خوابآلودگی پشت فرمان؛ خطری پنهان که هر لحظه میتواند به حادثهای جبرانناپذیر منجر شود
خواب ناکافی و خوابآلودگی هنگام رانندگی از عوامل مهم بروز حوادث ترافیکی است؛ بهگونهای که بر اساس آمارهای اعلامشده، در کشور هر پنج دقیقه یک مورد فوت یا مصدومیت ناشی از تصادفات به ثبت میرسد و حدود ۲۰ درصد رانندگان در شرایط خوابآلودگی رانندگی میکنند.
فلوشیپ خواب و عضو هیأت علمی گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به اهمیت خواب سالم در حفظ سلامت عمومی اظهار کرد: خواب کافی و برخورداری از الگوی فیزیولوژیک خواب، نقش مهمی در عملکرد صحیح فعالیتهای روزانه دارد و حوزههایی مانند پزشکی، انجام عملهای جراحی، امور اداری و رانندگی از جمله فعالیتهایی هستند که به هوشیاری و تمرکز کافی وابستگی دارند.
دکتر مهناز امینی در گفتگو با وب دا با اشاره به پیامدهای اختلالات خواب افزود: یکی از مهمترین مشکلات ناشی از خوابآلودگی، وقوع حوادث رانندگی در شهرها و جادههاست. بر اساس آمارهای اعلامشده، در کشور هر پنج دقیقه یک فوتی یا مجروح ناشی از تصادفات به ثبت میرسد و حدود ۲۰ درصد رانندگان در شرایط خوابآلودگی رانندگی میکنند. همچنین از هر پنج راننده، یک نفر اعلام کرده است که هنگام رانندگی چرت زده است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه برای کاهش مشکلات و عوارض ناشی از اختلالات خواب، تفاهمنامهای چندجانبه منعقد شده است، خاطرنشان کرد: این تفاهمنامه میان دانشگاه علوم پزشکی مشهد، انجمن خواب خراسان رضوی، پلیسهای راهور و راه استان و دیگر مجموعههای مرتبط به امضا رسیده و هدف آن کاهش حوادث منجر به جرح و فوت و حرکت به سمت جامعهای سالمتر و ایمنتر است.
خوابآلودگی و ریزخواب؛ هشداری جدی در رانندگیهای طولانی
دکتر امینی با اشاره به شایعترین مشکلات مرتبط با خواب گفت: کمخوابی و بیخوابی میتوانند تمرکز و عملکرد روزانه را مختل کنند و خوابآلودگی هنگام رانندگی نیز از پیامدهای مهم این اختلالات است. بررسیها نشان میدهد حوادث جادهای مرتبط با خوابآلودگی رانندگان قابل توجه است و در این افراد افت هوشیاری و ریزخوابهای پشت فرمان مشاهده میشود.
وی افزود: بسیاری از تصادفات در ساعات شب و بهویژه حدود ۳۰ دقیقه مانده به رسیدن به مقصد رخ میدهند. رانندگان باید توجه داشته باشند که در صورت احساس خوابآلودگی، نباید به رانندگی ادامه دهند و لازم است در نخستین توقفگاه ایمن توقف کرده و استراحت کنند.
این فلوشیپ خواب تأکید کرد: بلند کردن صدای رادیو، پایین کشیدن شیشه خودرو یا خوردن تنقلاتی مانند تخمه و نوشیدن قهوه، راهکار مؤثری برای رفع خوابآلودگی نیست. تنها استراحت کافی میتواند فشار خواب را برطرف کند و ادامه رانندگی در شرایط خوابآلودگی، خطر بروز حادثه را افزایش میدهد.
وی با اشاره به تجربه خود در کلینیک خواب اظهار کرد: بیمارانی را مشاهده کردهام که تنها با یک لحظه خوابآلودگی دچار حادثه شدهاند یا با صدای بوق و چراغ خودروی پشت سر خود از خواب بیدار شدهاند. برخی رانندگان تصور میکنند چون هنگام رانندگی چشمهایشان باز است، خوابآلود نیستند؛ درحالیکه ممکن است در همان لحظه مغز وارد وضعیت خواب شده و کنترل و فرماندهی لازم را نداشته باشد. اینکه فرد در یک مسیر به سلامت به مقصد رسیده، به معنای ایمن بودن این شیوه رانندگی در دفعات بعد نیست.
