PhD) در دانشگاه علوم پزشکی تهران شدم و در سال ۱۳۸۷ فارغ‌التحصیل شدم.
با توجه به اینکه در آن زمان دانشجویان دوره دکترای تخصصی به‌عنوان بورسیه دانشگاه‌های علوم پزشکی پذیرفته می‌شدند، من نیز بورسیه دانشگاه علوم پزشکی اهواز بودم و با افتخار حدود شش سال و نیم در این دانشگاه به‌عنوان عضو هیأت علمی خدمت کردم. در این دوره، موفق به کسب رتبه سوم گروه علوم پیراپزشکی و توانبخشی در جشنواره رازی شدم و همچنین به مرتبه دانشیاری ارتقا یافتم.
وبدا: چه سالی به دانشگاه علوم پزشکی مشهد منتقل شدید و فعالیت خود را در این دانشگاه چگونه آغاز کردید؟
در سال ۱۳۹۳ به دانشگاه علوم پزشکی مشهد منتقل شدم و فعالیت خود را به‌عنوان معاون آموزشی دانشکده علوم پیراپزشکی و توانبخشی و عضو هیأت علمی گروه آموزشی فیزیوتراپی آغاز کردم. در چهار سالی که در این مسئولیت فعالیت داشتم، تلاش کردیم در کنار ارتقای جایگاه رشته فیزیوتراپی، زمینه راه‌اندازی مقطع کارشناسی ارشد این رشته را نیز فراهم کنیم.
در سال ۱۳۹۶ درخواست ارتقای مرتبه علمی من در هیأت ممیزه پذیرفته شد و در حال حاضر به‌عنوان عضو هیأت علمی پایه ۲۵ گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد مشغول فعالیت هستم.
گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال ۱۳۸۹ در مقطع کارشناسی و با دو عضو هیأت علمی فعالیت آموزشی خود را آغاز کرد. در ابتدای کار، با راه‌اندازی سایت‌های بیمارستانی و پذیرش تعداد محدودی دانشجو، فعالیت این گروه با پذیرش ۱۵ دانشجو آغاز شد. در سال ۱۳۹۵ نیز درخواست راه‌اندازی مقطع کارشناسی ارشد رشته فیزیوتراپی ارائه شد که پس از بررسی‌های لازم به تصویب رسید و این مقطع با پذیرش هفت دانشجو فعالیت خود را آغاز کرد.
پس از حدود هشت سال پیگیری برای توسعه مقاطع تحصیلات تکمیلی، درخواست راه‌اندازی دوره دکترای تخصصی فیزیوتراپی نیز در سال ۱۴۰۳ در شورای گسترش دانشگاه‌های علوم پزشکی وزارت بهداشت مورد تأیید قرار گرفت. بر این اساس، امیدواریم پذیرش دانشجو در این مقطع از همان سال در دانشگاه علوم پزشکی مشهد آغاز شود.
وبدا: گروه آموزشی فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در حال حاضر چند عضو هیأت علمی دارد و چه ظرفیت‌هایی در حوزه آموزش بالینی ایجاد کرده است؟
این گروه در حال حاضر هفت عضو هیأت علمی دارد که شامل یک استاد، چهار دانشیار و دو استادیار است. با افزایش تعداد اعضای هیأت علمی و فراهم شدن ظرفیت لازم برای پوشش کامل دروس و واحدهای آموزشی مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، تلاش کردیم نقش اعضای هیأت علمی را به آموزش و پژوهش محدود نکنیم و از ظرفیت علمی و تخصصی آنان در ارائه خدمات توانبخشی نیز بهره ببریم.
بر همین اساس، اعضای گروه فیزیوتراپی علاوه بر مشارکت در آموزش و پژوهش دانشجویان، در کارآموزی‌های بالینی بیمارستان‌های تابعه دانشگاه و مرکز جامع توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز حضور فعال دارند. این رویکرد یکی از ویژگی‌های متمایز گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد است؛ به‌گونه‌ای که اعضای هیأت علمی با مرتبه‌های علمی و سوابق مختلف، در مراکز بیمارستانی حضور دارند و به‌عنوان مدرس کارآموزی بالینی، در کنار دانشجویان به فعالیت آموزشی و درمانی می‌پردازند.
وبدا: درباره دستاوردهای علمی و پژوهشی خود نیز توضیح دهید.
در کارنامه علمی و پژوهشی من، انتشار ۱۱۰ مقاله پژوهشی در مجلات خارجی و ۲۰ مقاله در مجلات داخلی، همچنین انجام بیش از ۴۰ طرح تحقیقاتی ثبت شده است. افزون بر این، در ۵۰ سمینار داخلی و بین‌المللی شرکت داشته‌ام و راهنمایی و مشاوره ۵۰ پایان‌نامه کارشناسی ارشد و ۲۰ پایان‌نامه دکترای تخصصی را بر عهده داشته‌ام. همچنین استاد راهنمای یک پایان‌نامه در مقطع فوق‌دکترای تخصصی بوده‌ام.
