پایگاه خبری وبدا

متخصص اورولوژی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت تشخیص به‌موقع سرطان پروستات گفت: افزایش سن و سابقه خانوادگی، به‌ویژه ابتلای پدر یا برادر به این بیماری در سنین پایین، از مهم‌ترین عوامل خطر محسوب می‌شوند و مردان باید متناسب با شرایط فردی خود و با مشورت پزشک درباره زمان انجام آزمایش PSA تصمیم‌گیری کنند.

به گزارش وب‌دا، سرطان پروستات یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در مردان است که احتمال ابتلا به آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. اگرچه بسیاری از موارد این بیماری رشد آهسته‌ای دارند، اما شناسایی به‌موقع سرطان‌های پرخطر می‌تواند در انتخاب روش درمان مناسب و حفظ سلامت بیماران نقش مهمی داشته باشد.

دکتر باقر سلیمانی، متخصص اورولوژی، استادیار دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وب دا ، با اشاره به اهمیت آگاهی مردان از این بیماری، به تشریح عوامل خطر، علائم هشداردهنده، زمان مناسب غربالگری و روش‌های تشخیص سرطان پروستات پرداخت.

بزرگی خوش‌خیم پروستات با سرطان متفاوت است

وی با بیان اینکه پروستات غده‌ای کوچک در بدن مردان و تقریباً به اندازه یک گردو است، اظهار کرد: وظیفه اصلی این غده، تولید بخشی از مایع منی است که به حرکت و تغذیه اسپرم‌ها کمک می‌کند.

این متخصص اورولوژی افزود: با افزایش سن، پروستات ممکن است بزرگ شود که در بسیاری از مردان اتفاق می‌افتد و معمولاً ماهیت خوش‌خیم دارد؛ بنابراین بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات با سرطان پروستات یکسان نیست.

دکتر سلیمانی ادامه داد: مردانی که به دلیل تکرر ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار یا بیدار شدن‌های مکرر شبانه برای ادرار کردن به پزشک مراجعه می‌کنند، لزوماً به سرطان پروستات مبتلا نیستند و این علائم می‌توانند ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات یا سایر مشکلات دستگاه ادراری باشند.

وی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، سرطان پروستات در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد و فرد بدون احساس درد یا بروز مشکل در ادرار کردن به این بیماری مبتلا باشد؛ ازاین‌رو، بررسی ضرورت غربالگری در افراد واجد شرایط اهمیت دارد.

افزایش سن و سابقه خانوادگی؛ دو عامل مهم خطر ابتلا

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه همه مردان به یک اندازه در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات نیستند، گفت: افزایش سن مهم‌ترین عامل خطر این بیماری است و احتمال ابتلا با بالا رفتن سن افزایش می‌یابد. سرطان پروستات در مردان جوان نسبتاً نادر است و بیشتر در سنین بالاتر مشاهده می‌شود.

وی با تأکید بر اهمیت سابقه خانوادگی اظهار کرد: اگر پدر یا برادر فرد به سرطان پروستات مبتلا شده باشد، احتمال ابتلای او نسبت به جمعیت عادی بیشتر است؛ به‌ویژه اگر بیماری در سن پایین، برای مثال پیش از ۶۰ سالگی، تشخیص داده شده باشد یا چند نفر از بستگان درجه یک به این سرطان مبتلا باشند.

دکتر سلیمانی افزود: وجود سابقه برخی سرطان‌ها در خانواده، از جمله سرطان پستان، تخمدان، پانکراس و پروستات، به‌خصوص در سنین پایین، می‌تواند ضرورت بررسی احتمال زمینه ژنتیکی را مطرح کند.

وی با اشاره به نقش برخی تغییرات ژنتیکی، از جمله ژن‌های BRCA1 و BRCA2، بیان کرد: در بعضی خانواده‌ها، تغییرات ژنتیکی می‌توانند احتمال ابتلا به سرطان پروستات را افزایش دهند؛ بنابراین افرادی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، بهتر است این موضوع را با متخصص اورولوژی مطرح کنند تا درباره زمان مناسب بررسی و ضرورت ارزیابی‌های بیشتر تصمیم‌گیری شود.

این متخصص اورولوژی همچنین با اشاره به تفاوت خطر ابتلا در گروه‌های جمعیتی مختلف گفت: مطالعات بین‌المللی نشان داده‌اند مردان با تبار آفریقایی، به‌طور متوسط در معرض خطر بالاتری برای ابتلا و مرگ ناشی از سرطان پروستات قرار دارند.

نقش سبک زندگی در خطر ابتلا به سرطان پروستات

دکتر سلیمانی درباره نقش عوامل محیطی و سبک زندگی اظهار کرد: پژوهش‌ها نشان می‌دهند چاقی، به‌ویژه چاقی شکمی، ممکن است با افزایش خطر ابتلا به انواع تهاجمی‌تر سرطان پروستات و پیامدهای نامطلوب‌تر بیماری ارتباط داشته باشد.