رانندگان حرفهای نیز از خطر خوابآلودگی در امان نیستند
دکتر امینی با تفکیک رانندگان به دو گروه عادی و حرفهای گفت: رانندگان عادی معمولاً اعضای خانواده و استفادهکنندگان از خودروهای شخصی هستند و گروه دوم شامل رانندگان خودروهای عمومی سبک و سنگین میشود. هر دو گروه باید خطر خوابآلودگی را جدی بگیرند و بدانند که سابقه طولانی رانندگی یا نداشتن تصادف در گذشته، تضمینی برای پیشگیری از حوادث آینده نیست.
وی افزود: رانندگانی که مسیرهای طولانی را طی میکنند، باید در صورت امکان از راننده کمکی استفاده کنند تا فرصت کافی برای خواب و استراحت داشته باشند؛ زیرا یک نفر نمیتواند بدون استراحت، تمام مسیرهای طولانی را رانندگی کند. این تصور که میتوان با مصرف نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه، خوابآلودگی را کنترل کرد و مسیر را بهتنهایی ادامه داد، تصور درستی نیست.
اختلال خواب دانشآموزان؛ ضرورت تنظیم دوباره برنامه خواب پس از تعطیلات
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مشکلات خواب در دانشآموزان در ماههای آغازین سال تحصیلی اظهار کرد: در ماههای مهر و آبان، برخی دانشآموزان با اختلال در الگوی خواب مواجه میشوند. خواب طولانی در فصل تابستان و همچنین غیرحضوری شدن مدارس در دورهای از شرایط جنگی، از عواملی بودهاند که میتوانند نظم خواب کودکان را برهم بزنند؛ به همین دلیل، برخی از آنان در کلاس درس خوابآلود هستند یا چرت میزنند.
وی با تأکید بر ضرورت تنظیم برنامه خواب کودکان افزود: والدین باید از همان سنین پایین به ایجاد الگوی استاندارد خواب توجه کنند تا کودکان در دوران تحصیل و مراحل بعدی زندگی از خواب کافی و باکیفیت برخوردار باشند و در زمان فعالیت روزانه نیز انرژی و تمرکز مناسبی داشته باشند.
دکتر امینی با اشاره به تفاوت نیاز به خواب در سنین مختلف گفت: میزان خواب مورد نیاز در دورههای مختلف زندگی یکسان نیست و در دوران نوزادی و کودکی، خواب نقش مهمی در رشد و تکامل جسمی و ذهنی دارد. به گفته وی، نوزاد در بدو تولد ممکن است حدود ۲۰ تا ۲۲ ساعت در شبانهروز بخوابد و این میزان در سنین نوجوانی به حدود ۱۱ ساعت میرسد و با افزایش سن تغییر میکند.
وی استفاده از تلفن همراه هنگام خواب را از مشکلات رایج در کودکان و نوجوانان دانست و تصریح کرد: والدین باید برای استفاده فرزندان از تلفن همراه حد و مرز مشخصی تعیین کنند و محیط خانه را هنگام خواب تاریک و آرام نگه دارند تا شرایط مناسب برای استراحت کودکان فراهم شود.
خروپف و وقفه تنفسی در خواب را جدی بگیرید
این فلوشیپ خواب با تأکید بر ضرورت تشخیص و درمان اختلالات خواب خاطرنشان کرد: برخی افراد در خواب دچار عوارض جدی میشوند؛ درحالیکه ممکن است مدتها از مشکلات خواب خود آگاه نبوده یا با وجود اطلاع از آن، برای تشخیص و درمان اقدام نکرده باشند. خروپف نباید بهعنوان موضوعی عادی و بیاهمیت تلقی شود.
وی افزود: اگر در اعضای خانواده، از جمله پدر، مادر، همسر یا فرزندان، خروپف شدید، آپنه خواب، تنگی نفس یا وقفه تنفسی هنگام خواب مشاهده میشود، لازم است برای بررسی و ارزیابی به پزشک متخصص خواب مراجعه کنند؛ زیرا تشخیص ندادن و پیگیری نکردن این مشکلات میتواند با عوارضی مانند دیابت، اضافهوزن و افزایش فشار خون همراه باشد.
دکتر امینی با اشاره به اهمیت اصلاح سبک زندگی و درمان اختلالات خواب گفت: افرادی که با مشکلات مزمن خواب مواجه هستند، باید برای بررسی دقیق وضعیت خود به کلینیکهای خواب و متخصصان این حوزه مراجعه کنند و از نادیده گرفتن نشانههای هشداردهنده بپرهیزند.
وی در پایان با توصیه به افزایش آگاهی خانوادهها درباره خواب سالم و استاندارد، مطالعه منابع معتبر در این زمینه را مفید دانست و کتاب «لالاپری» را از جمله کتابهای مناسب برای آشنایی والدین با خواب کودکان معرفی کرد.
درج نظر