پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص نوزادان و استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت پیشگیری از تولد زودرس گفت: نوزادانی که پیش از تکمیل ۳۷ هفته بارداری متولد می‌شوند، نارس محسوب می‌شوند و به‌ویژه در موارد تولد پیش از هفته ۳۲، به مراقبت‌های تخصصی و پیگیری‌های دقیق پزشکی نیاز دارند.

دکتر غلامعلی معموری، فوق‌تخصص نوزادان و رئیس بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) بیمارستان قائم(عج) در گفتگو با وب دا، با اشاره به فرارسیدن ۱۷ نوامبر، روز جهانی نوزادان نارس، این مناسبت را فرصتی برای جلب توجه مسئولان، سازمان‌های مردم‌نهاد و عموم جامعه به نیازهای نوزادان نارس و خانواده‌های آنان دانست.

وی اظهار کرد: طول دوره طبیعی بارداری ۴۰ هفته، معادل ۲۸۰ روز است و نوزادی که پیش از تکمیل ۳۷ هفته بارداری متولد شود، نارس محسوب می‌شود. بر اساس آمارهای جهانی، از هر ۱۰ نوزاد، یک نوزاد نارس متولد می‌شود و از حدود ۱۴۰ میلیون تولد سالانه در جهان، نزدیک به ۱۴ میلیون نوزاد نارس هستند.

میزان نارس بودن، عامل مهمی در وضعیت سلامت نوزاد

دکتر معموری با اشاره به تفاوت شرایط نوزادان نارس بر اساس سن بارداری هنگام تولد افزود: بخش قابل توجهی از نوزادان نارس، در گروه نوزادان با نارسایی کمتر قرار دارند و با وزن حدود یک‌هزار و ۵۰۰ گرم به بالا یا در سن بارداری ۳۴ تا کمتر از ۳۷ هفته متولد می‌شوند. این نوزادان معمولاً شرایط عمومی بهتر، شانس بقای بالاتر، مدت بستری کوتاه‌تر و عوارض کمتری دارند.

وی ادامه داد: در مقابل، نوزادانی که پیش از هفته ۲۸ بارداری متولد می‌شوند، معمولاً وزنی کمتر از یک کیلوگرم دارند و به دلیل نارس بودن بیشتر اندام‌های بدن، با مشکلات و عوارض جدی‌تری روبه‌رو هستند.

استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به روند بهبود شاخص‌های سلامت نوزادان در کشور گفت: در سال‌های نخست پس از انقلاب، میزان مرگ‌ومیر شیرخواران در کشور بیش از ۱۰۰ مورد در هر هزار تولد زنده بود، اما این میزان امروزه به کمتر از ۱۴ مورد در هزار تولد زنده کاهش یافته است. همچنین میزان مرگ‌ومیر نوزادان در ایران حدود هشت مورد در هر هزار تولد زنده است که نیمی از این موارد به نوزادان متولدشده پیش از هفته ۳۲ بارداری مربوط می‌شود.

وی افزود: حدود دو درصد نوزادان پیش از هفته ۳۲ و حدود ۰.۶ درصد پیش از هفته ۲۸ بارداری متولد می‌شوند. این گروه به دلیل شرایط ویژه و مشکلات ناشی از نارس بودن، سهم قابل توجهی از مرگ‌ومیرهای نوزادی را به خود اختصاص می‌دهند.

عوامل متعدد در تولد زودرس نقش دارند

این فوق‌تخصص نوزادان با بیان اینکه تولد نوزاد نارس می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد، گفت: سن پایین یا بالای مادر هنگام بارداری، فاصله کم میان بارداری‌ها، اختلالات مادرزادی، مشکلات جفت و جنین، برخی بیماری‌های مادر از جمله فشارخون و دیابت، مصرف دخانیات و الکل و زمینه‌های ژنتیکی از جمله عوامل مؤثر در تولد زودرس هستند.

وی استرس‌های مادر، متغیرهای اجتماعی، تغییرات آب‌وهوایی و شرایط بحرانی مانند جنگ را نیز از دیگر عوامل تأثیرگذار بر سلامت بارداری برشمرد.

نوزادان نارس به مراقبت‌های ویژه و چندجانبه نیاز دارند

دکتر معموری با اشاره به نارسایی فیزیولوژیک اندام‌های بدن در نوزادان نارس اظهار کرد: این نوزادان ممکن است با مشکلاتی مانند خونریزی مغزی در اطراف بطن‌ها، تشنج، اختلال در تغذیه، عفونت و مشکلات تنفسی مواجه شوند.

وی توضیح داد: به دلیل تکامل نیافتن توانایی مکیدن و بلع در برخی نوزادان نارس، تغذیه آنان باید با روش‌های تخصصی و از جمله استفاده از لوله تغذیه و با حجم‌های کم انجام شود. همچنین ضعف سیستم ایمنی، احتمال ابتلا به عفونت را افزایش می‌دهد و تکامل نیافتن مرکز تنفس می‌تواند موجب بروز مشکلات تنفسی و نیاز به حمایت تنفسی و دستگاه ونتیلاتور شود.

استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد مراقبت پرستاری و پزشکی مستمر را از عوامل مهم در بهبود وضعیت این نوزادان دانست و افزود: ترخیص نوزاد نارس باید بر اساس ارزیابی شرایط بالینی و توانایی‌های او انجام شود. رسیدن به وزن مطلوب حدود یک‌هزار و ۷۰۰ گرم، توانایی مکیدن پستان مادر و تغذیه از راه دهان، برطرف شدن مشکلات تنفسی و بی‌نیازی از دستگاه‌های کمک‌تنفسی از جمله معیارهای مورد توجه در زمان ترخیص هستند.

وی تأکید کرد: مراقبت از نوزادان نارس پس از ترخیص نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و این نوزادان باید از نظر عملکرد تیروئید، روند رشد، بینایی، شنوایی و تکامل مغزی غربالگری و ارزیابی شوند. همچنین لازم است با فاصله‌های زمانی کوتاه‌تر از نوزادان رسیده، در درمانگاه‌ها و مراکز درمانی تحت پیگیری قرار گیرند.

مراقبت‌های دوران بارداری، راهی برای کاهش خطر تولد زودرس

این فوق‌تخصص نوزادان با تأکید بر نقش مراقبت‌های دوران بارداری در پیشگیری از تولد زودرس گفت: پرهیز از مصرف دخانیات و الکل، کنترل فشارهای روانی و استرس، توجه به وضعیت جسمی مادر و انجام به‌موقع مراقبت‌ها و غربالگری‌های بارداری، در شناسایی و مدیریت عوامل خطر اهمیت دارد.

وی افزود: تشخیص به‌موقع بیماری‌ها و عفونت‌ها، آموزش صحیح مادران و پیگیری وضعیت سلامت جنین می‌تواند به کاهش خطر تولد نوزاد نارس کمک کند. در مواردی که تولد زودرس اجتناب‌ناپذیر است نیز باید با فراهم بودن خدمات تخصصی شبانه‌روزی، تجهیزات و امکانات تشخیصی و درمانی و حضور متخصصان و پرستاران آموزش‌دیده، مراقبت‌های لازم برای کاهش عوارض و افزایش بقای نوزاد فراهم شود.

دکتر معموری خاطرنشان کرد: نوزادان نارس ممکن است در معرض برخی بیماری‌ها و مشکلات خاص قرار داشته باشند، اما مراقبت اصولی و پیگیری منظم می‌تواند در کاهش عوارض و بهبود روند رشد و سلامت آنان نقش مهمی ایفا کند.

حمایت عاطفی از مادران، بخشی از مراقبت از نوزادان نارس است

استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت حمایت روانی و عاطفی از مادران نوزادان نارس اظهار کرد: تولد زودرس معمولاً با نگرانی و اضطراب مادر درباره سلامت نوزاد همراه است؛ ازاین‌رو، این مادران علاوه بر مراقبت‌های پزشکی، به حمایت خانواده و خدمات روانی و عاطفی نیاز دارند.

وی افزود: این حمایت‌ها برای مادران دوقلو و سه‌قلو نیز اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا احتمال تولد نارس در بارداری‌های چندقلویی بالاتر است. فراهم کردن حمایت‌های اجتماعی و اقتصادی می‌تواند به خانواده‌ها در طی کردن این مسیر و تأمین مراقبت‌های مورد نیاز نوزادان کمک کند.

دکتر معموری با اشاره به ظرفیت‌های درمانی کشور در این حوزه گفت: خوشبختانه امکانات و تجهیزات مناسبی از جمله حضور متخصصان باتجربه نوزادان، بخش‌های ویژه مراقبت از نوزادان، دستگاه‌های ونتیلاتور و تجهیزات مورد نیاز برای پیشگیری و درمان عفونت‌ها و سایر مشکلات نوزادان نارس در کشور فراهم شده است.

بیمارستان قائم(عج)، پیشگام در تربیت فوق‌تخصص نوزادان

وی در بخش دیگری از سخنان خود به سابقه بیمارستان قائم(عج) در تربیت نیروی متخصص نوزادان اشاره کرد و گفت: این مرکز از سال ۱۳۶۸ در زمینه تربیت دانشجویان فوق‌تخصص نوزادان فعالیت دارد و سالانه یک تا سه دانش‌آموخته در این رشته تربیت کرده است.

استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: ده‌ها نفر از دانش‌آموختگان این مرکز هم‌اکنون در شهرستان‌های مختلف کشور به‌عنوان متخصص نوزادان فعالیت می‌کنند و مسئولیت مراقبت از نوزادان و بخش‌های مربوطه را بر عهده دارند.

وی ابراز امیدواری کرد با آموزش فراگیر، کنترل و پایش دقیق وضعیت جنین بر اساس راهنماهای بالینی، انجام زایمان در محیط‌های درمانی مجهز و ارائه مراقبت‌های مناسب پس از تولد، بتوان میزان تولد نوزادان نارس را کاهش داد، بقای آنان را افزایش داد و عوارض ناشی از نارس بودن را به حداقل رساند.