مرز پیری طبیعی و افسردگی سالمندان؛ تغییرات ناگهانی را به حساب افزایش سن نگذارید
متخصص روان‌پزشکی و فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت تفکیک تغییرات طبیعی دوران سالمندی از اختلالات روان‌پزشکی، گفت: خانواده‌ها نباید تغییرات ناگهانی در خلق، رفتار، عملکرد شناختی و میزان استقلال سالمندان را صرفاً به افزایش سن نسبت دهند.
دکتر علی‌اکبر اسماعیلی در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: افزایش سن با تغییرات فیزیولوژیک و طبیعی در عملکردهای جسمی و شناختی همراه است، اما یکی از چالش‌های مهم در مراقبت از سالمندان، تشخیص مرز میان این تغییرات طبیعی و بیماری‌هایی مانند افسردگی است.
وی افزود: گاهی خانواده‌ها و مراقبان، علائم هشداردهنده اختلالات روانی را بخشی طبیعی از سالمندی تلقی می‌کنند و همین مسئله می‌تواند موجب تأخیر در تشخیص و درمان شود.
تفاوت پیری طبیعی با افت عملکرد ناشی از افسردگی
این متخصص روان‌پزشکی و فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان بیمارستان ابن‌سینا با اشاره به تفاوت در روند بروز علائم گفت: در پیری طبیعی، کاهش سرعت حرکات و پردازش ذهنی معمولاً تدریجی و آهسته رخ می‌دهد؛ در حالی که در افسردگی، کاهش سرعت روانی ـ حرکتی و افت عملکرد می‌تواند در مدت کوتاه‌تری ایجاد شود و با علائم دیگری مانند بی‌انگیزگی و کاهش علاقه به فعالیت‌ها همراه باشد.
دکتر اسماعیلی ادامه داد: غمگینی گذرا پس از رویدادهایی مانند فوت عزیزان، بازنشستگی یا ایجاد محدودیت‌های جسمی می‌تواند واکنشی طبیعی باشد؛ اما در افسردگی، خلق فرد به‌صورت پایدار و قابل‌توجه دچار تغییر می‌شود و این وضعیت می‌تواند عملکرد روزمره او را تحت تأثیر قرار دهد.
نشانه‌هایی که نباید به حساب سالمندی گذاشته شوند
وی با بیان اینکه افسردگی می‌تواند ابعاد مختلف زندگی سالمند را تحت تأثیر قرار دهد، اظهار کرد: کاهش علاقه و لذت نسبت به فعالیت‌های روزمره، احساس بی‌ارزشی و ناامیدی، کناره‌گیری اجتماعی و کاهش استقلال فردی از جمله نشانه‌هایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: اختلال در خواب، کاهش قابل‌توجه اشتها و وزن و شکایت‌های جسمی متعدد نیز، به‌ویژه زمانی که برای مدتی پایدار باشند و عملکرد فرد را مختل کنند، می‌توانند از علائم افسردگی در سالمندان باشند و نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.
افسردگی می‌تواند شبیه اختلالات شناختی ظاهر شود
دکتر اسماعیلی با اشاره به هم‌پوشانی علائم افسردگی و اختلالات شناختی گفت: افسردگی در برخی سالمندان می‌تواند با کاهش تمرکز، توجه و حافظه همراه شود و از نظر بالینی ظاهری شبیه دمانس یا بیماری آلزایمر ایجاد کند.
وی افزود: اصطلاح «شبه‌دمانس افسردگی» برای توصیف برخی از این موارد به کار می‌رود، اما تشخیص آن نیازمند ارزیابی دقیق و افتراق از اختلالات واقعی شناختی است. بنابراین، نباید صرفاً بر اساس شکایت از فراموشی، درباره وجود دمانس یا آلزایمر قضاوت کرد.
پیش از تشخیص افسردگی، علل جسمی و دارویی بررسی شود
این متخصص روان‌پزشکی با تأکید بر اهمیت بررسی علل جسمی در سالمندان خاطرنشان کرد: پیش از تشخیص قطعی افسردگی، باید وضعیت بیماری‌های جسمی، داروهای مصرفی، عوارض دارویی و سایر عوامل مؤثر بر وضعیت روانی و شناختی فرد بررسی شود.
وی ادامه داد: برخی بیماری‌های جسمی کنترل‌نشده یا عوارض و تداخلات دارویی می‌توانند علائمی شبیه افسردگی ایجاد کنند و در چنین شرایطی، شناسایی و اصلاح عامل زمینه‌ای می‌تواند به بهبود قابل‌توجه وضعیت سالمند منجر شود.
هر تغییر ناگهانی، یک علامت هشدار است
دکتر اسماعیلی در پایان با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام اختلالات روانی در سالمندان گفت: خانواده‌ها باید هرگونه تغییر ناگهانی در خلق، رفتار، عملکرد شناختی یا میزان استقلال سالمند را جدی بگیرند و آن را صرفاً به افزایش سن نسبت ندهند.
وی خاطرنشان کرد: ارزیابی تخصصی می‌تواند مشخص کند که آیا تغییرات ایجادشده بخشی از روند طبیعی سالمندی است یا به بیماری جسمی، اختلال خواب، عوارض دارویی، افسردگی یا سایر اختلالات روان‌پزشکی و شناختی مربوط می‌شود؛ بنابراین مراجعه به پزشک و دریافت ارزیابی مناسب، نخستین گام برای پیشگیری از پیشرفت مشکلات و حفظ کیفیت زندگی سالمندان است.
درج نظر