مگسپران چشم؛ علامتی که گاهی از تغییرات طبیعی سن خبر میدهد و گاهی زنگ خطر پارگی شبکیه است
فلوشیپ استرابیسم و ترمیمی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه مگسپران چشم در اغلب موارد ناشی از تغییرات طبیعی زجاجیه با افزایش سن است، هشدار داد: بروز ناگهانی لکههای شناور، بهویژه اگر با جرقههای نورانی، سایه یا پرده سیاه در میدان دید همراه باشد، میتواند نشانه پارگی یا جداشدگی شبکیه باشد و نیاز به مراجعه فوری به چشمپزشک دارد.
دکتر محمدیاسر کیارودی در گفتوگو با وبدا اظهار کرد: برخی افراد هنگام نگاه کردن به محیط، لکهها، نقاط تیره، خطوط یا رشتههایی شبیه تار عنکبوت را در میدان دید خود مشاهده میکنند که با حرکت چشم جابهجا میشوند. این پدیده در اصطلاح پزشکی مگسپران یا Floaters نام دارد.
وی افزود: برخلاف تصور برخی افراد، این اجسام روی سطح چشم قرار ندارند، بلکه سایه ذرات یا کدورتهای موجود در عمق چشم هستند که روی شبکیه، یعنی لایه حساس به نور در انتهای کره چشم، میافتند و به شکل لکههای شناور دیده میشوند.
چرا مگسپران ایجاد میشود؟
این عضو هیأت علمی دانشگاه با توضیح ساختار زجاجیه گفت: فضای داخل کره چشم با مادهای ژلهمانند، شفاف و غلیظ به نام زجاجیه (Vitreous) پر شده است. این ماده در دوران کودکی و جوانی ساختاری صاف و یکدست دارد و به سطح شبکیه متصل است، اما با افزایش سن، معمولاً از حدود ۵۰ سالگی به بعد، بهتدریج حالت ژلهای خود را از دست میدهد و مایعتر میشود.
وی ادامه داد: در جریان این تغییرات، رشتههای میکروسکوپی کلاژن موجود در زجاجیه به یکدیگر میچسبند و تودههای کوچکی تشکیل میدهند که سایه آنها روی شبکیه میافتد و به شکل مگسپران دیده میشود.
دکتر کیارودی با اشاره به یکی دیگر از تغییرات مرتبط با افزایش سن اظهار کرد: با انقباض و مایعتر شدن زجاجیه، ممکن است این ماده از سطح شبکیه جدا شود که به آن جداشدگی خلفی زجاجیه (PVD) گفته میشود. این فرایند نیز در بسیاری از موارد بخشی از روند طبیعی افزایش سن است و میتواند با افزایش ناگهانی تعداد مگسپرانها یا مشاهده یک حلقه شناور بزرگتر، معروف به حلقه وایس، همراه باشد.
وی با بیان اینکه این تغییرات ممکن است در برخی افراد زودتر اتفاق بیفتد، افزود: افراد دارای نزدیکبینی شدید به دلیل طول بیشتر کره چشم، ممکن است تغییرات زجاجیه را در سنین پایینتر، حتی در دهه ۲۰ یا ۳۰ زندگی، تجربه کنند. سابقه جراحی آبمروارید، ضربه به چشم و برخی درمانهای لیزری نیز میتوانند در بروز زودتر این پدیده نقش داشته باشند.
این فلوشیپ استرابیسم و ترمیمی، خونریزی داخل زجاجیه در اثر رتینوپاتی دیابتی یا پارگی عروق خونی و همچنین التهابهای داخل چشمی یا یووئیت را از دیگر علل، هرچند کمشیوعتر، ایجاد مگسپران برشمرد که نیازمند بررسی و درمان پزشکی هستند.
چه زمانی مگسپران یک علامت اورژانسی است؟
دکتر کیارودی با تأکید بر اینکه جداشدگی خلفی زجاجیه در اغلب موارد بدون عارضه جدی است، هشدار داد: گاهی هنگام جدا شدن زجاجیه از شبکیه، کشش ایجادشده میتواند موجب سوراخ یا پارگی شبکیه شود. در صورت پیشرفت این وضعیت، مایع داخل چشم از محل پارگی به زیر شبکیه نفوذ میکند و ممکن است به جداشدگی شبکیه منجر شود؛ عارضهای جدّی که بینایی را تهدید میکند و نیازمند درمان فوری است.