تألیف یک جلد کتاب با عنوان «اختلالات عملکردی کمربند لگنی» در زمینه کمردرد و با رویکردی نوین به درمان این مشکل، از دیگر فعالیت‌های علمی و پژوهشی من است.
وبدا: فیزیوتراپی چه حوزه‌هایی از سلامت و درمان را پوشش می‌دهد و چه نقشی در بهبود وضعیت بیماران دارد؟
فیزیوتراپی مجموعه‌ای از اقدامات درمانی و توانبخشی است که روش‌هایی مانند تمرین‌درمانی، درمان‌های دستی و استفاده از تجهیزات الکتروتراپی را در بر می‌گیرد. این خدمات با هدف بهبود عملکرد جسمی، کاهش درد و ارتقای توانایی حرکتی و راه‌رفتن بیماران ارائه می‌شوند و در درمان و توانبخشی افراد مبتلا به مشکلات ارتوپدی، بیماری‌های نورولوژیک و اختلالات قلبی و تنفسی کاربرد دارند.
در واقع، فیزیوتراپی طیف گسترده‌ای از بیماران را در سه حوزه اصلی ارتوپدی، نورولوژی و قلبی‌تنفسی پوشش می‌دهد. به همین دلیل، بخش مهمی از فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و بالینی گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با گروه ارتوپدی، مرکز جراحی ارتوپدی و گروه و بخش جراحی مغز و اعصاب دانشگاه ارتباط دارد.
وبدا: چرا توسعه رشته فیزیوتراپی و راه‌اندازی مقاطع تحصیلات تکمیلی آن در دانشگاه علوم پزشکی مشهد اهمیت دارد؟
راه‌اندازی و توسعه رشته فیزیوتراپی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، به‌عنوان یکی از مراکز دانشگاهی مهم شرق کشور، ضرورتی متناسب با نیازهای حوزه سلامت است. الگوی بیماری‌ها در سال‌های اخیر در ایران و بسیاری از کشورهای جهان تغییر کرده است. از یک سو، جمعیت کشور در مسیر سالمندی قرار دارد و از سوی دیگر، حوادث، تروما و تصادفات و همچنین چاقی و کم‌تحرکی، زمینه افزایش مشکلات اسکلتی‌عضلانی را فراهم کرده‌اند.
افزایش مشکلات ارتوپدی، از جمله آرتروز زانو و اختلالات مربوط به مفاصل و نواحی مختلف بدن، در کنار بیماری‌های مرتبط با سالمندی و مشکلات نورولوژیک، نیاز به خدمات فیزیوتراپی را در گروه‌های مختلف جامعه افزایش داده است. این تغییرات نشان می‌دهد که توسعه ظرفیت‌های آموزشی و درمانی این رشته باید متناسب با نیازهای روز نظام سلامت دنبال شود.
بر همین اساس، تلاش کرده‌ایم در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ظرفیت‌های مرتبط با سالمندی، مشکلات ارتوپدی و بیماری‌های نورولوژیک را تقویت کنیم. هدف ما علاوه بر تربیت دانشجویان در مقاطع مختلف و فراهم کردن زمینه تربیت نیروهای متخصص در حوزه‌های مرتبط، توسعه خدمات تخصصی برای کمک به رفع یا کاهش مشکلات بیماران و ارتقای کیفیت زندگی آنان است.
وبدا: دانشگاه علوم پزشکی مشهد از نظر راه‌اندازی مقطع دکترای تخصصی فیزیوتراپی چه جایگاهی در کشور دارد و این دوره چه فرصت‌هایی ایجاد می‌کند؟
بر اساس اطلاعات موجود، دانشگاه علوم پزشکی مشهد پس از دانشگاه‌های علوم پزشکی شیراز، تبریز و اهواز، چهارمین مرکز استانی است که مقطع دکترای تخصصی فیزیوتراپی را راه‌اندازی می‌کند و پذیرش دانشجو خواهد داشت.
راه‌اندازی این مقطع مستلزم برخورداری از پیش‌نیازهایی از جمله تعداد کافی اعضای هیأت علمی، ظرفیت مناسب مراکز و بخش‌های بیمارستانی و انتشار مقالات تخصصی در مجلات معتبر بین‌المللی است. فراهم شدن این زیرساخت‌ها و تأیید درخواست دانشگاه، زمینه توسعه آموزش تخصصی فیزیوتراپی را در شرق کشور فراهم می‌کند.
امیدواریم با آغاز فعالیت این مقطع، بتوانیم در تربیت نیروهای متخصص، تأمین اعضای هیأت علمی مورد نیاز و ارتقای سطح خدمات تخصصی فیزیوتراپی در استان خراسان و سایر مناطق کشور نقش مؤثرتری ایفا کنیم. توسعه این رشته در دانشگاه علوم پزشکی مشهد می‌تواند علاوه بر تقویت آموزش و پژوهش، ظرفیت ارائه خدمات توانبخشی تخصصی‌تر را نیز در اختیار نظام سلامت قرار دهد.
درج نظر