پایگاه خبری وبدا

متخصص روان‌شناسی بیمارستان قائم(عج) مشهد با اشاره به گسترش کاربرد روش‌های غیرتهاجمی در تنظیم فعالیت‌های مغزی، بر ضرورت شناخت مکانیسم‌های درمانی «نوروفیدبک»، «تحریک الکتریکی مستقیم» (tDCS) و «تحریک مغناطیسی مکرر» (rTMS) و جایگاه علمی هر یک در درمان اختلالات عصبی و روان‌پزشکی تأکید کرد.

دکتر رضا شم‌آبادی در گفتگو با وب دا با بیان اینکه در سال‌های اخیر رویکرد به روش‌های غیرتهاجمی برای تعدیل فعالیت‌های مغزی به عنوان بخشی از مسیر درمان و توان‌بخشی مورد توجه قرار گرفته است، اظهار کرد: اگرچه روش‌های نوروفیدبک، tDCS و rTMS همگی با هدف تأثیرگذاری بر فعالیت‌های مغزی به کار گرفته می‌شوند، اما از نظر مکانیسم اثر، شدت مداخله، پشتوانه شواهد علمی و وضعیت تأییدیه‌های بالینی با یکدیگر تفاوت‌های اساسی دارند.

نوروفیدبک؛ تمرین خودتنظیمی مغز

این متخصص روان‌شناسی درباره نوروفیدبک گفت: این روش مبتنی بر ثبت فعالیت الکتریکی مغز از طریق الکتروانسفالوگرافی (EEG) است. در این فرآیند، فعالیت مغزی فرد توسط الکترودهای روی پوست سر ثبت و تحلیل شده و در قالب بازخورد (مانند تصویر یا بازی رایانه‌ای) به فرد ارائه می‌شود. وی تصریح کرد: در نوروفیدبک هیچ جریان الکتریکی یا پالسی به مغز اعمال نمی‌شود؛ بلکه بر پایه یادگیری تدریجی و خودتنظیمی مغز استوار است و در درمان اختلالاتی نظیر نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD)، اضطراب، مشکلات خواب و برخی اختلالات خلقی کاربرد دارد.

tDCS؛ تحریک الکتریکی ضعیف

دکتر شم‌آبادی درباره روش تحریک الکتریکی مستقیم مغز (tDCS) توضیح داد: در این متد، جریان الکتریکی بسیار ضعیفی (حدود یک تا دو میلی‌آمپر) از طریق الکترودها به نواحی مشخصی از مغز اعمال می‌شود تا تحریک‌پذیری نورون‌ها را به‌طور موقت تغییر دهد. وی با بیان اینکه این روش کاربردهایی در حوزه‌های افسردگی، دردهای مزمن و توان‌بخشی شناختی پس از سکته مغزی دارد، افزود: بسیاری از کاربردهای درمانی tDCS همچنان در مرحله پژوهش یا مداخلات کمکی قرار دارند و نباید بدون ارزیابی و نظارت بالینی متخصص انجام شود.

rTMS؛ تحریک دقیق مغناطیسی

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، روش تحریک مغناطیسی مکرر مغز (rTMS) را یکی از شناخته‌شده‌ترین و دقیق‌ترین روش‌های غیرتهاجمی دانست و خاطرنشان کرد: در این روش، با استفاده از پالس‌های مغناطیسی کوتاه و مکرر، جریان‌های الکتریکی بسیار کوچکی در بافت مغز القا می‌شود. rTMS به دلیل تحریک دقیق‌تر و قوی‌تر، از شواهد بالینی قدرتمندتری برخوردار است و در درمان افسردگی‌های مقاوم به درمان، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) و برخی دردهای عصبی دارای تأییدیه‌های معتبر جهانی است.

هشدار نسبت به خوددرمانی و ضرورت نظارت تخصصی

دکترشم‌آبادی با تأکید بر تفاوت وضعیت تأییدیه‌ها و مجوزهای درمانی در سطح بین‌المللی، تصریح کرد: تمامی این روش‌ها باید بر اساس تشخیص دقیق و انتخاب پروتکل مناسب توسط متخصصان آموزش‌دیده انجام شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: این مداخلات به هیچ وجه جایگزین قطعی درمان‌های استاندارد پزشکی نیستند، بلکه بسته به شرایط بیمار، می‌توانند به عنوان درمان اصلی یا مکمل در چارچوب اصول علمی و اخلاقی به کار روند. بنابراین، اعتماد به توصیه‌های غیرعلمی در فضای مجازی، استفاده از تجهیزات غیرمجاز یا اقدام به خوددرمانی با هر یک از این روش‌ها می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد و تنها باید در مراکز درمانی معتبر و تحت نظارت متخصصان انجام گیرد.