وی مهمترین علائم هشداردهنده را شامل بروز ناگهانی و افزایش چشمگیر تعداد مگسپرانها، مشاهده لکههای متعدد شبیه بارش دوده یا غبار سیاه، دیدن جرقههای نورانی یا فلاشهایی شبیه صاعقه در گوشه میدان دید، احساس حرکت سایه یا پرده سیاه از اطراف میدان دید و همچنین تاری ناگهانی یا کاهش شدید دید مرکزی عنوان کرد.
این متخصص چشم تأکید کرد: مشاهده ناگهانی دهها یا صدها لکه جدید، بهویژه همراه با جرقههای نورانی، میتواند نشانه کشیده شدن زجاجیه روی شبکیه و احتمال پارگی آن باشد. همچنین احساس وجود پرده یا سایهای تیره که بخشی از میدان دید را میپوشاند، از علائم هشدار جدّی جداشدگی شبکیه است. در صورت بروز هر یک از این نشانهها، مراجعه فوری به اورژانس چشمپزشکی ضروری است.
درمان بهموقع پارگی شبکیه، مانع پیشرفت آسیب میشود
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت تشخیص زودهنگام عوارض مگسپران گفت: اگر پارگی شبکیه بهموقع شناسایی نشود، مایع داخل چشم میتواند از محل پارگی به زیر شبکیه نفوذ کند و موجب جدا شدن آن از دیواره چشم شود.
وی افزود: در مواردی که پارگی شبکیه بدون جداشدگی ایجاد شده باشد، معمولاً میتوان با انجام لیزر سرپایی و سریع، اطراف محل پارگی را درمان کرد؛ اما در صورت بروز جداشدگی شبکیه، ممکن است بیمار به جراحیهای پیچیدهتری نیاز داشته باشد.
دکتر کیارودی خاطرنشان کرد: مگسپرانهای قدیمی و ثابت که ناشی از تغییرات معمول زجاجیه هستند، در اغلب موارد خطری برای بینایی ندارند و به بافت چشم آسیب نمیزنند؛ با این حال، تشخیص بیخطر بودن آنها باید پس از معاینه چشمپزشکی انجام شود.
مدیریت مگسپران؛ از عادت تدریجی مغز تا درمانهای محدود در موارد شدید
این فلوشیپ استرابیسم و ترمیمی درباره روشهای مدیریت مگسپران اظهار کرد: موارد خفیف، ثابت و قدیمی معمولاً به درمان نیاز ندارند، زیرا مغز بهمرور زمان به وجود این لکهها عادت میکند و آنها را کمتر مورد توجه قرار میدهد؛ فرایندی که نوروآداپتیشن یا عادت عصبی نامیده میشود.
وی افزود: افرادی که در محیطهای پرنور از مگسپران احساس ناراحتی میکنند، میتوانند از عینک آفتابی مناسب استفاده کنند و با تنظیم نور صفحه نمایش و انتخاب نور ملایمتر، میزان آزار ناشی از آن را کاهش دهند. همچنین در مواردی که لکهای در مرکز میدان دید قرار گرفته است، حرکت دادن چشمها به سمت بالا و پایین ممکن است به جابهجایی آن در زجاجیه کمک کند.
دکتر کیارودی با اشاره به وجود روشهای درمانی برای موارد بسیار شدید و ناتوانکننده گفت: در برخی شرایط خاص، روشهایی مانند جراحی ویترکتومی برای خارج کردن زجاجیه یا لیزر مطرح میشود؛ اما به دلیل عوارض احتمالی این مداخلات، جراحی برای مگسپران معمولی بهندرت توصیه میشود.
وی در پایان تأکید کرد: مگسپران در بسیاری از افراد بخشی از تغییرات طبیعی چشم با افزایش سن است، اما هرگونه افزایش ناگهانی تعداد لکهها، مشاهده جرقههای نورانی یا احساس وجود پرده و سایه تیره در میدان دید را باید جدّی گرفت. در چنین شرایطی، مراجعه فوری به چشمپزشک و معاینه ته چشم برای بررسی سلامت شبکیه ضروری است.
درج نظر