وی افزود: مصرف زیاد گوشت‌های فرآوری‌شده، رژیم غذایی نامتعادل و کم‌تحرکی نیز از موضوعات مورد مطالعه در این زمینه هستند، اما نباید تصور کرد که مصرف یک ماده غذایی خاص به‌تنهایی موجب ابتلا به سرطان پروستات می‌شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: برخلاف برخی بیماری‌ها، هنوز رابطه علت و معلولی قطعی میان بسیاری از عوامل غذایی و محیطی و سرطان پروستات اثبات نشده است؛ بنابراین توصیه می‌شود افراد وزن مناسب خود را حفظ کنند، فعالیت بدنی منظم داشته باشند، از رژیم غذایی متعادل پیروی کنند و سیگار نکشند.

وی تأکید کرد: سرطان پروستات بیماری‌ای نیست که بتوان صرفاً با رژیم غذایی یا مصرف مکمل‌ها از آن پیشگیری کرد و رعایت اصول سلامت عمومی نیز جایگزین بررسی‌های پزشکی در افراد پرخطر نمی‌شود.

آزمایش PSA؛ مهم‌ترین روش آزمایشگاهی غربالگری

این متخصص اورولوژی با اشاره به اهمیت غربالگری سرطان پروستات گفت: غربالگری به معنای بررسی افراد بدون علامت با استفاده از آزمایش یا روش‌های تشخیصی است تا احتمال وجود بیماری در مراحل اولیه ارزیابی شود. از آنجا که سرطان پروستات ممکن است در مراحل ابتدایی کاملاً بدون علامت باشد، غربالگری می‌تواند در شناسایی برخی سرطان‌های مهم و انتخاب درمان مناسب نقش داشته باشد.

وی ادامه داد: آزمایش PSA مهم‌ترین آزمایش خون مورد استفاده در غربالگری سرطان پروستات است. PSA مخفف آنتی‌ژن اختصاصی پروستات است؛ ماده‌ای که توسط سلول‌های پروستات تولید می‌شود و مقدار کمی از آن به‌طور طبیعی وارد خون می‌شود.

دکتر سلیمانی تصریح کرد: افزایش PSA لزوماً به معنای ابتلا به سرطان پروستات نیست و عواملی مانند بزرگی خوش‌خیم پروستات، التهاب یا عفونت پروستات، احتباس ادراری و برخی اقدامات یا دستکاری‌های اخیر در دستگاه ادراری نیز می‌توانند موجب افزایش این شاخص شوند.

وی تأکید کرد: در صورت بالا بودن نتیجه آزمایش، نباید بلافاصله تصور کرد که فرد به سرطان مبتلا شده است؛ بلکه در بسیاری از موارد لازم است آزمایش در شرایط مناسب تکرار شود و وضعیت بالینی بیمار مورد بررسی قرار گیرد.

از چه سنی باید درباره آزمایش PSA با پزشک مشورت کرد؟

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه غربالگری برای همه مردان به‌صورت یکسان توصیه نمی‌شود، اظهار کرد: تصمیم درباره انجام این آزمایش باید با توجه به سن، سابقه خانوادگی، شرایط جسمانی، نتایج بررسی‌های قبلی و ترجیح فرد و با مشورت پزشک گرفته شود.

وی افزود: مردان با خطر معمولی می‌توانند از حدود ۵۰ سالگی درباره انجام آزمایش PSA با پزشک مشورت کنند. افرادی که پدر یا برادرشان در سن پایین به سرطان پروستات مبتلا شده‌اند، بهتر است از حدود ۴۰ تا ۴۵ سالگی این موضوع را مطرح کنند.

دکتر سلیمانی ادامه داد: در افرادی که چند نفر از بستگان درجه یک آن‌ها به سرطان پروستات مبتلا شده‌اند یا دارای جهش ژنتیکی پرخطر هستند، ممکن است لازم باشد بررسی‌ها از حدود ۴۰ سالگی آغاز شود.

وی خاطرنشان کرد: این سن‌ها به معنای اجبار به انجام آزمایش نیستند، بلکه زمان مناسبی برای گفت‌وگو با پزشک و تصمیم‌گیری آگاهانه درباره فواید و محدودیت‌های غربالگری محسوب می‌شوند. همچنین در افراد مسن که امید به زندگی محدودتری دارند، ممکن است انجام غربالگری سود قابل‌توجهی نداشته باشد؛ زیرا بسیاری از سرطان‌های پروستات آهسته رشد می‌کنند و ممکن است در طول زندگی فرد مشکل جدی ایجاد نکنند.

PSA بالا همیشه به معنای نیاز به نمونه‌برداری نیست

این متخصص اورولوژی با اشاره به روش‌های بررسی بیماران با PSA بالا اظهار کرد: در گذشته ممکن بود با مشاهده افزایش PSA، سریع‌تر تصمیم به نمونه‌برداری گرفته شود، اما امروزه روش‌های دقیق‌تری برای ارزیابی خطر سرطان پروستات در اختیار پزشکان قرار دارد.

وی افزود: معمولاً ابتدا آزمایش PSA در شرایط مناسب تکرار می‌شود و سپس با توجه به سن بیمار، سابقه خانوادگی، نتیجه معاینه، اندازه پروستات و سایر اطلاعات بالینی، درباره ادامه بررسی‌ها تصمیم‌گیری می‌شود.

دکتر سلیمانی با اشاره به معاینه انگشتی پروستات از طریق رکتوم یا DRE گفت: در این روش، پزشک می‌تواند اندازه، قوام و وجود سفتی یا برجستگی غیرطبیعی پروستات را بررسی کند؛ بااین‌حال، طبیعی بودن معاینه به‌تنهایی نمی‌تواند سرطان پروستات را رد کند.

وی ادامه داد: در صورت نیاز، ممکن است از MRI اختصاصی پروستات استفاده شود. این روش به شناسایی نواحی مشکوک کمک می‌کند و در صورت ضرورت، زمینه انجام نمونه‌برداری هدفمند را فراهم می‌سازد. تشخیص قطعی سرطان پروستات نیز معمولاً با بررسی نمونه بافتی و ارزیابی پاتولوژی انجام می‌شود.

تشخیص سرطان پروستات همیشه به معنای جراحی فوری نیست

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به فواید و محدودیت‌های غربالگری گفت: غربالگری می‌تواند به تشخیص زودهنگام سرطان‌های مهم و کاهش خطر مرگ ناشی از سرطان پروستات کمک کند، اما از سوی دیگر ممکن است سرطان‌هایی شناسایی شوند که رشد بسیار آهسته‌ای دارند و در طول زندگی فرد هیچ‌گاه مشکل جدی ایجاد نکنند.

وی افزود: اگر چنین سرطان‌هایی بدون ضرورت تحت درمان قرار گیرند، بیمار ممکن است با عوارض ناشی از درمان مواجه شود؛ بنابراین تصمیم‌گیری درباره روش درمان باید بر اساس نوع سرطان، میزان خطر، مرحله بیماری و شرایط عمومی بیمار انجام شود.

دکتر سلیمانی ادامه داد: در برخی بیماران مبتلا به سرطان پروستات کم‌خطر، به‌جای درمان فوری از روش مراقبت فعال استفاده می‌شود. در این روش، بیمار تحت بررسی‌های منظم قرار می‌گیرد و در صورت مشاهده شواهدی از پیشرفت بیماری، درباره شروع درمان تصمیم‌گیری خواهد شد.

وی تأکید کرد: تشخیص سرطان پروستات همیشه به معنای نیاز فوری به جراحی یا پرتودرمانی نیست و انتخاب روش درمان باید متناسب با شرایط هر بیمار انجام شود.

علائمی که نباید نادیده گرفته شوند

این متخصص اورولوژی با بیان اینکه سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولاً علامت خاصی ندارد، گفت: با پیشرفت بیماری ممکن است علائمی مانند ضعیف شدن جریان ادرار، تکرر ادرار به‌ویژه در شب، مشکل در شروع ادرار، وجود خون در ادرار یا مایع منی و در موارد پیشرفته، دردهای مداوم استخوانی به‌خصوص در ناحیه کمر و لگن ایجاد شود.

وی افزود: این علائم اختصاصی سرطان پروستات نیستند و ممکن است به دلایل متعدد دیگری نیز بروز کنند؛ بنابراین وجود آن‌ها به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست. مردانی که با این علائم مواجه می‌شوند، نباید منتظر رسیدن به سن غربالگری بمانند و لازم است برای بررسی علت و تشخیص مناسب به پزشک مراجعه کنند.

آگاهی و بررسی به‌موقع؛ دو گام مهم در حفظ سلامت مردان

دکتر باقر سلیمانی با تأکید بر اهمیت تصمیم‌گیری آگاهانه درباره سرطان پروستات گفت: مردان، به‌ویژه افراد بالای ۵۰ سال، بهتر است درباره فواید و محدودیت‌های آزمایش PSA با متخصص اورولوژی مشورت کنند. همچنین افرادی که پدر یا برادرشان سابقه ابتلا به سرطان پروستات دارند، باید این موضوع را جدی بگیرند و درباره شروع زودتر بررسی‌های پزشکی، معمولاً از حدود ۴۰ تا ۴۵ سالگی، با پزشک گفت‌وگو کنند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در صورت بالا بودن PSA، افراد نباید دچار نگرانی بی‌مورد شوند؛ زیرا افزایش این شاخص همیشه به معنای سرطان نیست. هدف از غربالگری نیز صرفاً شناسایی موارد بیشتر سرطان نیست، بلکه تشخیص به‌موقع مواردی است که واقعاً می‌توانند سلامت و طول عمر افراد را تهدید کنند و در کنار آن، باید از بررسی‌ها و درمان‌های غیرضروری نیز پرهیز شود.